Library·Manu-Smrti (analytic version)·10
अधीयीरंस् त्रयो वर्णाः स्वकर्मस्था द्विजातयः & प्रब्रूयाद् ब्राह्मणस् त्व् एषां ने७तराव् इति निश्चयः
adhīyīraṃs trayo varṇāḥ svakarmasthā dvijātayaḥ & prabrūyād brāhmaṇas tv eṣāṃ ne7tarāv iti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां ब्राह्मणो विद्याद् वृत्त्युपायान् यथाविधि & प्रब्रूयाद् इतरेभ्यश् च स्वयं चै७व तथा भवेत्
sarveṣāṃ brāhmaṇo vidyād vṛttyupāyān yathāvidhi & prabrūyād itarebhyaś ca svayaṃ cai7va tathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशेष्यात् प्रकृतिश्रैष्ठ्यान् नियमस्य च धारणात् & संस्कारस्य विशेषाच् च वर्णानां ब्राह्मणः प्रभुः
vaiśeṣyāt prakṛtiśraiṣṭhyān niyamasya ca dhāraṇāt & saṃskārasya viśeṣāc ca varṇānāṃ brāhmaṇaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यस् त्रयो वर्णा द्विजातयः & चतुर्थ एकजातिस् तु शूद्रो ना७स्ति तु पञ्चमः
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyas trayo varṇā dvijātayaḥ & caturtha ekajātis tu śūdro nā7sti tu pañcamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्ववर्णेषु तुल्यासु पत्नीष्व् अक्षत-योनिषु & आनुलोम्येन संभूता जात्या ज्ञेयास् त एव ते
sarvavarṇeṣu tulyāsu patnīṣv akṣata-yoniṣu & ānulomyena saṃbhūtā jātyā jñeyās ta eva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीष्व् अनन्तरजातासु द्विजैर् उत्पादितान् सुतान् & सदृशान् एव तान् आहुर् मातृदोषविगर्हितान्
strīṣv anantarajātāsu dvijair utpāditān sutān & sadṛśān eva tān āhur mātṛdoṣavigarhitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तरासु जातानां विधिर् एष सनातनः & द्व्य्-एकान्तरासु जातानां धर्म्यं विद्याद् इमं विधिम्
anantarāsu jātānāṃ vidhir eṣa sanātanaḥ & dvy-ekāntarāsu jātānāṃ dharmyaṃ vidyād imaṃ vidhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाद् वैश्यकन्यायाम् अम्बष्ठो नाम जायते & निषादः शूद्रकन्यायां यः पारशव उच्यते
brāhmaṇād vaiśyakanyāyām ambaṣṭho nāma jāyate & niṣādaḥ śūdrakanyāyāṃ yaḥ pāraśava ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियाच् छूद्रकन्यायां क्रूराचारविहारवान् & क्षत्र-शूद्र-वपुर् जन्तुर् उग्रो नाम प्रजायते
kṣatriyāc chūdrakanyāyāṃ krūrācāravihāravān & kṣatra-śūdra-vapur jantur ugro nāma prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रस्य त्रिषु वर्णेषु नृपतेर् वर्णयोर् द्वयोः & वैश्यस्य वर्णे चै७कस्मिन् षड् एते ऽपसदाः स्मृताः
viprasya triṣu varṇeṣu nṛpater varṇayor dvayoḥ & vaiśyasya varṇe cai7kasmin ṣaḍ ete 'pasadāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियाद् विप्रकन्यायां सूतो भवति जातितः & वैश्यान् मागध-वैदेहौ राज-विप्रा१ङ्गनासुतौ
kṣatriyād viprakanyāyāṃ sūto bhavati jātitaḥ & vaiśyān māgadha-vaidehau rāja-viprā1ṅganāsutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्राद् आयोगवः क्षत्ता चण्डालश् चा७धमो नृणाम् & वैश्य-राजन्य-विप्रासु जायन्ते वर्णसंकराः
śūdrād āyogavaḥ kṣattā caṇḍālaś cā7dhamo nṛṇām & vaiśya-rājanya-viprāsu jāyante varṇasaṃkarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकान्तरे त्व् आनुलोम्याद् अम्बष्ठो१ग्रौ यथा स्मृतौ & क्षत्तृ-वैदेहकौ तद्वत् प्रातिलोम्ये ऽपि जन्मनि
ekāntare tv ānulomyād ambaṣṭho1grau yathā smṛtau & kṣattṛ-vaidehakau tadvat prātilomye 'pi janmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रा ये ऽनन्तरस्त्रीजाः क्रमेणो७क्ता द्विजन्मनाम् & तान् अनन्तर-नाम्नस् तु मातृदोषात् प्रचक्षते
putrā ye 'nantarastrījāḥ krameṇo7ktā dvijanmanām & tān anantara-nāmnas tu mātṛdoṣāt pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाद् उग्रकन्यायाम् आवृतो नाम जायते & आभीरो ऽम्बष्ठकन्यायाम् आयोगव्यां तु धिग्वणः
brāhmaṇād ugrakanyāyām āvṛto nāma jāyate & ābhīro 'mbaṣṭhakanyāyām āyogavyāṃ tu dhigvaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयोगवश् च क्षत्ता च चण्डालश् चा७धमो नृणाम् & प्रातिलोम्येन जायन्ते शूद्राद् अपसदास् त्रयः
