Library·Manu-Smrti (analytic version)·2
अभिवादन-शीलस्य नित्यं वृद्धो१पसेविनः & चत्वारि तस्य वर्धन्ते आयुर् धर्मो यशो बलम् [म्: चत्वारि संप्रवर्धन्ते]
abhivādana-śīlasya nityaṃ vṛddho1pasevinaḥ & catvāri tasya vardhante āyur dharmo yaśo balam [M: catvāri saṃpravardhante]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिवादात् परं विप्रो ज्यायांसम् अभिवादयन् & असौ नामा७हम् अस्मी७ति स्वं नाम परिकीर्तयेत्
abhivādāt paraṃ vipro jyāyāṃsam abhivādayan & asau nāmā7ham asmī7ti svaṃ nāma parikīrtayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामधेयस्य ये के चिद् अभिवादं न जानते & तान् प्राज्ञो ऽहम् इति ब्रूयात् स्त्रियः सर्वास् तथै९व च
nāmadheyasya ye ke cid abhivādaṃ na jānate & tān prājño 'ham iti brūyāt striyaḥ sarvās tathai9va ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोःशब्दं कीर्तयेद् अन्ते स्वस्य नाम्नो ऽभिवादने & नाम्नां स्वरूप-भावो हि भो-भाव ऋषिभिः स्मृतः
bhoḥśabdaṃ kīrtayed ante svasya nāmno 'bhivādane & nāmnāṃ svarūpa-bhāvo hi bho-bhāva ṛṣibhiḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुष्मान् भव सौम्ये७ति वाच्यो विप्रो ऽभिवादने & अकारश् चा७स्य नाम्नो ऽन्ते वाच्यः पूर्वाक्षरः प्लुतः
āyuṣmān bhava saumye7ti vācyo vipro 'bhivādane & akāraś cā7sya nāmno 'nte vācyaḥ pūrvākṣaraḥ plutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो न वेत्त्य् अभिवादस्य विप्रः प्रत्यभिवादनम् & ना७भिवाद्यः स विदुषा यथा शूद्रस् तथै९व सः
yo na vetty abhivādasya vipraḥ pratyabhivādanam & nā7bhivādyaḥ sa viduṣā yathā śūdras tathai9va saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत् क्षत्रबन्धुम् अनामयम् & वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रम् आरोग्यम् एव च
brāhmaṇaṃ kuśalaṃ pṛcchet kṣatrabandhum anāmayam & vaiśyaṃ kṣemaṃ samāgamya śūdram ārogyam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवाच्यो दीक्षितो नाम्ना यवीयान् अपि यो भवेत् & भो-भवत्-पूर्वकं त्व् एनम् अभिभाषेत धर्मवित्
avācyo dīkṣito nāmnā yavīyān api yo bhavet & bho-bhavat-pūrvakaṃ tv enam abhibhāṣeta dharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परपत्नी तु या स्त्री स्याद् असंबन्धा च योनितः & तां ब्रूयाद् भवती७त्य् एवं सुभगे भगिनी७ति च
parapatnī tu yā strī syād asaṃbandhā ca yonitaḥ & tāṃ brūyād bhavatī7ty evaṃ subhage bhaginī7ti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलांश् च पितृव्यांश् च श्वशुरान् ऋत्विजो गुरून् & असाव् अहम् इति ब्रूयात् प्रत्युत्थाय यवीयसः
mātulāṃś ca pitṛvyāṃś ca śvaśurān ṛtvijo gurūn & asāv aham iti brūyāt pratyutthāya yavīyasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृश्वसा मातुलानी श्वश्रूर् अथ पितृश्वसा & संपूज्या गुरुपत्नीवत् समास् ता गुरुभार्यया
mātṛśvasā mātulānī śvaśrūr atha pitṛśvasā & saṃpūjyā gurupatnīvat samās tā gurubhāryayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रातुर् भार्यो९पसंग्राह्या स-वर्णा९हन्य् अहन्य् अपि & विप्रोष्य तू७पसंग्राह्या ज्ञाति-संबन्धि-योषितः
bhrātur bhāryo9pasaṃgrāhyā sa-varṇā9hany ahany api & viproṣya tū7pasaṃgrāhyā jñāti-saṃbandhi-yoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुर् भगिन्यां मातुश् च ज्यायस्यां च स्वसर्य् अपि & मातृवद् वृत्तिम् आतिष्ठेन् माता ताभ्यो गरीयसी
