इमां च विरुद्धाव्यभिचारितां संशयहेतुं साधारणासाधारणाभ्यां जात्यन्तरम् एके वर्णयन्ति। अपरे पुनस् समुदायस्यांशाभ्यां साधारणपक्षनिक्षेपम्। अन्ये तु समस्तम् इदं मिलितम् उभयं नैकत्राप्य् अनुगतम् इत्य् अनन्वयम् असाधारणम् एवास्थिषत इत्य् आह -- केचिद् इति। अत्र च प्रदेशान्तरे वार्तिककृता साधारण्य एवास्था दर्शिता। यदाह -- साधारण्यान् न नैतस्य भेदः कश्चन विद्यते । अंशाभ्यां समुदायो हि साधारणपदे स्थितः ॥ इति। न च वाच्यं द्वयस्यानन्वयाद् असाधारण एवायम् इति। यदि ह्य् एकेन द्वयं प्रयुज्येत ततो भवेद् अप्य् एवं, प्रत्येकम् अन्वितौ दृष्टौ द्वाभ्यां प्रयुक्तौ नानन्विताव् इति शक्यते वक्तुम्। अपि चासाधारणत्वे संशयहेतुभावो नोपपद्येतं। तस्य निराकृतपूर्वत्वात्। अतस् साधारण एवायम् इति। वयं तु जात्यन्तरम् एव साधीयो मन्यामहे। यथा हि न द्वयम् एकेन प्रयुक्तम् इति नासाधारणत्वम्। एवं साधारणत्वम् अपि न स्याद् एव। किं खल्व् अत्र साधारणम्। एकैकस्यैकैकेन व्याप्तस्यैकैकेन प्रयोगात्, अंशतस् साधारणस्य च समुदायस्याप्रयोगात्। अत एव चात्र साधारणाद् भेदेन प्रतिहेतु विरुद्धयोस् संशयहेतुत्वम् उक्तम्। इतरथा तेनैव गतत्वान् न पृथगुपादीयेत। संशयजननप्रकारो ऽपि चात्र भिद्यत एव। साधारणो ह्य् उभयदृष्टस् तु प्रतीतिमादधानस् संशयहेतुर् इमौ त्व् एकैकश्येनोभयम् उपस्थापयन्तौ संशयहेतू इति वार्तिककारेणापि साधारणपदे स्थित इत्य् उक्तम्, न साधारण एवेति
imāṃ ca viruddhāvyabhicāritāṃ saṃśayahetuṃ sādhāraṇāsādhāraṇābhyāṃ jātyantaram eke varṇayanti. apare punas samudāyasyāṃśābhyāṃ sādhāraṇapakṣanikṣepam. anye tu samastam idaṃ militam ubhayaṃ naikatrāpy anugatam ity ananvayam asādhāraṇam evāsthiṣata ity āha -- kecid iti. atra ca pradeśāntare vārtikakṛtā sādhāraṇya evāsthā darśitā. yadāha -- sādhāraṇyān na naitasya bhedaḥ kaścana vidyate | aṃśābhyāṃ samudāyo hi sādhāraṇapade sthitaḥ || iti. na ca vācyaṃ dvayasyānanvayād asādhāraṇa evāyam iti. yadi hy ekena dvayaṃ prayujyeta tato bhaved apy evaṃ, pratyekam anvitau dṛṣṭau dvābhyāṃ prayuktau nānanvitāv iti śakyate vaktum. api cāsādhāraṇatve saṃśayahetubhāvo nopapadyetaṃ. tasya nirākṛtapūrvatvāt. atas sādhāraṇa evāyam iti. vayaṃ tu jātyantaram eva sādhīyo manyāmahe. yathā hi na dvayam ekena prayuktam iti nāsādhāraṇatvam. evaṃ sādhāraṇatvam api na syād eva. kiṃ khalv atra sādhāraṇam. ekaikasyaikaikena vyāptasyaikaikena prayogāt, aṃśatas sādhāraṇasya ca samudāyasyāprayogāt. ata eva cātra sādhāraṇād bhedena pratihetu viruddhayos saṃśayahetutvam uktam. itarathā tenaiva gatatvān na pṛthagupādīyeta. saṃśayajananaprakāro 'pi cātra bhidyata eva. sādhāraṇo hy ubhayadṛṣṭas tu pratītimādadhānas saṃśayahetur imau tv ekaikaśyenobhayam upasthāpayantau saṃśayahetū iti vārtikakāreṇāpi sādhāraṇapade sthita ity uktam, na sādhāraṇa eveti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.