āyogavaś ca kṣattā ca caṇḍālaś cā7dhamo nṛṇām & prātilomyena jāyante śūdrād apasadās trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यान् मागध-वैदेहौ क्षत्रियात् सूत एव तु & प्रतीपम् एते जायन्ते परे ऽप्य् अपसदास् त्रयः
vaiśyān māgadha-vaidehau kṣatriyāt sūta eva tu & pratīpam ete jāyante pare 'py apasadās trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातो निषादाच् छूद्रायां जात्या भवति पुक्कसः & शूद्राज् जातो निषाद्यां तु स वै कुक्कुटकः स्मृतः
jāto niṣādāc chūdrāyāṃ jātyā bhavati pukkasaḥ & śūdrāj jāto niṣādyāṃ tu sa vai kukkuṭakaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्तुर् जातस् तथो९ग्रायां श्वपाक इति कीर्त्यते & वैदेहकेन त्व् अम्बष्ठ्याम् उत्पन्नो वेण उच्यते
kṣattur jātas tatho9grāyāṃ śvapāka iti kīrtyate & vaidehakena tv ambaṣṭhyām utpanno veṇa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विजातयः सवर्णासु जनयन्त्य् अव्रतांस् तु यान् & तान् सावित्रीपरिभ्रष्टान् व्रात्यान् इति विनिर्दिशेत्
dvijātayaḥ savarṇāsu janayanty avratāṃs tu yān & tān sāvitrīparibhraṣṭān vrātyān iti vinirdiśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रात्यात् तु जायते विप्रात् पापा३त्मा भूर्जकण्टकः [म्: भृज्जकण्टकः] & आवन्त्य-वाटधानौ च पुष्पधः शैख एव च
vrātyāt tu jāyate viprāt pāpā3tmā bhūrjakaṇṭakaḥ [M: bhṛjjakaṇṭakaḥ] & āvantya-vāṭadhānau ca puṣpadhaḥ śaikha eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
झल्लो मल्लश् च राजन्याद् व्रात्यान् निच्छिविर् एव च [म्: व्रात्याल् लिच्छविर् एव च] & नटश् च करणश् चै७व खसो द्रविड एव च
jhallo mallaś ca rājanyād vrātyān nicchivir eva ca [M: vrātyāl licchavir eva ca] & naṭaś ca karaṇaś cai7va khaso draviḍa eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यात् तु जायते व्रात्यात् सुधन्वा०चार्य एव च & कारुषश् च विजन्मा च मैत्रः सात्वत एव च
vaiśyāt tu jāyate vrātyāt sudhanvā0cārya eva ca & kāruṣaś ca vijanmā ca maitraḥ sātvata eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यभिचारेण वर्णानाम् अवेद्यावेदनेन च & स्वकर्मणां च त्यागेन जायन्ते वर्णसंकराः
vyabhicāreṇa varṇānām avedyāvedanena ca & svakarmaṇāṃ ca tyāgena jāyante varṇasaṃkarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकीर्ण-योनयो ये तु प्रतिलोमा१नुलोम-जाः & अन्योन्यव्यतिषक्ताश् च तान् प्रवक्ष्याम्य् अशेषतः
saṃkīrṇa-yonayo ye tu pratilomā1nuloma-jāḥ & anyonyavyatiṣaktāś ca tān pravakṣyāmy aśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतो वैदेहकश् चै७व चण्डालश् च नराधमः & मागधः तथा०योगव एव च क्षत्रजातिश् च [म्: क्षत्तृजातिश् च]
sūto vaidehakaś cai7va caṇḍālaś ca narādhamaḥ & māgadhaḥ tathā0yogava eva ca kṣatrajātiś ca [M: kṣattṛjātiś ca]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते षट् सदृशान् वर्णाञ् जनयन्ति स्वयोनिषु & मातृजात्यां प्रसूयन्ते प्रवारासु च योनिषु [म्: मातृजात्याः]
ete ṣaṭ sadṛśān varṇāñ janayanti svayoniṣu & mātṛjātyāṃ prasūyante pravārāsu ca yoniṣu [M: mātṛjātyāḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा त्रयाणां वर्णानां द्वयोर् आत्मा९स्य जायते & आनन्तर्यात् स्वयोन्यां तु तथा बाह्येष्व् अपि क्रमात् [म्: क्रमः]
yathā trayāṇāṃ varṇānāṃ dvayor ātmā9sya jāyate & ānantaryāt svayonyāṃ tu tathā bāhyeṣv api kramāt [M: kramaḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते चा७पि बाह्यान् सुबहूंस् ततो ऽप्य् अधिकदूषितान् & परस्परस्य दारेषु जनयन्ति विगर्हितान्
te cā7pi bāhyān subahūṃs tato 'py adhikadūṣitān & parasparasya dāreṣu janayanti vigarhitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथै९व शूद्रो ब्राह्मण्यां बाह्यं जन्तुं प्रसूयते & तथा बाह्यतरं बाह्यश् चातुर्वर्ण्ये प्रसूयते
yathai9va śūdro brāhmaṇyāṃ bāhyaṃ jantuṃ prasūyate & tathā bāhyataraṃ bāhyaś cāturvarṇye prasūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिकूलं वर्तमाना बाह्या बाह्यतरान् पुनः & हीना हीनान् प्रसूयन्ते वर्णान् पञ्चदशै७व तु
