कथं पुनर् इदम् अवगम्यते भावग्रहणम् इन्द्रियापेक्षं नाभावग्रहणम् इति। समानो हि तद्भावभावः। अत आह -- स्वरूपेति। यो हि गृहस्वरूपम् एवावधार्य क्वचिद्गतः पृच्छ्यते -- तत्र चैत्रो ऽस्ति न वेति, तदासौ पृष्टस् तत्र नास्तितां तदैव प्रतिपद्यते। यदि त्व् इन्द्रियाधीनम् अभावज्ञानं भवेत् नासति तद्व्यापारे जायेत। न च पूर्वावगताभावस्मरणम् एवेति वाच्यम्। न ह्य् असति प्रतियोगिस्मरणे भावो दृश्यते। न चाश्रयग्रहणकाले प्रतियोगिस्मरणम् अस्ति। बहूनाम् एव हि पृष्टेनाभावः कथ्यते। न च तावतां स्मरणं तत्रासीद् इति चिन्तयितुं शक्यते। यदि तूच्यते सामान्येनाभावो ऽवगतः, सम्प्रति विशेषेण स्मर्यत इति, तद् अयुक्तम्। न ह्य् अभावत्वं नाम सामान्यम् अस्ति, विशेषाणाम् एव स्मृतिविपरिवर्त्तिनाम् एवाभावो ऽवसीयते। न च सामान्यतो ऽवगतो विशेषेण स्मर्यत इति, युक्तम्। पूर्वानुभवाहितभावनाबीजा हि सा स्मृतिः, नाल्पम् अव्यतिरेकं गोचरयितुम् उत्सहते। अतस् तदानीम् एव प्रतियोगिस्मरणपुरस्सरम् इन्द्रियानपेक्षम् अभावज्ञानं जायत इति मनोहरम् इदम्। तद् इदम् उक्तं तदैव प्रतिपद्यत इति। इदं च प्रत्यक्षफलस्मृतिनिवृत्त्या फलतः प्रत्यक्षानवृत्तिर् इत्य् उक्तम् एवेति
kathaṃ punar idam avagamyate bhāvagrahaṇam indriyāpekṣaṃ nābhāvagrahaṇam iti. samāno hi tadbhāvabhāvaḥ. ata āha -- svarūpeti. yo hi gṛhasvarūpam evāvadhārya kvacidgataḥ pṛcchyate -- tatra caitro 'sti na veti, tadāsau pṛṣṭas tatra nāstitāṃ tadaiva pratipadyate. yadi tv indriyādhīnam abhāvajñānaṃ bhavet nāsati tadvyāpāre jāyeta. na ca pūrvāvagatābhāvasmaraṇam eveti vācyam. na hy asati pratiyogismaraṇe bhāvo dṛśyate. na cāśrayagrahaṇakāle pratiyogismaraṇam asti. bahūnām eva hi pṛṣṭenābhāvaḥ kathyate. na ca tāvatāṃ smaraṇaṃ tatrāsīd iti cintayituṃ śakyate. yadi tūcyate sāmānyenābhāvo 'vagataḥ, samprati viśeṣeṇa smaryata iti, tad ayuktam. na hy abhāvatvaṃ nāma sāmānyam asti, viśeṣāṇām eva smṛtiviparivarttinām evābhāvo 'vasīyate. na ca sāmānyato 'vagato viśeṣeṇa smaryata iti, yuktam. pūrvānubhavāhitabhāvanābījā hi sā smṛtiḥ, nālpam avyatirekaṃ gocarayitum utsahate. atas tadānīm eva pratiyogismaraṇapurassaram indriyānapekṣam abhāvajñānaṃ jāyata iti manoharam idam. tad idam uktaṃ tadaiva pratipadyata iti. idaṃ ca pratyakṣaphalasmṛtinivṛttyā phalataḥ pratyakṣānavṛttir ity uktam eveti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.