pitur bhaginyāṃ mātuś ca jyāyasyāṃ ca svasary api & mātṛvad vṛttim ātiṣṭhen mātā tābhyo garīyasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशाब्दा३ख्यं पौरसख्यं पञ्चाब्दा३ख्यं कलाभृताम् & त्र्यब्दपूर्वं श्रोत्रियाणां स्वल्पेना७पि स्वयोनिषु
daśābdā3khyaṃ paurasakhyaṃ pañcābdā3khyaṃ kalābhṛtām & tryabdapūrvaṃ śrotriyāṇāṃ svalpenā7pi svayoniṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणं दशवर्षं तु शतवर्षं तु भूमिपम् & पिता-पुत्रौ विजानीयाद् ब्राह्मणस् तु तयोः पिता
brāhmaṇaṃ daśavarṣaṃ tu śatavarṣaṃ tu bhūmipam & pitā-putrau vijānīyād brāhmaṇas tu tayoḥ pitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वित्तं बन्धुर् वयः कर्म विद्या भवति पञ्चमी & एतानि मान्यस्थानानि गरीयो यद् यद् उत्तरम् [म्: मानस्थानानि]
vittaṃ bandhur vayaḥ karma vidyā bhavati pañcamī & etāni mānyasthānāni garīyo yad yad uttaram [M: mānasthānāni]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चानां त्रिषु वर्णेषु भूयांसि गुणवन्ति च & यत्र स्युः सो ऽत्र माना१र्हः शूद्रो ऽपि दशमीं गतः
pañcānāṃ triṣu varṇeṣu bhūyāṃsi guṇavanti ca & yatra syuḥ so 'tra mānā1rhaḥ śūdro 'pi daśamīṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रिणो दशमीस्थस्य रोगिणो भारिणः स्त्रियाः & स्नातकस्य च राज्ञश् च पन्था देयो वरस्य च
cakriṇo daśamīsthasya rogiṇo bhāriṇaḥ striyāḥ & snātakasya ca rājñaś ca panthā deyo varasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तु समावेतानां मान्यौ स्नातक-पार्थिवौ & राज-स्नातकयोश् चै७व स्नातको नृपमानभाक्
teṣāṃ tu samāvetānāṃ mānyau snātaka-pārthivau & rāja-snātakayoś cai7va snātako nṛpamānabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपनीय तु यः शिष्यं वेदम् अध्यापयेद् द्विजः & स-कल्पं स-रहस्यं च तम् आचार्यं प्रचक्षते
upanīya tu yaḥ śiṣyaṃ vedam adhyāpayed dvijaḥ & sa-kalpaṃ sa-rahasyaṃ ca tam ācāryaṃ pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदेशं तु वेदस्य वेदाङ्गान्य् अपि वा पुनः & यो ऽध्यापयति वृत्त्यर्थम् उपाध्यायः स उच्यते
ekadeśaṃ tu vedasya vedāṅgāny api vā punaḥ & yo 'dhyāpayati vṛttyartham upādhyāyaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषेका३दीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि & संभावयति चा७न्नेन स विप्रो गुरुर् उच्यते
niṣekā3dīni karmāṇi yaḥ karoti yathāvidhi & saṃbhāvayati cā7nnena sa vipro gurur ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्न्याधेयं पाकयज्ञान् अग्निष्टोमा३दिकान् मखान् & यः करोति वृतो यस्य स तस्य र्त्विग् इहो७च्यते
agnyādheyaṃ pākayajñān agniṣṭomā3dikān makhān & yaḥ karoti vṛto yasya sa tasya rtvig iho7cyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य आवृणोत्य् अवितथं ब्रह्मणा श्रवणाव् उभौ & स माता स पिता ज्ञेयस् तं न द्रुह्येत् कदा चन
ya āvṛṇoty avitathaṃ brahmaṇā śravaṇāv ubhau & sa mātā sa pitā jñeyas taṃ na druhyet kadā cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाध्यायान् दशा८चार्य आचार्याणां शतं पिता & सहस्रं तु पितॄन् माता गौरवेणा७तिरिच्यते