pratikūlaṃ vartamānā bāhyā bāhyatarān punaḥ & hīnā hīnān prasūyante varṇān pañcadaśai7va tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसाधनो१पचारज्ञम् अदासं दासजीवनम् [म्: दास्यजीविनम्] & सैरिन्ध्रं वागुरा-वृत्तिं सूते दस्युर् अयोगवे [म्: सैरन्ध्रं]
prasādhano1pacārajñam adāsaṃ dāsajīvanam [M: dāsyajīvinam] & sairindhraṃ vāgurā-vṛttiṃ sūte dasyur ayogave [M: sairandhraṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेयकं तु वैदेहो माधूकं संप्रसूयते & नॄन् प्रशंसत्य् अजस्रं यो घण्टाताडो ऽरुणो१दये
maitreyakaṃ tu vaideho mādhūkaṃ saṃprasūyate & nṝn praśaṃsaty ajasraṃ yo ghaṇṭātāḍo 'ruṇo1daye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषादो मार्गवं सूते दासं नौकर्मजीविनम् & कैवर्तम् इति यं प्राहुर् आर्यावर्तनिवासिनः
niṣādo mārgavaṃ sūte dāsaṃ naukarmajīvinam & kaivartam iti yaṃ prāhur āryāvartanivāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतवस्त्रभृत्स्व् नारीषु गर्हिता१न्ना१शनासु च [म्: अनार्याषु] & भवन्त्य् आयोगवीष्व् एते जातिहीनाः पृथक् त्रयः
mṛtavastrabhṛtsv nārīṣu garhitā1nnā1śanāsu ca [M: anāryāṣu] & bhavanty āyogavīṣv ete jātihīnāḥ pṛthak trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारावरो निषादात् तु चर्मकारः प्रसूयते [म्: चर्मकारं] & वैदेहिकाद् अन्ध्र-मेदौ बहिर्ग्राम-प्रतिश्रयौ
kārāvaro niṣādāt tu carmakāraḥ prasūyate [M: carmakāraṃ] & vaidehikād andhra-medau bahirgrāma-pratiśrayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चण्डालात् पाण्डुसोपाकस् त्वक्सारव्यवहारवान् & आहिण्डिको निषादेन वैदेह्याम् एव जायते
caṇḍālāt pāṇḍusopākas tvaksāravyavahāravān & āhiṇḍiko niṣādena vaidehyām eva jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चण्डालेन तु सोपाको मूलव्यसनवृत्तिमान् & पुक्कस्यां जायते पापः सदा सज्जनगर्हितः [म्: पुल्कस्यां]
caṇḍālena tu sopāko mūlavyasanavṛttimān & pukkasyāṃ jāyate pāpaḥ sadā sajjanagarhitaḥ [M: pulkasyāṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषादस्त्री तु चण्डालात् पुत्रम् अन्त्यावसायिनम् & श्मशान-गोचरं सूते बाह्यानाम् अपि गर्हितम्
niṣādastrī tu caṇḍālāt putram antyāvasāyinam & śmaśāna-gocaraṃ sūte bāhyānām api garhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकरे जातयस् त्व् एताः पितृ-मातृ-प्रदर्शिताः & प्रछन्ना वा प्रकाशा वा वेदितव्याः स्वकर्मभिः
saṃkare jātayas tv etāḥ pitṛ-mātṛ-pradarśitāḥ & prachannā vā prakāśā vā veditavyāḥ svakarmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वजातिजा१नन्तरजाः षट् सुता द्विजधर्मिणः & शूद्राणां तु स-धर्माणः सर्वे ऽपध्वंसजाः स्मृताः
svajātijā1nantarajāḥ ṣaṭ sutā dvijadharmiṇaḥ & śūdrāṇāṃ tu sa-dharmāṇaḥ sarve 'padhvaṃsajāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपो-बीज-प्रभावैस् तु ते गच्छन्ति युगे युगे & उत्कर्षं चा७पकर्षं च मनुष्येष्व् इह जन्मतः
tapo-bīja-prabhāvais tu te gacchanti yuge yuge & utkarṣaṃ cā7pakarṣaṃ ca manuṣyeṣv iha janmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनकैस् तु क्रियालोपाद् इमाः क्षत्रिय-जातयः & वृषलत्वं गता लोके ब्राह्मणादर्शनेन च [म्: ब्राह्मणातिक्रमेण च]
śanakais tu kriyālopād imāḥ kṣatriya-jātayaḥ & vṛṣalatvaṃ gatā loke brāhmaṇādarśanena ca [M: brāhmaṇātikrameṇa ca]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौण्ड्रकाश् चौड्र-द्रविडाः काम्बोजा यवनाः शकाः [म्: पुण्ड्रकाश् चोड- द्रविडाः] & पारदा-पह्लवाश् चीनाः किराता दरदाः खशाः
pauṇḍrakāś cauḍra-draviḍāḥ kāmbojā yavanāḥ śakāḥ [M: puṇḍrakāś coḍa- draviḍāḥ] & pāradā-pahlavāś cīnāḥ kirātā daradāḥ khaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुख-बाहू३रु-पज्-जानां या लोके जातयो बहिः & म्लेच्छ-वाचश् चा८र्य-वाचः सर्वे ते दस्यवः स्मृताः
mukha-bāhū3ru-paj-jānāṃ yā loke jātayo bahiḥ & mleccha-vācaś cā8rya-vācaḥ sarve te dasyavaḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये द्विजानाम् अपसदा ये चा७पध्वंसजाः स्मृताः & ते निन्दितैर् वर्तयेयुर् द्विजानाम् एव कर्मभिः
