३,७६ किं पुनरभावयोर् व्याप्तिविपर्ययाश्रयणे प्रयोजनम् अत आह -- व्यापकौ त्व् इति। यदा हि य एव भावो व्यापकस् तदभाव एव व्यापकतया वैधर्म्यदृष्टान्त उच्यते तदा ततो व्याप्याद् धूमादेर् नैव विपक्षस्यानग्न्यादेः प्रच्युतिः कथिता भवेत्। तत्कथनार्थं च वैधर्म्यवचनं (स) प्रयोजनं भवेत्। न हि यत्र धूमस् तत्राग्निर् इतिवत् यत्र धूमाभावस् तत्राग्न्यभाव इति कथ्यमाने व्याप्याद् धूमाद् अनग्नेर् विपक्षस्य निवृत्तिर् दर्शिता भवतीति। अतो धूमेनाग्निं सिषाधयिषता वैधर्म्यदृष्टान्तेनाग्निधूमाभावयोर् व्याप्तिविपर्ययो वाच्य इत्य् आह -- तस्माद् इति वाच्यो ऽन्तेन। यत्राग्निर् नास्ति तत्र धूमो नास्तीत्य् एवं यद्वृत्ततद्वृत्ताभ्याम् उद्देश्योपादेयभावो दर्शयितव्य इत्य् अर्थः। स चानग्निर् अधूमेन व्याप्त उच्यमानो नान्यथा वाच्यः, किन् तु साधर्म्योक्तेनैवोद्देश्योपादेयप्रकारेणेत्य् आह -- न चान्यथेति। प्रकारश् चानन्तरम् एवोक्त इति ॥ १२४ -- १२५ ॥ अन्यथावचने दोषम् आह -- अनग्न्यधूमसाहित्य इति। यथैव साधर्म्यदृष्टान्ते स्वशक्त्या शब्दो ऽर्थं वदति नार्थशक्तिम् अनुरुध्यत इति साहित्यमात्रवचने व्याप्तिविपर्यये वा नेष्टं सिध्यतीत्य् उक्तम्, एवम् इहापि भवतीति भावः
3,76 kiṃ punarabhāvayor vyāptiviparyayāśrayaṇe prayojanam ata āha -- vyāpakau tv iti. yadā hi ya eva bhāvo vyāpakas tadabhāva eva vyāpakatayā vaidharmyadṛṣṭānta ucyate tadā tato vyāpyād dhūmāder naiva vipakṣasyānagnyādeḥ pracyutiḥ kathitā bhavet. tatkathanārthaṃ ca vaidharmyavacanaṃ (sa) prayojanaṃ bhavet. na hi yatra dhūmas tatrāgnir itivat yatra dhūmābhāvas tatrāgnyabhāva iti kathyamāne vyāpyād dhūmād anagner vipakṣasya nivṛttir darśitā bhavatīti. ato dhūmenāgniṃ siṣādhayiṣatā vaidharmyadṛṣṭāntenāgnidhūmābhāvayor vyāptiviparyayo vācya ity āha -- tasmād iti vācyo 'ntena. yatrāgnir nāsti tatra dhūmo nāstīty evaṃ yadvṛttatadvṛttābhyām uddeśyopādeyabhāvo darśayitavya ity arthaḥ. sa cānagnir adhūmena vyāpta ucyamāno nānyathā vācyaḥ, kin tu sādharmyoktenaivoddeśyopādeyaprakāreṇety āha -- na cānyatheti. prakāraś cānantaram evokta iti || 124 -- 125 || anyathāvacane doṣam āha -- anagnyadhūmasāhitya iti. yathaiva sādharmyadṛṣṭānte svaśaktyā śabdo 'rthaṃ vadati nārthaśaktim anurudhyata iti sāhityamātravacane vyāptiviparyaye vā neṣṭaṃ sidhyatīty uktam, evam ihāpi bhavatīti bhāvaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.