एवं तावत् प्रमाणान्तरप्रतिपन्नार्थगोचरः शब्दः न तत् तन्त्रम् अर्थरूपम् इत्य् उक्तम्। इदानीं तु यद्य् अपि शब्दोपायको ऽर्थो ऽसति शब्दे नावगम्यते, तथापि न तस्य स्वरूपनाशो भवति। न हि चक्षुरादेर् अभावे रूपादिपञ्चकं न प्रतीयत इति तद् असद् भवति। तद् एतद् आह -- शब्दाभ्युपायक इति द्वयेन। इह चोपायापेक्षत्वेनासत्त्वं निराकृतं, न हि दीपेन्द्रियादीनाम् इत्य् अत्र हेतोर् अनैकान्तिकत्वम् उक्तम् इति विवेक इति ॥ २१७-२१८ ॥ नन्व् अस्तु शब्दातिरिक्तम् अर्थरूपम्। तत् तु सम्बन्धग्रहणात् प्राक् शब्दाकारेण नावगतम्। उत्तरकालं तु तदाकारम् अवगम्यत इत्य् अतदाकारस्य तदाकारप्रतीतेर् मिथ्यात्वम् अत आह -- सम्बन्धस्येति। नित्यो हि वाच्यवाचकसम्बन्ध इति पूर्वम् अपि तच्छब्दवाच्यशक्तिर् आसीद् एव। परस्तात् त्व् अभिव्यक्ता। १,२८२ एतावच् च तदानीम् अपि शब्दाकारत्वं न तदात्मता। अतो नातदाकारं तदाकारतया गम्यत इति कुतो भ्रान्तिः। शब्दसम्बन्धमात्रेण चेदं शब्दाकारत्वम् उच्यते। न तु शब्दात्मकतया, नित्यं यदि च गोत्वादीत्य् अत्र शब्दात्मकत्वम् अङ्गीकृत्य भ्रान्तित्वं निराकृतम् इति विवेकः। अरूपता अशब्दरूपतेत्य् अर्थः। कथं पुनर् इदम् अवगम्यते सम्बन्धग्रहणात् प्राग् अपि तद्रूपम् आसीद् इति, अत्राह -- युगपद् इति। न हि युगपद् एव सर्वे शब्दासम्भिन्नम् अर्थं बुध्यन्ते। यदैव ह्य् एको ऽशब्दाकारम् अर्थं प्रत्येति, तदैव व्युत्पन्नो गौर् अयम् इति विकल्पयति। अतो नातद्रूपस्य तद्रूपतया ग्रहणम् इति
evaṃ tāvat pramāṇāntarapratipannārthagocaraḥ śabdaḥ na tat tantram artharūpam ity uktam. idānīṃ tu yady api śabdopāyako 'rtho 'sati śabde nāvagamyate, tathāpi na tasya svarūpanāśo bhavati. na hi cakṣurāder abhāve rūpādipañcakaṃ na pratīyata iti tad asad bhavati. tad etad āha -- śabdābhyupāyaka iti dvayena. iha copāyāpekṣatvenāsattvaṃ nirākṛtaṃ, na hi dīpendriyādīnām ity atra hetor anaikāntikatvam uktam iti viveka iti || 217-218 || nanv astu śabdātiriktam artharūpam. tat tu sambandhagrahaṇāt prāk śabdākāreṇa nāvagatam. uttarakālaṃ tu tadākāram avagamyata ity atadākārasya tadākārapratīter mithyātvam ata āha -- sambandhasyeti. nityo hi vācyavācakasambandha iti pūrvam api tacchabdavācyaśaktir āsīd eva. parastāt tv abhivyaktā. 1,282 etāvac ca tadānīm api śabdākāratvaṃ na tadātmatā. ato nātadākāraṃ tadākāratayā gamyata iti kuto bhrāntiḥ. śabdasambandhamātreṇa cedaṃ śabdākāratvam ucyate. na tu śabdātmakatayā, nityaṃ yadi ca gotvādīty atra śabdātmakatvam aṅgīkṛtya bhrāntitvaṃ nirākṛtam iti vivekaḥ. arūpatā aśabdarūpatety arthaḥ. kathaṃ punar idam avagamyate sambandhagrahaṇāt prāg api tadrūpam āsīd iti, atrāha -- yugapad iti. na hi yugapad eva sarve śabdāsambhinnam arthaṃ budhyante. yadaiva hy eko 'śabdākāram arthaṃ pratyeti, tadaiva vyutpanno gaur ayam iti vikalpayati. ato nātadrūpasya tadrūpatayā grahaṇam iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.