ye dvijānām apasadā ye cā7padhvaṃsajāḥ smṛtāḥ & te ninditair vartayeyur dvijānām eva karmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतानाम् अश्व-सारथ्यम् अम्बष्ठानां चिकित्सनम् & वैदेहकानां स्त्रीकार्यं मागधानां वणिक्पथः
sūtānām aśva-sārathyam ambaṣṭhānāṃ cikitsanam & vaidehakānāṃ strīkāryaṃ māgadhānāṃ vaṇikpathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्यघातो निषादानां त्वष्टिस् त्व् आयोगवस्य च & मेदा१न्ध्र-चुञ्चु-मद्गूनाम् आरण्यपशुहिंसनम्
matsyaghāto niṣādānāṃ tvaṣṭis tv āyogavasya ca & medā1ndhra-cuñcu-madgūnām āraṇyapaśuhiṃsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्त्र्-उग्र-पुक्कसानां तु बिलौकोवध-बन्धनम् & धिग्वणानां चर्मकार्यं वेणानां भाण्डवादनम्
kṣattr-ugra-pukkasānāṃ tu bilaukovadha-bandhanam & dhigvaṇānāṃ carmakāryaṃ veṇānāṃ bhāṇḍavādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैत्यद्रुम-श्मशानेषु शैलेषू७पवनेषु च & वसेयुर् एते विज्ञाता वर्तयन्तः स्वकर्मभिः
caityadruma-śmaśāneṣu śaileṣū7pavaneṣu ca & vaseyur ete vijñātā vartayantaḥ svakarmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चण्डाल-श्वपचानां तु बहिर् ग्रामात् प्रतिश्रयः & अपपात्राश् च कर्तव्या धनम् एषां श्व-गर्दभम्
caṇḍāla-śvapacānāṃ tu bahir grāmāt pratiśrayaḥ & apapātrāś ca kartavyā dhanam eṣāṃ śva-gardabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासांसि मृतचैलानि भिन्नभाण्डेषु भोजनम् & कार्ष्णायसम् अलङ्कारः परिव्रज्या च नित्यशः
vāsāṃsi mṛtacailāni bhinnabhāṇḍeṣu bhojanam & kārṣṇāyasam alaṅkāraḥ parivrajyā ca nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तैः समयम् अन्विच्छेत् पुरुषो धर्मम् आचरन् & व्यवहारो मिथस् तेषां विवाहः सदृशैः सह
na taiḥ samayam anvicchet puruṣo dharmam ācaran & vyavahāro mithas teṣāṃ vivāhaḥ sadṛśaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नम् एषां पराधीनं देयं स्याद् भिन्नभाजने & रात्रौ न विचरेयुस् ते ग्रामेषु नगरेषु च
annam eṣāṃ parādhīnaṃ deyaṃ syād bhinnabhājane & rātrau na vicareyus te grāmeṣu nagareṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवा चरेयुः कार्यार्थं चिह्निता राजशासनैः & अबान्धवं शवं चै७व निर्हरेयुर् इति स्थितिः
divā careyuḥ kāryārthaṃ cihnitā rājaśāsanaiḥ & abāndhavaṃ śavaṃ cai7va nirhareyur iti sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वध्यांश् च हन्युः सततं यथाशास्त्रं नृपाज्ञया & वध्यवासांसि गृह्णीयुः शय्याश् चा८भरणानि च
vadhyāṃś ca hanyuḥ satataṃ yathāśāstraṃ nṛpājñayā & vadhyavāsāṃsi gṛhṇīyuḥ śayyāś cā8bharaṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णापेतम् अविज्ञातं नरं कलुषयोनिजम् & आर्य-रूपम् इवा७नार्यं कर्मभिः स्वैर् विभावयेत्
varṇāpetam avijñātaṃ naraṃ kaluṣayonijam & ārya-rūpam ivā7nāryaṃ karmabhiḥ svair vibhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनार्यता निष्ठुरता क्रूरता निष्क्रियात्मता & पुरुषं व्यञ्जयन्ती७ह लोके कलुषयोनिजम्
anāryatā niṣṭhuratā krūratā niṣkriyātmatā & puruṣaṃ vyañjayantī7ha loke kaluṣayonijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्र्यं वा भजते शीलं मातुर् वो९भयम् एव वा & न कथं चन दुर्योनिः प्रकृतिं स्वां नियच्छति
pitryaṃ vā bhajate śīlaṃ mātur vo9bhayam eva vā & na kathaṃ cana duryoniḥ prakṛtiṃ svāṃ niyacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुले मुख्ये ऽपि जातस्य यस्य स्याद् योनिसंकरः & संश्रयत्य् एव तच्-छीलं नरो ऽल्पम् अपि वा बहु
kule mukhye 'pi jātasya yasya syād yonisaṃkaraḥ & saṃśrayaty eva tac-chīlaṃ naro 'lpam api vā bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र त्व् एते परिध्वंसाज् जायन्ते वर्णदूषकाः & राष्ट्रिकैः सह तद् राष्ट्रं क्षिप्रम् एव विनश्यति [म्: राष्ट्रियैः]
