स्वतो न द्वयं विरोधाद् इत्य् अत्र किञ्चिद् आशङ्कते -- विज्ञानेति। एवं हि मन्यते -- यदि ज्ञानजातेर् एवायं स्वभावभेदो ऽभ्युपेयते, एकस्माद् एव वा ज्ञानव्यक्तौ, ततः स्याद् अपि विरोधः। यदा तु शीतोष्णस्वभावतोयतेजोद्रव्यवत् प्रमाणाप्रमाणज्ञानव्यक्तिभेदाभ्युपगमः, तदोभयोर् व्यधिकरणयोः कस्य केन विरोध इति। परिहरति -- तथापीति। अयम् अभिप्रायः -- तोयतेजसोर् हि भिन्नजातीययोः स्वभावभेदो युक्तः। ज्ञानव्यक्तयस् त्व् एकजातीयाः। तत्र[२८४]न तावद् आसां जात्यनुबन्धी स्वभावभेदो न्याय्यः। व्यक्त्यनुबन्धी तु तत्कारणाद् भवतीति युक्तं[२८५]वक्तुम्। तदनपेक्षत्वे तु प्रामाण्याप्रामाण्ययोः १,८५ किं कुत्र भविष्यतीति दुरधिगमम्। समानं हि द्वयोर् अपि ज्ञानत्वम्। स्वाभाविके चोभयस्मिन् न बाह्यचिह्नापेक्षास्तीति[२८६]दुर्भणः प्रमाणाप्रमाणविवेक इति साधूक्तं स्वतो न द्वयं विरोधाद् इति। किं पुनर् उभयोः पराधीनत्वं स्वाभाविकत्वं वा चोदनाप्रामाण्यपरिपन्थि येन प्रयस्यता निरस्यते। नन्व् एवम् अपि चोदनानां स्वत एव प्रामाण्यं भविष्यति प्रथमपक्षे। द्वितीये ऽपि पराधीन उभयस्मिन् दोषाभावाद् अपौरुषेया वेदाः प्रमाणम् इति किम् उभयनिराकरणेन। अप्रामाण्यं स्वतः प्रामाण्यं परत इत्य् एतद् एव तु वेदप्रामाण्यपरिपन्थीति तन् निराकर्तुम् उचितम्। तच् च निराकरिष्यत एव। सत्यम्। आद्ययोर् अपि पक्षयोर् अप्रामाण्यम् आपद्यत एव। तथा हि -- स्वाभाविके तावद् उभयस्मिन्न् अन्यतरनिर्णयकारणं बाह्यम् अपश्यतां नैकत्रापि विश्वासो भवेत्। व्यवहारार्थं च प्रमाणानुसरणम्, अविश्वासे च तदभावात् फलतो ऽप्रमाणत्वम्। एवम् उभयपराधीनत्वे ऽप्य् असत्य् अप्य् अप्रामाण्यकारणे प्रामाण्यकारणस्याप्य् अभावात् तद्व्यवहारो न जायत इत्य् अप्रमाणम् एवेति साध्व् एवोभयनिराकरणम् इति
svato na dvayaṃ virodhād ity atra kiñcid āśaṅkate -- vijñāneti. evaṃ hi manyate -- yadi jñānajāter evāyaṃ svabhāvabhedo 'bhyupeyate, ekasmād eva vā jñānavyaktau, tataḥ syād api virodhaḥ. yadā tu śītoṣṇasvabhāvatoyatejodravyavat pramāṇāpramāṇajñānavyaktibhedābhyupagamaḥ, tadobhayor vyadhikaraṇayoḥ kasya kena virodha iti. pariharati -- tathāpīti. ayam abhiprāyaḥ -- toyatejasor hi bhinnajātīyayoḥ svabhāvabhedo yuktaḥ. jñānavyaktayas tv ekajātīyāḥ. tatra[284]na tāvad āsāṃ jātyanubandhī svabhāvabhedo nyāyyaḥ. vyaktyanubandhī tu tatkāraṇād bhavatīti yuktaṃ[285]vaktum. tadanapekṣatve tu prāmāṇyāprāmāṇyayoḥ 1,85 kiṃ kutra bhaviṣyatīti duradhigamam. samānaṃ hi dvayor api jñānatvam. svābhāvike cobhayasmin na bāhyacihnāpekṣāstīti[286]durbhaṇaḥ pramāṇāpramāṇaviveka iti sādhūktaṃ svato na dvayaṃ virodhād iti. kiṃ punar ubhayoḥ parādhīnatvaṃ svābhāvikatvaṃ vā codanāprāmāṇyaparipanthi yena prayasyatā nirasyate. nanv evam api codanānāṃ svata eva prāmāṇyaṃ bhaviṣyati prathamapakṣe. dvitīye 'pi parādhīna ubhayasmin doṣābhāvād apauruṣeyā vedāḥ pramāṇam iti kim ubhayanirākaraṇena. aprāmāṇyaṃ svataḥ prāmāṇyaṃ parata ity etad eva tu vedaprāmāṇyaparipanthīti tan nirākartum ucitam. tac ca nirākariṣyata eva. satyam. ādyayor api pakṣayor aprāmāṇyam āpadyata eva. tathā hi -- svābhāvike tāvad ubhayasminn anyataranirṇayakāraṇaṃ bāhyam apaśyatāṃ naikatrāpi viśvāso bhavet. vyavahārārthaṃ ca pramāṇānusaraṇam, aviśvāse ca tadabhāvāt phalato 'pramāṇatvam. evam ubhayaparādhīnatve 'py asaty apy aprāmāṇyakāraṇe prāmāṇyakāraṇasyāpy abhāvāt tadvyavahāro na jāyata ity apramāṇam eveti sādhv evobhayanirākaraṇam iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.