upādhyāyān daśā8cārya ācāryāṇāṃ śataṃ pitā & sahasraṃ tu pitṝn mātā gauraveṇā7tiricyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पादक-ब्रह्मदात्रोर् गरीयान् ब्रह्मदः पिता & ब्रह्मजन्म हि विप्रस्य प्रेत्य चे७ह च शाश्वतम्
utpādaka-brahmadātror garīyān brahmadaḥ pitā & brahmajanma hi viprasya pretya ce7ha ca śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामान् माता पिता चै७नं यद् उत्पादयतो मिथः & संभूतिं तस्य तां विद्याद् यद् योनाव् अभिजायते
kāmān mātā pitā cai7naṃ yad utpādayato mithaḥ & saṃbhūtiṃ tasya tāṃ vidyād yad yonāv abhijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यस् त्व् अस्य यां जातिं विधिवद् वेदपारगः & उत्पादयति सावित्र्या सा सत्या सा९जरा९मरा
ācāryas tv asya yāṃ jātiṃ vidhivad vedapāragaḥ & utpādayati sāvitryā sā satyā sā9jarā9marā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पं वा बहु वा यस्य श्रुतस्यो७पकरोति यः & तम् अपीह गुरुं विद्याच् छ्रुतो१पक्रियया तया
alpaṃ vā bahu vā yasya śrutasyo7pakaroti yaḥ & tam apīha guruṃ vidyāc chruto1pakriyayā tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मस्य जन्मनः कर्ता स्वधर्मस्य च शासिता & बालो ऽपि विप्रो वृद्धस्य पिता भवति धर्मतः
brāhmasya janmanaḥ kartā svadharmasya ca śāsitā & bālo 'pi vipro vṛddhasya pitā bhavati dharmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यापयाम् आस पितॄन् शिशुर् आङ्गिरसः कविः & पुत्रका इति हो७वाच ज्ञानेन परिगृह्य तान्
adhyāpayām āsa pitṝn śiśur āṅgirasaḥ kaviḥ & putrakā iti ho7vāca jñānena parigṛhya tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तम् अर्थम् अपृच्छन्त देवान् आगत-मन्यवः & देवाश् चै७तान् समेत्यो८चुर् न्याय्यं वः शिशुर् उक्तवान्
te tam artham apṛcchanta devān āgata-manyavaḥ & devāś cai7tān sametyo8cur nyāyyaṃ vaḥ śiśur uktavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञो भवति वै बालः पिता भवति मन्त्रदः & अज्ञं हि बालम् इत्य् आहुः पिते९त्य् एव तु मन्त्रदम्
ajño bhavati vai bālaḥ pitā bhavati mantradaḥ & ajñaṃ hi bālam ity āhuḥ pite9ty eva tu mantradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हायनैर् न पलितैर् न वित्तेन न बन्धुभिः & ऋषयश् चक्रिरे धर्मं यो ऽनूचानः स नो महान्
na hāyanair na palitair na vittena na bandhubhiḥ & ṛṣayaś cakrire dharmaṃ yo 'nūcānaḥ sa no mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्राणां ज्ञानतो ज्यैष्ठ्यं क्षत्रियाणां तु वीर्यतः & वैश्यानां धान्यधनतः शूद्राणाम् एव जन्मतः
viprāṇāṃ jñānato jyaiṣṭhyaṃ kṣatriyāṇāṃ tu vīryataḥ & vaiśyānāṃ dhānyadhanataḥ śūdrāṇām eva janmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तेन वृद्धो भवति येना७स्य पलितं शिरः & यो वै युवा९प्य् अधीयानस् तं देवाः स्थविरं विदुः
na tena vṛddho bhavati yenā7sya palitaṃ śiraḥ & yo vai yuvā9py adhīyānas taṃ devāḥ sthaviraṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः & यश् च विप्रो ऽनधीयानस् त्रयस् ते नाम बिभ्रति
yathā kāṣṭhamayo hastī yathā carmamayo mṛgaḥ & yaś ca vipro 'nadhīyānas trayas te nāma bibhrati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा षण्ढो ऽफलः स्त्रीषु यथा गौर् गवि चा७फला & यथा चा७ज्ञे ऽफलं दानं तथा विप्रो ऽनृचो ऽफलः