yatra tv ete paridhvaṃsāj jāyante varṇadūṣakāḥ & rāṣṭrikaiḥ saha tad rāṣṭraṃ kṣipram eva vinaśyati [M: rāṣṭriyaiḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा देहत्यागो ऽनुपस्कृतः & स्त्री-बालाभ्युपपत्तौ च बाह्यानां सिद्धिकारणम् [म्: स्त्री-बालाभ्यवपत्तौ च]
brāhmaṇārthe gavārthe vā dehatyāgo 'nupaskṛtaḥ & strī-bālābhyupapattau ca bāhyānāṃ siddhikāraṇam [M: strī-bālābhyavapattau ca]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसा सत्यम् अस्तेयं शौचम् इन्द्रियनिग्रहः & एतं सामासिकं धर्मं चातुर्वर्ण्ये ऽब्रवीन् मनुः
ahiṃsā satyam asteyaṃ śaucam indriyanigrahaḥ & etaṃ sāmāsikaṃ dharmaṃ cāturvarṇye 'bravīn manuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रायां ब्राह्मणाज् जातः श्रेयसा चेत् प्रजायते & अश्रेयान् श्रेयसीं जातिं गच्छत्य् आ सप्तमाद् युगात्
śūdrāyāṃ brāhmaṇāj jātaḥ śreyasā cet prajāyate & aśreyān śreyasīṃ jātiṃ gacchaty ā saptamād yugāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रो ब्राह्मणताम् एति ब्राह्मणश् चै७ति शूद्रताम् & क्षत्रियाज् जातम् एवं तु विद्याद् वैश्यात् तथै९व च
śūdro brāhmaṇatām eti brāhmaṇaś cai7ti śūdratām & kṣatriyāj jātam evaṃ tu vidyād vaiśyāt tathai9va ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनार्यायां समुत्पन्नो ब्राह्मणात् तु यदृच्छया & ब्राह्मण्याम् अप्य् अनार्यात् तु श्रेयस्त्वं क्वे७ति चेद् भवेत् [म्: कस्य चिद् भवेत्]
anāryāyāṃ samutpanno brāhmaṇāt tu yadṛcchayā & brāhmaṇyām apy anāryāt tu śreyastvaṃ kve7ti ced bhavet [M: kasya cid bhavet]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातो नार्याम् अनार्यायाम् आर्याद् आर्यो भवेद् गुणैः & जातो ऽप्य् अनार्याद् आर्यायाम् अनार्य इति निश्चयः
jāto nāryām anāryāyām āryād āryo bhaved guṇaiḥ & jāto 'py anāryād āryāyām anārya iti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् उभाव् अप्य् असंस्कार्याव् इति धर्मो व्यवस्थितः & वैगुण्याज् जन्मनः पूर्व उत्तरः प्रतिलोमतः [म्: जन्मतः]
tāv ubhāv apy asaṃskāryāv iti dharmo vyavasthitaḥ & vaiguṇyāj janmanaḥ pūrva uttaraḥ pratilomataḥ [M: janmataḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुबीजं चै७व सुक्षेत्रे जातं संपद्यते यथा & तथा०र्याज् जात आर्यायां सर्वं संस्कारम् अर्हति
subījaṃ cai7va sukṣetre jātaṃ saṃpadyate yathā & tathā0ryāj jāta āryāyāṃ sarvaṃ saṃskāram arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजम् एके प्रशंसन्ति क्षेत्रम् अन्ये मनीषिणः & बीज-क्षेत्रे तथै९वा७न्ये तत्रे७यं तु व्यवस्थितिः
bījam eke praśaṃsanti kṣetram anye manīṣiṇaḥ & bīja-kṣetre tathai9vā7nye tatre7yaṃ tu vyavasthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षेत्रे बीजम् उत्सृष्टम् अन्तरै९व विनश्यति & अबीजकम् अपि क्षेत्रं केवलं स्थण्डिलं भवेत्
akṣetre bījam utsṛṣṭam antarai9va vinaśyati & abījakam api kṣetraṃ kevalaṃ sthaṇḍilaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद् बीजप्रभावेण तिर्यग्जा ऋषयो ऽभवन् & पूजिताश् च प्रशस्ताश् च तस्माद् बीजं प्रशस्यते [म्: विशिष्यते]
yasmād bījaprabhāveṇa tiryagjā ṛṣayo 'bhavan & pūjitāś ca praśastāś ca tasmād bījaṃ praśasyate [M: viśiṣyate]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनार्यम् आर्य-कर्माणम् आर्यं चा७नार्यकर्मिणम् & संप्रधार्या७ब्रवीद् धाता न समौ ना७समाव् इति
anāryam ārya-karmāṇam āryaṃ cā7nāryakarmiṇam & saṃpradhāryā7bravīd dhātā na samau nā7samāv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ये स्वकर्मण्य् अवस्थिताः & ते सम्यग् उपजीवेयुः षट् कर्माणि यथाक्रमम्
brāhmaṇā brahmayonisthā ye svakarmaṇy avasthitāḥ & te samyag upajīveyuḥ ṣaṭ karmāṇi yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यापनम् अध्ययनं यजनं याजनं तथा & दानं प्रतिग्रहश् चै७व षट् कर्माण्य् अग्रजन्मनः
adhyāpanam adhyayanaṃ yajanaṃ yājanaṃ tathā & dānaṃ pratigrahaś cai7va ṣaṭ karmāṇy agrajanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षण्णां तु कर्मणाम् अस्य त्रीणि कर्माणि जीविका & याजना१ध्यापने चै७व विशुद्धाच् च प्रतिग्रहः
