अत्र भाष्यकारेण चोदनेति क्रियायाः प्रवर्तकं वचनम्[२०७]इति चोदनापदार्थो व्याख्यातः। तद् अयुक्तं, प्रवर्तकस्य चोदनात्वात् प्रत्ययस्य लिङादेस् तत्त्वाद् अत आह -- किम् आदीति। अयम् अभिप्रायः -- सत्यं प्रत्ययमात्रस्य प्रवर्तनात्मको विधिर् अर्थः। न तु तावन्मात्रस्य प्रवर्तकत्वं, स्वव्यापरे हि पुरुषः कर्तृत्वेन नियुज्यते। अंशत्रयात्मिका च भावना तद्व्यापारः। अतः समानप्रत्ययोपादानश्रुतिबलप्रतिलब्धभावनापरिरम्भो विधिरातदीयनिखिलविशेष[२०८]णलाभाद् न नरं प्रवर्तयितुम् उत्सहते। सकलतद्विशेषणलाभश् च नर्ते वाक्यात् सिध्यतीति युक्तमुक्तं प्रवर्तकं वाक्यं चोदनेति।[२०९]एवं चावयवार्थः किम् इति साध्याकाङ्क्षां निर्दिश्यादिशब्देन साधनेतिकर्तव्यताकाङ्क्षे निर्दिशति। एतद् उक्तं भवति -- किं केन कथम् इत्य् अनेनात्मनापेक्षितैः साध्यादिभिः पूर्णः प्रत्ययः प्रवृत्तिपर्यन्ते विधौ समर्थः, तद्रहितस्य भावस्यानुष्ठानायोग्यत्वात्। तत्पूरणं चेदम् अनेनेत्थं कुर्याद् इति वाक्याद् इति वाक्यम् एव चोदनेति
atra bhāṣyakāreṇa codaneti kriyāyāḥ pravartakaṃ vacanam[207]iti codanāpadārtho vyākhyātaḥ. tad ayuktaṃ, pravartakasya codanātvāt pratyayasya liṅādes tattvād ata āha -- kim ādīti. ayam abhiprāyaḥ -- satyaṃ pratyayamātrasya pravartanātmako vidhir arthaḥ. na tu tāvanmātrasya pravartakatvaṃ, svavyāpare hi puruṣaḥ kartṛtvena niyujyate. aṃśatrayātmikā ca bhāvanā tadvyāpāraḥ. ataḥ samānapratyayopādānaśrutibalapratilabdhabhāvanāparirambho vidhirātadīyanikhilaviśeṣa[208]ṇalābhād na naraṃ pravartayitum utsahate. sakalatadviśeṣaṇalābhaś ca narte vākyāt sidhyatīti yuktamuktaṃ pravartakaṃ vākyaṃ codaneti.[209]evaṃ cāvayavārthaḥ kim iti sādhyākāṅkṣāṃ nirdiśyādiśabdena sādhanetikartavyatākāṅkṣe nirdiśati. etad uktaṃ bhavati -- kiṃ kena katham ity anenātmanāpekṣitaiḥ sādhyādibhiḥ pūrṇaḥ pratyayaḥ pravṛttiparyante vidhau samarthaḥ, tadrahitasya bhāvasyānuṣṭhānāyogyatvāt. tatpūraṇaṃ cedam anenetthaṃ kuryād iti vākyād iti vākyam eva codaneti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.