yathā ṣaṇḍho 'phalaḥ strīṣu yathā gaur gavi cā7phalā & yathā cā7jñe 'phalaṃ dānaṃ tathā vipro 'nṛco 'phalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसयै९व भूतानां कार्यं श्रेयो ऽनुशासनम् & वाक् चै७व मधुरा श्लक्ष्णा प्रयोज्या धर्मम् इच्छता
ahiṃsayai9va bhūtānāṃ kāryaṃ śreyo 'nuśāsanam & vāk cai7va madhurā ślakṣṇā prayojyā dharmam icchatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य वाङ्-गनसी शुद्धे सम्यग्गुप्ते च सर्वदा & स वै सर्वम् अवाप्नोति वेदान्तो१पगतं फलम्
yasya vāṅ-ganasī śuddhe samyaggupte ca sarvadā & sa vai sarvam avāpnoti vedānto1pagataṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना७रुंतुदः स्याद् आर्तो ऽपि न परद्रोह-कर्म-धीः & यया९स्यो७द्विजते वाचा ना७लोक्यां ताम् उदीरयेत्
nā7ruṃtudaḥ syād ārto 'pi na paradroha-karma-dhīḥ & yayā9syo7dvijate vācā nā7lokyāṃ tām udīrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्मानाद् ब्राह्मणो नित्यम् उद्विजेत विषाद् इव & अमृतस्ये७व चा८काङ्क्षेद् अवमानस्य सर्वदा
sammānād brāhmaṇo nityam udvijeta viṣād iva & amṛtasye7va cā8kāṅkṣed avamānasya sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं ह्य् अवमतः शेते सुखं च प्रतिबुध्यते & सुखं चरति लोके ऽस्मिन्न् अवमन्ता विनश्यति
sukhaṃ hy avamataḥ śete sukhaṃ ca pratibudhyate & sukhaṃ carati loke 'sminn avamantā vinaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन क्रमयोगेन संस्कृता३त्मा द्विजः शनैः & गुरौ वसन् सञ्चिनुयाद् ब्रह्माधिगमिकं तपः
anena kramayogena saṃskṛtā3tmā dvijaḥ śanaiḥ & gurau vasan sañcinuyād brahmādhigamikaṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपो-विशेषैर् विविधैर् व्रतैश् च विधिचोदितैः & वेदः कृत्स्नो ऽधिगन्तव्यः स-रहस्यो द्विजन्मना
tapo-viśeṣair vividhair vrataiś ca vidhicoditaiḥ & vedaḥ kṛtsno 'dhigantavyaḥ sa-rahasyo dvijanmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदम् एव सदा९भ्यस्येत् तपस् तप्स्यन् द्विजोत्तमः & वेदाभ्यासो हि विप्रस्य तपः परम् इहो७च्यते
vedam eva sadā9bhyasyet tapas tapsyan dvijottamaḥ & vedābhyāso hi viprasya tapaḥ param iho7cyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ है७व स नखाग्रेभ्यः परमं तप्यते तपः & यः स्रग्व्य् अपि द्विजो ऽधीते स्वाध्यायं शक्तितो ऽन्वहम्
ā hai7va sa nakhāgrebhyaḥ paramaṃ tapyate tapaḥ & yaḥ sragvy api dvijo 'dhīte svādhyāyaṃ śaktito 'nvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽनधीत्य द्विजो वेदम् अन्यत्र कुरुते श्रमम् & स जीवन्न् एव शूद्रत्वम् आशु गच्छति सा१न्वयः
yo 'nadhītya dvijo vedam anyatra kurute śramam & sa jīvann eva śūdratvam āśu gacchati sā1nvayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुर् अग्रे ऽधिजननं द्वितीयं मौञ्जिबन्धने & तृतीयं यज्ञदीक्षायां द्विजस्य श्रुतिचोदनात्
mātur agre 'dhijananaṃ dvitīyaṃ mauñjibandhane & tṛtīyaṃ yajñadīkṣāyāṃ dvijasya śruticodanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र यद् ब्रह्मजन्मा७स्य मौञ्जीबन्धनचिह्नितम् & तत्रा७स्य माता सावित्री पिता त्व् आचार्य उच्यते