ṣaṇṇāṃ tu karmaṇām asya trīṇi karmāṇi jīvikā & yājanā1dhyāpane cai7va viśuddhāc ca pratigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयो धर्मा निवर्तन्ते ब्राह्मणात् क्षत्रियं प्रति & अध्यापनं याजनं च तृतीयश् च प्रतिग्रहः
trayo dharmā nivartante brāhmaṇāt kṣatriyaṃ prati & adhyāpanaṃ yājanaṃ ca tṛtīyaś ca pratigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यं प्रति तथै९वै७ते निवर्तेरन्न् इति स्थितिः & न तौ प्रति हि तान् धर्मान् मनुर् आह प्रजापतिः [म्: प्रति हितान् धर्मान्]
vaiśyaṃ prati tathai9vai7te nivarterann iti sthitiḥ & na tau prati hi tān dharmān manur āha prajāpatiḥ [M: prati hitān dharmān]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रा१स्त्रभृत्त्वं क्षत्रस्य वणिक्-पशु-कृषिर् विषः & आजीवनार्थं धर्मस् तु दानम् अध्ययनं यजिः
śastrā1strabhṛttvaṃ kṣatrasya vaṇik-paśu-kṛṣir viṣaḥ & ājīvanārthaṃ dharmas tu dānam adhyayanaṃ yajiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदाभ्यासो ब्राह्मणस्य क्षत्रियस्य च रक्षणम् & वार्ताकर्मै७व वैश्यस्य विशिष्टानि स्वकर्मसु
vedābhyāso brāhmaṇasya kṣatriyasya ca rakṣaṇam & vārtākarmai7va vaiśyasya viśiṣṭāni svakarmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीवंस् तु यथो२क्तेन ब्राह्मणः स्वेन कर्मणा & जीवेत् क्षत्रियधर्मेण स ह्य् अस्य प्रत्य् अनन्तरः
ajīvaṃs tu yatho2ktena brāhmaṇaḥ svena karmaṇā & jīvet kṣatriyadharmeṇa sa hy asya praty anantaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभाभ्याम् अप्य् अजीवंस् तु कथं स्याद् इति चेद् भवेत् & कृषि-गोरक्षम् आस्थाय जीवेद् वैश्यस्य जीविकाम्
ubhābhyām apy ajīvaṃs tu kathaṃ syād iti ced bhavet & kṛṣi-gorakṣam āsthāya jīved vaiśyasya jīvikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यवृत्त्या९पि जीवंस् तु ब्राह्मणः क्सत्रियो ऽपि वा & हिंसा-प्रायां पराधीनां कृषिं यत्नेन वर्जयेत्
vaiśyavṛttyā9pi jīvaṃs tu brāhmaṇaḥ ksatriyo 'pi vā & hiṃsā-prāyāṃ parādhīnāṃ kṛṣiṃ yatnena varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृषिं साध्व् इति मन्यन्ते सा वृत्तिः सद्विगर्हिताः & भूमिं भूमिशयांश् चै७व हन्ति काष्ठम् अयो-मुखम्
kṛṣiṃ sādhv iti manyante sā vṛttiḥ sadvigarhitāḥ & bhūmiṃ bhūmiśayāṃś cai7va hanti kāṣṭham ayo-mukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं तु वृत्तिवैकल्यात् त्यजतो धर्मनैपुणं & विट्-पण्यम् उद्धृतो१द्धारं विक्रेयं वित्तवर्धनम्
idaṃ tu vṛttivaikalyāt tyajato dharmanaipuṇaṃ & viṭ-paṇyam uddhṛto1ddhāraṃ vikreyaṃ vittavardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वान् रसान् अपोहेत कृतान्नं च तिलैः सह & अश्मनो लवणं चै७व पशवो ये च मानुषाः
sarvān rasān apoheta kṛtānnaṃ ca tilaiḥ saha & aśmano lavaṇaṃ cai7va paśavo ye ca mānuṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं च तान्तवं रक्तं शाण-क्षौमा३विकानि च & अपि चेत् स्युर् अरक्तानि फल-मूले तथौ९षधीः
sarvaṃ ca tāntavaṃ raktaṃ śāṇa-kṣaumā3vikāni ca & api cet syur araktāni phala-mūle tathau9ṣadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपः शस्त्रं विषं मांसं सोमं गन्धांश् च सर्वशः & क्षीरं क्षौद्रं दधि घृतं तैलं मधु गुडं कुशान्
apaḥ śastraṃ viṣaṃ māṃsaṃ somaṃ gandhāṃś ca sarvaśaḥ & kṣīraṃ kṣaudraṃ dadhi ghṛtaṃ tailaṃ madhu guḍaṃ kuśān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरण्यांश् च पशून् सर्वान् दंष्ट्रिणश् च वयांसि च & मद्यं नीलिं च लाक्षां च सर्वांश् चै७क-शफांस् तथा [म्: नीलीं]
āraṇyāṃś ca paśūn sarvān daṃṣṭriṇaś ca vayāṃsi ca & madyaṃ nīliṃ ca lākṣāṃ ca sarvāṃś cai7ka-śaphāṃs tathā [M: nīlīṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामम् उत्पाद्य कृष्यां तु स्वयम् एव कृषीवलः & विक्रीणीत तिलाञ् शूद्रान् धर्मार्थम् अचिरस्थितान् [म्: तिलाञ् शुद्धान्]
