इत्य् उपाध्यायसुचरितमिश्रकृतौ काशिकाटीकायां प्रथमसूत्रं समाप्तम् ॥०२चोदनासूत्र १,५९ चोदनालक्षणो ऽर्थो धर्मः इति शास्त्रारम्भसूत्रम्। तद् व्याचष्टे -- धर्म इति। अयम् अभिप्रायः -- प्रथमसूत्रे हि विशेष[२०३]धर्मजिज्ञासा प्रतिज्ञाता, तदभिप्रायेण को धर्म इति पृष्टम्। विशेषश् च प्रमाणविशेषात् सिध्यति। पाषण्डागमे हि प्रमाणे चैत्यवन्दनादयः क्रियाविशेषा धर्मा भवन्ति। वेदागमे तु यागादयः। तद् इह सामान्यतः सिद्धधर्मोद्देशेन प्रमाणविशेषश् चोदना विधीयते। ततश् च धर्मविशेषसिद्धिः। यस् तु सामान्यात्मा धर्मस्य प्रीतिसाधनत्वं, सो ऽविवादसिद्ध एव सर्ववादिनाम्। न हीह केचिद् विवदन्ते यः प्रीतिसाधनं धर्म इति। तथा च नृगुणवादिनो यतो ऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स धर्मः इत्य् आहुः। शुभा चित्तवासनेति सौगताः। पुण्याः पुद्गला इत्य् आर्हताः। सर्वे चैते प्रीतिसाधनतयैव तैर् धर्मा इष्यन्ते। अत एव चास्यां वचनव्यक्ताव् अर्थशब्दो ऽनुवाद इति वक्ष्यति लभ्यते ऽर्थानुवादेन इति। एषैव चात्र वचनव्यक्तिर् वार्त्तिककारस्याभिमता। इतरथा अर्थशब्दस्य विध्यनुवादयोर् असम्भवः इति वक्ष्यति।[२०४]ननु च स्वरूपविशेषे ऽपेक्षिते प्रमाणविशेष[२०५]विधानम् असङ्गतम्, अत आह -- स्वरूपादेर् इति। धर्मपदार्थस्येदं प्रमाणम् इत्युक्ते प्रमाणाधीनत्वात् प्रमेयसिद्धेर् अर्थाद् इदम् उक्तं भवति यच्चोदनाप्रवेदितं तद् धर्मस्वरूपम् इति। आदिशब्देन तदाभासम् उपादत्त इति। यस् तु विवक्षिततिरोधानमुक्तम् इति मन्यते, तं प्रत्याह -- स्वरूपम् इति। सामान्यतः सिद्धधर्मस्य स्वरूपविशेष इह सूत्र्यते इति
ity upādhyāyasucaritamiśrakṛtau kāśikāṭīkāyāṃ prathamasūtraṃ samāptam ||02codanāsūtra 1,59 codanālakṣaṇo 'rtho dharmaḥ iti śāstrārambhasūtram. tad vyācaṣṭe -- dharma iti. ayam abhiprāyaḥ -- prathamasūtre hi viśeṣa[203]dharmajijñāsā pratijñātā, tadabhiprāyeṇa ko dharma iti pṛṣṭam. viśeṣaś ca pramāṇaviśeṣāt sidhyati. pāṣaṇḍāgame hi pramāṇe caityavandanādayaḥ kriyāviśeṣā dharmā bhavanti. vedāgame tu yāgādayaḥ. tad iha sāmānyataḥ siddhadharmoddeśena pramāṇaviśeṣaś codanā vidhīyate. tataś ca dharmaviśeṣasiddhiḥ. yas tu sāmānyātmā dharmasya prītisādhanatvaṃ, so 'vivādasiddha eva sarvavādinām. na hīha kecid vivadante yaḥ prītisādhanaṃ dharma iti. tathā ca nṛguṇavādino yato 'bhyudayaniḥśreyasasiddhiḥ sa dharmaḥ ity āhuḥ. śubhā cittavāsaneti saugatāḥ. puṇyāḥ pudgalā ity ārhatāḥ. sarve caite prītisādhanatayaiva tair dharmā iṣyante. ata eva cāsyāṃ vacanavyaktāv arthaśabdo 'nuvāda iti vakṣyati labhyate 'rthānuvādena iti. eṣaiva cātra vacanavyaktir vārttikakārasyābhimatā. itarathā arthaśabdasya vidhyanuvādayor asambhavaḥ iti vakṣyati.[204]nanu ca svarūpaviśeṣe 'pekṣite pramāṇaviśeṣa[205]vidhānam asaṅgatam, ata āha -- svarūpāder iti. dharmapadārthasyedaṃ pramāṇam ityukte pramāṇādhīnatvāt prameyasiddher arthād idam uktaṃ bhavati yaccodanāpraveditaṃ tad dharmasvarūpam iti. ādiśabdena tadābhāsam upādatta iti. yas tu vivakṣitatirodhānamuktam iti manyate, taṃ pratyāha -- svarūpam iti. sāmānyataḥ siddhadharmasya svarūpaviśeṣa iha sūtryate iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.