tatra yad brahmajanmā7sya mauñjībandhanacihnitam & tatrā7sya mātā sāvitrī pitā tv ācārya ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदप्रदानाद् आचार्यं पितरं परिचक्षते & न ह्य् अस्मिन् युज्यते कर्म किञ् चिद् आ मौञ्जिबन्धनात्
vedapradānād ācāryaṃ pitaraṃ paricakṣate & na hy asmin yujyate karma kiñ cid ā mauñjibandhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना७भिव्याहारयेद् ब्रह्म स्वधानिनयनाद् ऋते & शूद्रेण हि समस् तावद् यावद् वेदे न जायते
nā7bhivyāhārayed brahma svadhāninayanād ṛte & śūdreṇa hi samas tāvad yāvad vede na jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतो१पनयनस्या७स्य व्रतादेशनम् इष्यते & ब्रह्मणो ग्रहणं चै७व क्रमेण विधि-पूर्वकम्
kṛto1panayanasyā7sya vratādeśanam iṣyate & brahmaṇo grahaṇaṃ cai7va krameṇa vidhi-pūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् अस्य विहितं चर्म यत् सूत्रं या च मेखला & यो दण्डो यच् च वसनं तत् तद् अस्य व्रतेष्व् अपि
yady asya vihitaṃ carma yat sūtraṃ yā ca mekhalā & yo daṇḍo yac ca vasanaṃ tat tad asya vrateṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवेते७मांस् तु नियमान् ब्रह्मचारी गुरौ वसन् & सन्नियम्ये७न्द्रियग्रामं तपोवृद्ध्य्-अर्थम् आत्मनः
sevete7māṃs tu niyamān brahmacārī gurau vasan & sanniyamye7ndriyagrāmaṃ tapovṛddhy-artham ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं स्नात्वा शुचिः कुर्याद् देवर्षि-पितृतर्पणम् & देवताभ्यर्चनं चै७व समिदाधानम् एव च
nityaṃ snātvā śuciḥ kuryād devarṣi-pitṛtarpaṇam & devatābhyarcanaṃ cai7va samidādhānam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्जयेन् मधु मांसं च गन्धं माल्यं रसान् स्त्रियः & शुक्तानि यानि सर्वाणि प्राणिनां चै७व हिंसनम्
varjayen madhu māṃsaṃ ca gandhaṃ mālyaṃ rasān striyaḥ & śuktāni yāni sarvāṇi prāṇināṃ cai7va hiṃsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यङ्गम् अञ्जनं चाक्ष्णोर् उपानच्-छत्रधारणम् & कामं क्रोधं च लोभं च नर्तनं गीतवादनम्
abhyaṅgam añjanaṃ cākṣṇor upānac-chatradhāraṇam & kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca nartanaṃ gītavādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यूतं च जनवादं च परिवादं तथा९नृतम् & स्त्रीणां च प्रेक्षणालम्भम् उपघातं परस्य च (म्: -आलम्भाअव्
dyūtaṃ ca janavādaṃ ca parivādaṃ tathā9nṛtam & strīṇāṃ ca prekṣaṇālambham upaghātaṃ parasya ca (M: -ālambhāav
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः शयीत सर्वत्र न रेतः स्कन्दयेत् क्व चित् & कामाद् धि स्कन्दयन् रेतो हिनस्ति व्रतम् आत्मनः
ekaḥ śayīta sarvatra na retaḥ skandayet kva cit & kāmād dhi skandayan reto hinasti vratam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रम् अकामतः & स्नात्वा९र्कम् अर्चयित्वा त्रिः पुनर् माम् इत्य् ऋचं जपेत्
svapne siktvā brahmacārī dvijaḥ śukram akāmataḥ & snātvā9rkam arcayitvā triḥ punar mām ity ṛcaṃ japet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदकुम्भं सुमनसो गोशकृन्-मृत्तिका-कुशान् & आहरेद् यावद् अर्थानि भैक्षं चा७हर्-अहश् चरेत्
udakumbhaṃ sumanaso gośakṛn-mṛttikā-kuśān & āhared yāvad arthāni bhaikṣaṃ cā7har-ahaś caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद-यज्ञैर् अहीनानां प्रशस्तानां स्वकर्मसु & ब्रह्मचार्य् आहरेद् भैक्षं गृहेभ्यः प्रयतो ऽन्वहम्
