ताम् इदानीं सम्प्रधारणाम् अवतारयति -- सर्वज्ञ इति। अयम् अभिप्रायः -- साधकबाधकप्रमाणतुल्यत्वे हि तुल्यत्वं भवति। न चेह तद् अस्ति। सर्वज्ञो हि न तावद् अस्मदादिभिर् उपलभ्यते। अत एव नास्मज्जातीयैः, स्वभावनियमात्। एतद् एवाभिप्रेत्यादिशब्दः प्रयुक्तः। अन्येषाम् अप्य् अस्मद्विधानाम् असर्वविदां न सर्वविज्ञानं सम्भवतीत्यभिप्रायः। एतच् चोपरिष्टाद् विवरिष्यत एव। वेदानां च न तावत् कर्ताद्यत्वे दृश्यते, पूर्वकोटेर् अनवगमात्। न च सम्भाव्यते, अतीन्द्रियार्थत्वात्। वक्ष्यत्य् एतत् लोके सन्नियमात् (१।१।२६) इति। न चानुमीयते, अभावविरोधात्। असन्निकृष्टार्थविषयं ह्य् अनुमानं, वेदेषु चादृष्टार्थनिर्मितेष्व् अवश्यम् एव निर्माता स्मर्येत। अतो ऽदर्शनाद् अस्मरणाच् चावधृताभावस्य न कर्तुर् अनुमानं सम्भवति। एषैव च नित्यता १,१२६ वेदानां यः कर्तुर् अभावः। अतः प्रमाणवती नित्यत्वकल्पना वेदानाम्। सर्वज्ञकल्पना तु न तथेति साधकबाधकतुल्यत्वाभावात् कथं तुल्यतेति। ननु नादर्शनमात्राद् अभावः सिध्यति सत्स्व् अपि विप्रकृष्टेषु सम्भवाद् अनेकान्तात्। अपि च व्यापकनिवृत्तेर् व्याप्यनिवृत्त्या व्याप्तत्वात् तथा व्याप्यनिवृत्तिर् अवधार्येतापि। अर्थाः प्रमाणस्य व्यापकाः। न च प्रमाणम् अर्थानां व्यापकम् अहेतुत्वाद् अतादात्म्याच् च। अतो न प्रमाणनिवृत्तिमात्रेणाभावः सर्वविदो ऽवगन्तुं शक्यते। अत आह -- निराकरणवद् इति। अयम् अभिप्रायः -- प्रमाणाधीना हि वस्तुव्यवस्थितयः। न केनचित् प्रमाणेन सर्वज्ञ इदानीं तावद् अवगम्यते। न च कालान्तरे ऽभूद् इति कल्पयितुं शक्यते यथा निराकर्तुम् अनुमानेन कालत्वाद् इदानीन् तनकालवद् इति। कारणाभावस्य च कार्याभावेन नियतत्वात् सर्वज्ञानकारणाभावेन तद्गोचरज्ञानकार्याभावानुमानाद्, ज्ञानकारणाभावस्य चानन्तरम् उक्तत्वात्। अतो न प्रमाणनिवृत्त्या सर्वज्ञे संशयो ऽपि दर्शयितुं शक्यते। निराकरणहेतुबलीयस्त्वेनाभावावगमाद् इति
tām idānīṃ sampradhāraṇām avatārayati -- sarvajña iti. ayam abhiprāyaḥ -- sādhakabādhakapramāṇatulyatve hi tulyatvaṃ bhavati. na ceha tad asti. sarvajño hi na tāvad asmadādibhir upalabhyate. ata eva nāsmajjātīyaiḥ, svabhāvaniyamāt. etad evābhipretyādiśabdaḥ prayuktaḥ. anyeṣām apy asmadvidhānām asarvavidāṃ na sarvavijñānaṃ sambhavatītyabhiprāyaḥ. etac copariṣṭād vivariṣyata eva. vedānāṃ ca na tāvat kartādyatve dṛśyate, pūrvakoṭer anavagamāt. na ca sambhāvyate, atīndriyārthatvāt. vakṣyaty etat loke sanniyamāt (1.1.26) iti. na cānumīyate, abhāvavirodhāt. asannikṛṣṭārthaviṣayaṃ hy anumānaṃ, vedeṣu cādṛṣṭārthanirmiteṣv avaśyam eva nirmātā smaryeta. ato 'darśanād asmaraṇāc cāvadhṛtābhāvasya na kartur anumānaṃ sambhavati. eṣaiva ca nityatā 1,126 vedānāṃ yaḥ kartur abhāvaḥ. ataḥ pramāṇavatī nityatvakalpanā vedānām. sarvajñakalpanā tu na tatheti sādhakabādhakatulyatvābhāvāt kathaṃ tulyateti. nanu nādarśanamātrād abhāvaḥ sidhyati satsv api viprakṛṣṭeṣu sambhavād anekāntāt. api ca vyāpakanivṛtter vyāpyanivṛttyā vyāptatvāt tathā vyāpyanivṛttir avadhāryetāpi. arthāḥ pramāṇasya vyāpakāḥ. na ca pramāṇam arthānāṃ vyāpakam ahetutvād atādātmyāc ca. ato na pramāṇanivṛttimātreṇābhāvaḥ sarvavido 'vagantuṃ śakyate. ata āha -- nirākaraṇavad iti. ayam abhiprāyaḥ -- pramāṇādhīnā hi vastuvyavasthitayaḥ. na kenacit pramāṇena sarvajña idānīṃ tāvad avagamyate. na ca kālāntare 'bhūd iti kalpayituṃ śakyate yathā nirākartum anumānena kālatvād idānīn tanakālavad iti. kāraṇābhāvasya ca kāryābhāvena niyatatvāt sarvajñānakāraṇābhāvena tadgocarajñānakāryābhāvānumānād, jñānakāraṇābhāvasya cānantaram uktatvāt. ato na pramāṇanivṛttyā sarvajñe saṃśayo 'pi darśayituṃ śakyate. nirākaraṇahetubalīyastvenābhāvāvagamād iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.