नन्व् इन्द्रियव्यापारानन्तरम् एवेह घटो नास्तीति ज्ञानम् उत्पद्यते, तत् कुतो ऽयं विवेको नेन्द्रियेणाभावबुद्धिर् जन्यत इति। न ह्य् असति तद्व्यापारे भावबुद्धिवदभावबुद्धिर् अपि जायमाना दृश्यते। यद्य् अपि भावाद् अभावो भिद्यते, तथापि तस्य रूपादिवत्संयुक्तसमवायेन वा तद्विशेषणतया वेन्द्रियसन्निकर्षो ३,२०४ स्त्य् एव। अतस् तज्ज्ञानम् ऐन्द्रियकं भवेद् अत आह -- गृहीत्वेति। अयम् अभिप्रायः -- नानाश्रयो ऽभावः शक्यते ग्रहीतुम् इत्य् आश्रयग्रहणार्थम् एवात्रेन्द्रियापेक्षा नाभावग्रहणाय, यथा नास्मृते प्रतियोगिन्य् अभावो गृह्यत इति तत्स्मरणार्थं प्राचीनज्ञानजन्मनस् संस्कारस्योद्बोधो ऽप्य् अपेक्षितः, एवम् आश्रयग्रहणार्थम् इन्द्रियम्। न च प्राप्तिमात्रम् ऐन्द्रियकज्ञानजन्मनि कारणम्। अपि तु योग्यतासहिता प्राप्तिर् इति प्रत्यक्षे वर्णितम्। न चेन्द्रियाणाम् अभावज्ञानजननयोग्यता, तेष्व् असत्स्व् अपि तद्भावाद् इति वक्ष्यते। मानसम् इति को ऽर्थः। किं सुखादिज्ञानवन्मनसा जन्यत इति। यद्य् एवं तथापि प्रत्यक्षतैव। न चान्तर् इव बहिर्मनसस् स्वातन्त्र्यम् अस्ति। सत्यम्। सर्वप्रमाणसाधारणस् तु मनसो व्यापारो ऽत्र कथितः। केवलात्ममनस्सन्निकर्षाद् एव बाह्येन्द्रियानपेक्षं प्रमाणाभावेनाभावज्ञानं जन्यत इत्य् उक्तं भवति। गृहीत्वा स्मृत्वेति च धर्मधर्मिणोर् अभेदात् समानकर्तृकत्वाभिधानम् इति
nanv indriyavyāpārānantaram eveha ghaṭo nāstīti jñānam utpadyate, tat kuto 'yaṃ viveko nendriyeṇābhāvabuddhir janyata iti. na hy asati tadvyāpāre bhāvabuddhivadabhāvabuddhir api jāyamānā dṛśyate. yady api bhāvād abhāvo bhidyate, tathāpi tasya rūpādivatsaṃyuktasamavāyena vā tadviśeṣaṇatayā vendriyasannikarṣo 3,204 sty eva. atas tajjñānam aindriyakaṃ bhaved ata āha -- gṛhītveti. ayam abhiprāyaḥ -- nānāśrayo 'bhāvaḥ śakyate grahītum ity āśrayagrahaṇārtham evātrendriyāpekṣā nābhāvagrahaṇāya, yathā nāsmṛte pratiyoginy abhāvo gṛhyata iti tatsmaraṇārthaṃ prācīnajñānajanmanas saṃskārasyodbodho 'py apekṣitaḥ, evam āśrayagrahaṇārtham indriyam. na ca prāptimātram aindriyakajñānajanmani kāraṇam. api tu yogyatāsahitā prāptir iti pratyakṣe varṇitam. na cendriyāṇām abhāvajñānajananayogyatā, teṣv asatsv api tadbhāvād iti vakṣyate. mānasam iti ko 'rthaḥ. kiṃ sukhādijñānavanmanasā janyata iti. yady evaṃ tathāpi pratyakṣataiva. na cāntar iva bahirmanasas svātantryam asti. satyam. sarvapramāṇasādhāraṇas tu manaso vyāpāro 'tra kathitaḥ. kevalātmamanassannikarṣād eva bāhyendriyānapekṣaṃ pramāṇābhāvenābhāvajñānaṃ janyata ity uktaṃ bhavati. gṛhītvā smṛtveti ca dharmadharmiṇor abhedāt samānakartṛkatvābhidhānam iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.