kāmam utpādya kṛṣyāṃ tu svayam eva kṛṣīvalaḥ & vikrīṇīta tilāñ śūdrān dharmārtham acirasthitān [M: tilāñ śuddhān]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजना१भ्यञ्जनाद् दानाद् यद् अन्यत् कुरुते तिलैः & कृमिभूतः श्वविष्ठायां पितृभिः सह मज्जति
bhojanā1bhyañjanād dānād yad anyat kurute tilaiḥ & kṛmibhūtaḥ śvaviṣṭhāyāṃ pitṛbhiḥ saha majjati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्यः पतति मांसेन लाक्षया लवणेन च & त्र्यहेण शूद्रो भवति ब्राह्मणः क्षीरविक्रयात्
sadyaḥ patati māṃsena lākṣayā lavaṇena ca & tryaheṇa śūdro bhavati brāhmaṇaḥ kṣīravikrayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतरेषां तु पण्यानां विक्रयाद् इह कामतः & ब्राह्मणः सप्तरात्रेण वैश्यभावं नियच्छति
itareṣāṃ tu paṇyānāṃ vikrayād iha kāmataḥ & brāhmaṇaḥ saptarātreṇa vaiśyabhāvaṃ niyacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसा रसैर् निमातव्या न त्व् एव लवणं रसैः & कृतान्नं च कृतान्नेन तिला धान्येन तत्समाः
rasā rasair nimātavyā na tv eva lavaṇaṃ rasaiḥ & kṛtānnaṃ ca kṛtānnena tilā dhānyena tatsamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवेद् एतेन राजन्यः सर्वेणा७प्य् अनयं गतः & न त्व् एव ज्यायंसीं वृत्तिम् अभिमन्येत कर्हि चित्
jīved etena rājanyaḥ sarveṇā7py anayaṃ gataḥ & na tv eva jyāyaṃsīṃ vṛttim abhimanyeta karhi cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो लोभाद् अधमो जात्या जीवेद् उत्कृष्ट-कर्मभिः & तं राजा निर्धनं कृत्वा क्षिप्रम् एव प्रवासयेत्
yo lobhād adhamo jātyā jīved utkṛṣṭa-karmabhiḥ & taṃ rājā nirdhanaṃ kṛtvā kṣipram eva pravāsayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं स्वधर्मो विगुणो न पारक्यः स्वनुष्ठितः [म्: विगुणः परधर्मात् स्वधिष्ठितात्] & परधर्मेण जीवन् हि सद्यः पतति जातितः
varaṃ svadharmo viguṇo na pārakyaḥ svanuṣṭhitaḥ [M: viguṇaḥ paradharmāt svadhiṣṭhitāt] & paradharmeṇa jīvan hi sadyaḥ patati jātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यो ऽजीवन् स्वधर्मेण शूद्रवृत्त्या९पि वर्तयेत् & अनाचरन्न् अकार्याणि निवर्तेत च शक्तिमान्
vaiśyo 'jīvan svadharmeṇa śūdravṛttyā9pi vartayet & anācarann akāryāṇi nivarteta ca śaktimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशक्नुवंस् तु शुश्रूषां शूद्रः कर्तुं द्विजन्मनाम् & पुत्र-दारात्ययं प्राप्तो जीवेत् कारुक-कर्मभिः
aśaknuvaṃs tu śuśrūṣāṃ śūdraḥ kartuṃ dvijanmanām & putra-dārātyayaṃ prāpto jīvet kāruka-karmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैः कर्मभिः प्रचरितैः शुश्रूष्यन्ते द्विजातयः & तानि कारुक-कर्माणि शिल्पानि विविधानि च
yaiḥ karmabhiḥ pracaritaiḥ śuśrūṣyante dvijātayaḥ & tāni kāruka-karmāṇi śilpāni vividhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यवृत्तिम् अनातिष्ठन् ब्राह्मणः स्वे पथि स्थितः & अवृत्तिकर्षितः सीदन्न् इमं धर्मं समाचरेत्
vaiśyavṛttim anātiṣṭhan brāhmaṇaḥ sve pathi sthitaḥ & avṛttikarṣitaḥ sīdann imaṃ dharmaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद् ब्राह्मणस् त्व् अनयं गतः & पवित्रं दुष्यती७त्य् एतद् धर्मतो नो७पपद्यते
sarvataḥ pratigṛhṇīyād brāhmaṇas tv anayaṃ gataḥ & pavitraṃ duṣyatī7ty etad dharmato no7papadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना७ध्यापनाद् याजनाद् वा गर्हिताद् वा प्रतिग्रहात् & दोषो भवति विप्राणां ज्वलना१म्बु-समा हि ते
nā7dhyāpanād yājanād vā garhitād vā pratigrahāt & doṣo bhavati viprāṇāṃ jvalanā1mbu-samā hi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवितात्ययम् आपन्नो यो ऽन्नम् अत्ति ततस् ततः & आकाशम् इव पङ्केन न स पापेन लिप्यते
jīvitātyayam āpanno yo 'nnam atti tatas tataḥ & ākāśam iva paṅkena na sa pāpena lipyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीगर्तः सुतं हन्तुम् उपासर्पद् बुभुक्षितः & न चा८लिप्यत पापेन क्षुत्प्रतीकारम् आचरन्
ajīgartaḥ sutaṃ hantum upāsarpad bubhukṣitaḥ & na cā8lipyata pāpena kṣutpratīkāram ācaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वमांसम् इच्छन् आर्तो ऽत्तुं धर्मा१धर्मविचक्षणः & प्राणानां परिरक्षार्थं वामदेवो न लिप्तवान्
