यद् अपि वृत्तिकारमतोपन्यासावसरे प्रत्यक्षादीनि हि प्रसिद्धानि प्रमाणानि तदन्तर्गतं च शास्त्रम् इति भाष्यकारेणोक्तं तत्रापि विशेषशास्त्रापरीक्षाप्रतिज्ञानं प्रकृतोपयोगित्वाभिप्रायेणैवेति दर्शयति -- प्रत्यक्षादीति। इदं तु चिन्तनीयम्। यदि विधायकशब्दजनितं विज्ञानं शास्त्रम्, किम् इदानीम् अङ्गानि मीमांसा कर्मानुशासनानि च न शास्त्राणि, लौकिकानि च गामानयेत्यादिवाक्यानि शास्त्राणि। यद्य् एवं महान् लोकविरोधः। न हि लौकिका गामानयेत्यादिषु शास्त्रशब्दम् उपचरन्ति। स्ववचनविरोधश् च। यतो गामानयेत्यादिवाक्यस्थं शाब्दलक्षणम् इति हि वदन्ति। मीमांसादिषु वेदवत् ततो ऽपि वा सातिशयं शास्त्रशब्दोपचारम् उपलभामहे। अपि चायं शास्त्रशब्दो रूढो वा स्याद् यौगिको वा, सर्वथा च वेदाङ्गादिषु वर्तितुम् अर्हति, अस्ति हि तेषु यथायथम् अर्थानुशासनं, रूढिश् च सातिशयेति वर्णितम्। अत्राभिधीयते। योगरूढिर् इयं पङ्कजादिवत्, अतो न तावद्गामानयेत्यादिष्व् अतिप्रसज्यते। सत्य् अपि योगे लौकिकानां तेष्व् अप्रयोगात्। पुरुषार्थोपदेशान् एव लौकिकाश् शास्त्रम् इति मन्यन्ते। तथा चाङ्गानीति तेषां शास्त्रत्वम्। ननु विधायकं शास्त्रम् इति शास्त्रलक्षणम्, न च तानि कञ्चिद् विदधति। मैवम्। सर्वेषाम् एवानुष्ठानोपदेशपरत्वात्। व्याकरणे हि यत्साधुभिर् भाषेत तद् एभिर् इत्य् उपदिश्यते। मीमांसायाम् अपि प्रत्यधिकरणं न्यायव्युत्पादनेनानुष्ठानोपदेश एव सर्वत्र। अतो यच्छास्त्रं तत्प्रवृत्तिवृत्त्युपदेशकम् एवेति नियमः, न पुनस् तदुपदेशकं शास्त्रम् एवेति लौकिकी प्रसिद्धिर् इह भाष्यकारेणानूदिता, न पुनस् तन्निरपेक्षं शास्त्रलक्षणं प्रणीतम्। अतो ३,१०७ यदसन्निकृष्टार्थगोचरं पुरुषश्रेयोविधायकं वाक्यं लोके शास्त्रम् इति प्रसिद्धं तच्छास्त्रम्। यत् पुनर् असन्निकृष्टार्थगोचरं विधायकम् अविधायकं वा तच्छाब्दम् इति विवेकः। प्रत्यक्षवच् चात्रापि शब्दतज्ज्ञानादिषु विवक्षातः प्रमाणविकल्पा दर्शयितव्याः। नावश्यं ज्ञानम् एव प्रमाणम् इत्य् अभिनिवेष्टव्यम्। पूर्वप्रमाणे चोत्तरं वाक्यार्थज्ञानं फलं तत्प्रामाण्ये च हानादिबुद्धिर् इति विवेक इति
yad api vṛttikāramatopanyāsāvasare pratyakṣādīni hi prasiddhāni pramāṇāni tadantargataṃ ca śāstram iti bhāṣyakāreṇoktaṃ tatrāpi viśeṣaśāstrāparīkṣāpratijñānaṃ prakṛtopayogitvābhiprāyeṇaiveti darśayati -- pratyakṣādīti. idaṃ tu cintanīyam. yadi vidhāyakaśabdajanitaṃ vijñānaṃ śāstram, kim idānīm aṅgāni mīmāṃsā karmānuśāsanāni ca na śāstrāṇi, laukikāni ca gāmānayetyādivākyāni śāstrāṇi. yady evaṃ mahān lokavirodhaḥ. na hi laukikā gāmānayetyādiṣu śāstraśabdam upacaranti. svavacanavirodhaś ca. yato gāmānayetyādivākyasthaṃ śābdalakṣaṇam iti hi vadanti. mīmāṃsādiṣu vedavat tato 'pi vā sātiśayaṃ śāstraśabdopacāram upalabhāmahe. api cāyaṃ śāstraśabdo rūḍho vā syād yaugiko vā, sarvathā ca vedāṅgādiṣu vartitum arhati, asti hi teṣu yathāyatham arthānuśāsanaṃ, rūḍhiś ca sātiśayeti varṇitam. atrābhidhīyate. yogarūḍhir iyaṃ paṅkajādivat, ato na tāvadgāmānayetyādiṣv atiprasajyate. saty api yoge laukikānāṃ teṣv aprayogāt. puruṣārthopadeśān eva laukikāś śāstram iti manyante. tathā cāṅgānīti teṣāṃ śāstratvam. nanu vidhāyakaṃ śāstram iti śāstralakṣaṇam, na ca tāni kañcid vidadhati. maivam. sarveṣām evānuṣṭhānopadeśaparatvāt. vyākaraṇe hi yatsādhubhir bhāṣeta tad ebhir ity upadiśyate. mīmāṃsāyām api pratyadhikaraṇaṃ nyāyavyutpādanenānuṣṭhānopadeśa eva sarvatra. ato yacchāstraṃ tatpravṛttivṛttyupadeśakam eveti niyamaḥ, na punas tadupadeśakaṃ śāstram eveti laukikī prasiddhir iha bhāṣyakāreṇānūditā, na punas tannirapekṣaṃ śāstralakṣaṇaṃ praṇītam. ato 3,107 yadasannikṛṣṭārthagocaraṃ puruṣaśreyovidhāyakaṃ vākyaṃ loke śāstram iti prasiddhaṃ tacchāstram. yat punar asannikṛṣṭārthagocaraṃ vidhāyakam avidhāyakaṃ vā tacchābdam iti vivekaḥ. pratyakṣavac cātrāpi śabdatajjñānādiṣu vivakṣātaḥ pramāṇavikalpā darśayitavyāḥ. nāvaśyaṃ jñānam eva pramāṇam ity abhiniveṣṭavyam. pūrvapramāṇe cottaraṃ vākyārthajñānaṃ phalaṃ tatprāmāṇye ca hānādibuddhir iti viveka iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.