veda-yajñair ahīnānāṃ praśastānāṃ svakarmasu & brahmacāry āhared bhaikṣaṃ gṛhebhyaḥ prayato 'nvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरोः कुले न भिक्षेत न ज्ञाति-कुल-बन्धुषु & अलाभे त्व् अन्यगेहानां पूर्वं पूर्वं विवर्जयेत्
guroḥ kule na bhikṣeta na jñāti-kula-bandhuṣu & alābhe tv anyagehānāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ vivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं वापि चरेद् ग्रामं पूर्वो१क्तानाम् असंभवे & नियम्य प्रयतो वाचम् अभिशस्तांस् तु वर्जयेत्
sarvaṃ vāpi cared grāmaṃ pūrvo1ktānām asaṃbhave & niyamya prayato vācam abhiśastāṃs tu varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूराद् आहृत्य समिधः सन्निदध्याद् विहायसि & सायम्: प्रातश् च जुहुयात् ताभिर् अग्निम् अतन्द्रितः
dūrād āhṛtya samidhaḥ sannidadhyād vihāyasi & sāyaM: prātaś ca juhuyāt tābhir agnim atandritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृत्वा भैक्षचरणम् असमिध्य च पावकं & अनातुरः सप्तरात्रम् अवकीर्णिव्रतं चरेत्
akṛtvā bhaikṣacaraṇam asamidhya ca pāvakaṃ & anāturaḥ saptarātram avakīrṇivrataṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भैक्षेण वर्तयेन् नित्यं नै७कान्ना१दी भवेद् व्रती & भैक्षेण व्रतिनो वृत्तिर् उपवास-समा स्मृता
bhaikṣeṇa vartayen nityaṃ nai7kānnā1dī bhaved vratī & bhaikṣeṇa vratino vṛttir upavāsa-samā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतवद् देव-दैवत्ये पित्र्ये कर्मण्य् अथ र्षिवत् & कामम् अभ्यर्थितो ऽश्नीयाद् व्रतम् अस्य न लुप्यते
vratavad deva-daivatye pitrye karmaṇy atha rṣivat & kāmam abhyarthito 'śnīyād vratam asya na lupyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणस्यै७व कर्मै७तद् उपदिष्टं मनीषिभिः & राजन्य-वैश्ययोस् त्व् एवं नै७तत् कर्म विधीयते
brāhmaṇasyai7va karmai7tad upadiṣṭaṃ manīṣibhiḥ & rājanya-vaiśyayos tv evaṃ nai7tat karma vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोदितो गुरुणा नित्यम् अप्रचोदित एव वा & कुर्याद् अध्ययने यत्नम् आचार्यस्य हितेषु च [म्: अध्ययने योगम्]
codito guruṇā nityam apracodita eva vā & kuryād adhyayane yatnam ācāryasya hiteṣu ca [M: adhyayane yogam]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरं चै७व वाचं च बुद्धीन्द्रिय-मनांसि च & नियम्य प्राञ्जलिस् तिष्ठेद् वीक्षमाणो गुरोर् मुखम्
śarīraṃ cai7va vācaṃ ca buddhīndriya-manāṃsi ca & niyamya prāñjalis tiṣṭhed vīkṣamāṇo guror mukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यम् उद्धृत-पाणिः स्यात् साध्व्-आचारः सु-संवृतः & आस्यताम् इति चो७क्तः सन्न् आसीता७भिमुखं गुरोः
nityam uddhṛta-pāṇiḥ syāt sādhv-ācāraḥ su-saṃvṛtaḥ & āsyatām iti co7ktaḥ sann āsītā7bhimukhaṃ guroḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीना१न्न-वस्त्र-वेषः स्यात् सर्वदा गुरुसन्निधौ & उत्तिष्ठेत् प्रथमं चास्य चरमं चै७व संविशेत्
hīnā1nna-vastra-veṣaḥ syāt sarvadā gurusannidhau & uttiṣṭhet prathamaṃ cāsya caramaṃ cai7va saṃviśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिश्रावण-संभाषे शयानो न समाचरेत् & ना८सीनो न च भुञ्जानो न तिष्ठन् न पराङ्-मुखः