śvamāṃsam icchan ārto 'ttuṃ dharmā1dharmavicakṣaṇaḥ & prāṇānāṃ parirakṣārthaṃ vāmadevo na liptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाजः क्षुधार्तस् तु स-पुत्रो विजने वने & बह्वीर् गाः प्रतिजग्राह वृधोस् तक्ष्णो महातपाः
bharadvājaḥ kṣudhārtas tu sa-putro vijane vane & bahvīr gāḥ pratijagrāha vṛdhos takṣṇo mahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुधार्तश् चा७त्तुम् अभ्यागाद् विश्वामित्रः श्वजाघनीम् & चण्डालहस्ताद् आदाय धर्मा१धर्मविचक्षणः
kṣudhārtaś cā7ttum abhyāgād viśvāmitraḥ śvajāghanīm & caṇḍālahastād ādāya dharmā1dharmavicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिग्रहाद् याजनाद् वा तथै९वा७ध्यापनाद् अपि & प्रतिग्रहः प्रत्यवरः प्रेत्य विप्रस्य गर्हितः
pratigrahād yājanād vā tathai9vā7dhyāpanād api & pratigrahaḥ pratyavaraḥ pretya viprasya garhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याजना१ध्यापने नित्यं क्रियेते संस्कृता३त्मनाम् & प्रतिग्रहस् तु क्रियते शूद्राद् अप्य् अन्त्य-जन्मनः
yājanā1dhyāpane nityaṃ kriyete saṃskṛtā3tmanām & pratigrahas tu kriyate śūdrād apy antya-janmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जप-होमैर् अपैत्य् एनो याजना१ध्यापनैः कृतम् & प्रतिग्रहनिमित्तं तु त्यागेन तपसै९व च
japa-homair apaity eno yājanā1dhyāpanaiḥ kṛtam & pratigrahanimittaṃ tu tyāgena tapasai9va ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलो१ञ्छम् अप्य् आददीत विप्रो ऽजीवन् यतस् ततः & प्रतिग्रहाच् छिलः श्रेयांस् ततो ऽप्य् उञ्छः प्रशस्यते
śilo1ñcham apy ādadīta vipro 'jīvan yatas tataḥ & pratigrahāc chilaḥ śreyāṃs tato 'py uñchaḥ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीदद्भिः कुप्यम् इच्छद्भिर् धने वा पृथिवीपतिः [म्: धनं वा] & याच्यः स्यात् स्नातकैर् विप्रैर् अदित्संस् त्यागम् अर्हति
sīdadbhiḥ kupyam icchadbhir dhane vā pṛthivīpatiḥ [M: dhanaṃ vā] & yācyaḥ syāt snātakair viprair aditsaṃs tyāgam arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृतं च कृतात् क्षेत्राद् गौर् अजाविकम् एव च & हिरण्यं धान्यम् अन्नं च पूर्वं पूर्वम् अदोषवत्
akṛtaṃ ca kṛtāt kṣetrād gaur ajāvikam eva ca & hiraṇyaṃ dhānyam annaṃ ca pūrvaṃ pūrvam adoṣavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त वित्तागमा धर्म्या दायो लाभः क्रयो जयः & प्रयोगः कर्मयोगश् च सत्प्रतिग्रह एव च
sapta vittāgamā dharmyā dāyo lābhaḥ krayo jayaḥ & prayogaḥ karmayogaś ca satpratigraha eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्या शिल्पं भृतिः सेवा गोरक्ष्यं विपणिः कृषिः & धृतिर् भैक्षं कुसीदं च दश जीवनहेतवः
vidyā śilpaṃ bhṛtiḥ sevā gorakṣyaṃ vipaṇiḥ kṛṣiḥ & dhṛtir bhaikṣaṃ kusīdaṃ ca daśa jīvanahetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणः क्षत्रियो वा९पि वृद्धिं नै७व प्रयोजयेत् & कामं तु खलु धर्मार्थं दद्यात् पापीयसे ऽल्पिकाम्
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vā9pi vṛddhiṃ nai7va prayojayet & kāmaṃ tu khalu dharmārthaṃ dadyāt pāpīyase 'lpikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थम् आददानो ऽपि क्षत्रियो भागम् आपदि & प्रजा रक्षन् परं शक्त्या किल्बिषात् प्रतिमुच्यते
caturtham ādadāno 'pi kṣatriyo bhāgam āpadi & prajā rakṣan paraṃ śaktyā kilbiṣāt pratimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधर्मो विजयस् तस्य ना८हवे स्यात् पराङ्-मुखः & शस्त्रेण वैश्यान् रक्षित्वा धर्म्यम् आहारयेद् बलिम् [म्: वैश्याद् रक्षित्वा]
svadharmo vijayas tasya nā8have syāt parāṅ-mukhaḥ & śastreṇa vaiśyān rakṣitvā dharmyam āhārayed balim [M: vaiśyād rakṣitvā]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्ये ऽष्टमं विशां शुल्कं विंशं कार्षापणा१वरम् & कर्मो१पकरणाः शूद्राः कारवः शिल्पिनस् तथा
dhānye 'ṣṭamaṃ viśāṃ śulkaṃ viṃśaṃ kārṣāpaṇā1varam & karmo1pakaraṇāḥ śūdrāḥ kāravaḥ śilpinas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.