उभयविशेषबाधस् त्व् एवं साध्यमाने भवतीत्य् आह -- तदेति। यदा हि परार्थाश् चक्षुरादयस् सङ्घातत्वात् शयनादिवद् इति साध्यते, तदोभयविशेषबाध इत्य् अर्थः। कथं पुनर् अत्रोभयविशेषबाधः, अत आह -- शयन इति। शयनीये ३,७० हि खट्वादौ महाभूतसंहतशरीरपारार्थ्येन सङ्घातत्वाद् इति हेतुर् व्याप्तो दृष्ट इति संहतपारार्थ्यम् एव साधयेत्। आत्मानं च प्रति पारार्थ्यं साधयितुम् अभिमतम्, तन् न सिध्येत्। सो ऽयं तावत् पारार्थ्यस्य धर्मस्य यो विशेषो ऽभिमत आत्मपारार्थ्यं स तावद् बाध्यते। चक्षुरादेर् अपि धर्मिणो यो विशेष आहङ्कारिकत्वं नाम सो ऽप्य् अनेनैव हेतुना बाध्यते। संहतात्मकत्वं हि शयनादावनाहङ्कारिकत्वेन व्याप्तं दृष्टम्, भौतिका हि ते, अतस् तन्निदर्शनेन चक्षुरादयो ऽपि भौतिका भवेयुः। आहङ्कारिकाणीन्द्रियाणीति कापिलास् सङ्गिरन्ते, तेषां चायं प्रयोगः। तद् अयम् अर्थः -- संहतपारार्थ्यभौतिकत्वाभ्यां व्याप्तो हेतुर् यस्मिन् शयने तत्रात्मपारार्थ्यम् असिद्धम् इति धर्मविशेषबाधनं तावद् भवति। धर्मिविशेषबाधो ऽपि भौतिकव्याप्त्या सूत्रितो ऽनन्तरम् एव विवरिष्यत इति न केवलम् आत्मपारार्थ्यं न सिध्यति, असंहतरूपात्मपारार्थ्ये चेष्टे व्याप्तिबलेनात्मनो ऽपि संहतता प्राप्नोतीत्य् आह -- असंहतेति। अनेन चानिष्टान्तरापत्तिर् आपादितेति वेदितव्यम्। एतद् उक्तं भवति। नानेन हेतुनासंहतरूपात्मार्थता सिध्यति। प्रत्युत संहततैवात्मनो भवेद् इति
ubhayaviśeṣabādhas tv evaṃ sādhyamāne bhavatīty āha -- tadeti. yadā hi parārthāś cakṣurādayas saṅghātatvāt śayanādivad iti sādhyate, tadobhayaviśeṣabādha ity arthaḥ. kathaṃ punar atrobhayaviśeṣabādhaḥ, ata āha -- śayana iti. śayanīye 3,70 hi khaṭvādau mahābhūtasaṃhataśarīrapārārthyena saṅghātatvād iti hetur vyāpto dṛṣṭa iti saṃhatapārārthyam eva sādhayet. ātmānaṃ ca prati pārārthyaṃ sādhayitum abhimatam, tan na sidhyet. so 'yaṃ tāvat pārārthyasya dharmasya yo viśeṣo 'bhimata ātmapārārthyaṃ sa tāvad bādhyate. cakṣurāder api dharmiṇo yo viśeṣa āhaṅkārikatvaṃ nāma so 'py anenaiva hetunā bādhyate. saṃhatātmakatvaṃ hi śayanādāvanāhaṅkārikatvena vyāptaṃ dṛṣṭam, bhautikā hi te, atas tannidarśanena cakṣurādayo 'pi bhautikā bhaveyuḥ. āhaṅkārikāṇīndriyāṇīti kāpilās saṅgirante, teṣāṃ cāyaṃ prayogaḥ. tad ayam arthaḥ -- saṃhatapārārthyabhautikatvābhyāṃ vyāpto hetur yasmin śayane tatrātmapārārthyam asiddham iti dharmaviśeṣabādhanaṃ tāvad bhavati. dharmiviśeṣabādho 'pi bhautikavyāptyā sūtrito 'nantaram eva vivariṣyata iti na kevalam ātmapārārthyaṃ na sidhyati, asaṃhatarūpātmapārārthye ceṣṭe vyāptibalenātmano 'pi saṃhatatā prāpnotīty āha -- asaṃhateti. anena cāniṣṭāntarāpattir āpāditeti veditavyam. etad uktaṃ bhavati. nānena hetunāsaṃhatarūpātmārthatā sidhyati. pratyuta saṃhatataivātmano bhaved iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.