१,१०८ यदि तु सजातीयज्ञानान्तरसंवादाद् रसज्ञानं प्रमाणम् इष्यते, तथा सति धर्मे ऽपि तादृग् वेदोत्थापितज्ञानसंवादः सम्भवतीत्य् आह -- तद्धियेति। इदं च संवादतः प्रामाण्यनिराकरणार्थं प्रागुक्तम्। इदानीम् इतरेतराश्रयप्रसञ्जनायोच्यत इति तात्पर्यभेदाद् अपौनरुक्त्यम् इति। यदि तूच्यते -- असिद्धम् एव नश् चोदनाप्रामाण्यं, कथं तयाप्रामाण्यपक्षो बाध्यत इति। तद् अयुक्तं। उत्पद्यते खल्व् अपि वेदवचनश्राविणां नास्तिकानाम् अपि धर्माधर्मविशेषविषयावबोधः। न च सन्दिह्यते स्याद् वा अग्निहोत्रात् स्वर्गो नवेति। न च विपर्ययः। तद् इदं तेषाम् अपि चोदनाजनितं ज्ञानं प्रमाणं एव। ज्ञानापह्नवस्तु सत्यवादिनाम् अयुक्त एव। न हि तत् सम्भवति विदितपदपदार्थसम्बन्धश् चोदनावाक्यान् नार्थं बुध्यत इति। अनृतं तु वदन्तो नानृतं वदेद् इति प्रतिषेधम् अतिक्रामन्तो महान्तम् अनर्थं प्राप्नुयुः। अतो न प्रद्वेषमात्रेणासिद्धवचनं युक्तं, तद् एतद् आह -- ममेति। यस् त्व् आह -- सत्यम् उत्पद्यते ज्ञानं, द्वेषाद् एव तदप्रमाणम् आचक्ष्महे। परस्परविरुद्धसिद्धान्ताः प्रायेण हि तार्किका द्वेषाद् एव किञ्चिदप्रमाणम् आतिष्ठन्ते। किञ्चिच् चास्मदीयम् इदं दर्शनम् इत्यनुरागेण प्रमाणम् इति।[३५७]अतः द्वेषाच् चोदनानां प्रामाण्यं बाध्यते। अन्यतश् च परिच्छेदान् नेतरेतराश्रयम् इति, तं प्रत्याह -- द्वेषाद् इरि। नाप्रमाणतेति सम्बन्धः। न द्वेषमात्रेणाप्रमाणता सिध्यति। तथा हि न किञ्चित् प्रमाणं नामावकल्पते। सर्वे हि वादिनः परस्परेण सिद्धान्तान् विगर्हयन्तो दृश्यन्ते। तत्र कतमत् प्रमाणतयाध्यवसीयते। अतो यथोक्तलक्षणम् एव सर्वं प्रमाणम् इति। स्यान् मतं - मा भूद् द्वेषाद् अप्रामाण्यम्। यावत् तु वादिप्रतिवादिनोः सम्मतिः सम्प्रतिपत्तिर् न भवति। न तावत् प्रामाण्यं प्रतितिष्ठति। न चाप्रतिष्ठितप्रामाण्यं प्रमाणं परबाधनाय प्रभवति। न च नश्चोदनाप्रामाण्ये सम्प्रतिपत्तिर् १,१०९ अस्तीति कथम् अनुमानबाधः। अत आह -- असम्मतत्वाद् इति। स एवान्वयः। शेषं पूर्ववद् इति
1,108 yadi tu sajātīyajñānāntarasaṃvādād rasajñānaṃ pramāṇam iṣyate, tathā sati dharme 'pi tādṛg vedotthāpitajñānasaṃvādaḥ sambhavatīty āha -- taddhiyeti. idaṃ ca saṃvādataḥ prāmāṇyanirākaraṇārthaṃ prāguktam. idānīm itaretarāśrayaprasañjanāyocyata iti tātparyabhedād apaunaruktyam iti. yadi tūcyate -- asiddham eva naś codanāprāmāṇyaṃ, kathaṃ tayāprāmāṇyapakṣo bādhyata iti. tad ayuktaṃ. utpadyate khalv api vedavacanaśrāviṇāṃ nāstikānām api dharmādharmaviśeṣaviṣayāvabodhaḥ. na ca sandihyate syād vā agnihotrāt svargo naveti. na ca viparyayaḥ. tad idaṃ teṣām api codanājanitaṃ jñānaṃ pramāṇaṃ eva. jñānāpahnavastu satyavādinām ayukta eva. na hi tat sambhavati viditapadapadārthasambandhaś codanāvākyān nārthaṃ budhyata iti. anṛtaṃ tu vadanto nānṛtaṃ vaded iti pratiṣedham atikrāmanto mahāntam anarthaṃ prāpnuyuḥ. ato na pradveṣamātreṇāsiddhavacanaṃ yuktaṃ, tad etad āha -- mameti. yas tv āha -- satyam utpadyate jñānaṃ, dveṣād eva tadapramāṇam ācakṣmahe. parasparaviruddhasiddhāntāḥ prāyeṇa hi tārkikā dveṣād eva kiñcidapramāṇam ātiṣṭhante. kiñcic cāsmadīyam idaṃ darśanam ityanurāgeṇa pramāṇam iti.[357]ataḥ dveṣāc codanānāṃ prāmāṇyaṃ bādhyate. anyataś ca paricchedān netaretarāśrayam iti, taṃ pratyāha -- dveṣād iri. nāpramāṇateti sambandhaḥ. na dveṣamātreṇāpramāṇatā sidhyati. tathā hi na kiñcit pramāṇaṃ nāmāvakalpate. sarve hi vādinaḥ paraspareṇa siddhāntān vigarhayanto dṛśyante. tatra katamat pramāṇatayādhyavasīyate. ato yathoktalakṣaṇam eva sarvaṃ pramāṇam iti. syān mataṃ - mā bhūd dveṣād aprāmāṇyam. yāvat tu vādiprativādinoḥ sammatiḥ sampratipattir na bhavati. na tāvat prāmāṇyaṃ pratitiṣṭhati. na cāpratiṣṭhitaprāmāṇyaṃ pramāṇaṃ parabādhanāya prabhavati. na ca naścodanāprāmāṇye sampratipattir 1,109 astīti katham anumānabādhaḥ. ata āha -- asammatatvād iti. sa evānvayaḥ. śeṣaṃ pūrvavad iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.