pratiśrāvaṇa-saṃbhāṣe śayāno na samācaret & nā8sīno na ca bhuñjāno na tiṣṭhan na parāṅ-mukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीनस्य स्थितः कुर्याद् अभिगच्छंस् तु तिष्ठतः & प्रत्युद्गम्य त्व् आव्रजतः पश्चाद् धावंस् तु धावतः
āsīnasya sthitaḥ kuryād abhigacchaṃs tu tiṣṭhataḥ & pratyudgamya tv āvrajataḥ paścād dhāvaṃs tu dhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराङ्-मुखस्या७भिमुखो दूरस्थस्यै७त्य चा१न्तिकम् & प्रणम्य तु शयानस्य निदेशे चै७व तिष्ठतः
parāṅ-mukhasyā7bhimukho dūrasthasyai7tya cā1ntikam & praṇamya tu śayānasya nideśe cai7va tiṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीचं शय्या४सनं चा१स्य नित्यं स्याद् गुरुसन्निधौ & गुरोस् तु चक्षुर्विषये न यथे२ष्टा३सनो भवेत्
nīcaṃ śayyā4sanaṃ cā1sya nityaṃ syād gurusannidhau & guros tu cakṣurviṣaye na yathe2ṣṭā3sano bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नो७दाहरेद् अस्य नाम परोक्षम् अपि केवलम् & न चै७वा७स्या१नुकुर्वीत गति-भाषित-चेष्टितम्
no7dāhared asya nāma parokṣam api kevalam & na cai7vā7syā1nukurvīta gati-bhāṣita-ceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरोर् यत्र परिवादो निन्दा वा२पि प्रवर्तते & कर्णौ तत्र पिधातव्यौ गन्तव्यं वा ततो ऽन्यतः
guror yatra parivādo nindā vā2pi pravartate & karṇau tatra pidhātavyau gantavyaṃ vā tato 'nyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परीवादात् खरो भवति श्वा वै भवति निन्दकः & परिभोक्ता कृमिर् भवति कीटो भवति मत्सरी
parīvādāt kharo bhavati śvā vai bhavati nindakaḥ & paribhoktā kṛmir bhavati kīṭo bhavati matsarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरस्थो ना७र्चयेद् एनं न क्रुद्धो ना७न्तिके स्त्रियाः & याना३सनस्थश् चै७वै७नम् अवरुह्या७भिवादयेत्
dūrastho nā7rcayed enaṃ na kruddho nā7ntike striyāḥ & yānā3sanasthaś cai7vai7nam avaruhyā7bhivādayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिवाते ऽनुवाते च ना८सीत गुरुणा सह [म्: प्रतिवातानुवाते] & असंश्रवे चै७व गुरोर् न किं चिद् अपि कीर्तयेत्
prativāte 'nuvāte ca nā8sīta guruṇā saha [M: prativātānuvāte] & asaṃśrave cai7va guror na kiṃ cid api kīrtayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गो-ऽश्वो१ष्ट्र-यान-प्रासाद- प्रस्तरेषु कटेषु च & आसीत गुरुणा सार्धं शिला-फलक-नौषु च
go-'śvo1ṣṭra-yāna-prāsāda- prastareṣu kaṭeṣu ca & āsīta guruṇā sārdhaṃ śilā-phalaka-nauṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरोर् गुरौ सन्निहिते गुरुवद् वृत्तिम् आचरेत् & न चा७निसृष्टो गुरुणा स्वान् गुरून् अभिवादयेत्
guror gurau sannihite guruvad vṛttim ācaret & na cā7nisṛṣṭo guruṇā svān gurūn abhivādayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यागुरुष्व् एवम् एव नित्या वृत्तिः स्वयोनिषु & प्रतिषेधत्सु चा७धर्माद् धितं चो७पदिशत्स्व् अपि
vidyāguruṣv evam eva nityā vṛttiḥ svayoniṣu & pratiṣedhatsu cā7dharmād dhitaṃ co7padiśatsv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रेयःसु गुरुवद् वृत्तिं नित्यम् एव समाचरेत् & गुरुपुत्रेषु चा८र्येषु गुरोश् चै७व स्वबन्धुषु [म्: गुरुपुत्रे तथाचार्ये]
śreyaḥsu guruvad vṛttiṃ nityam eva samācaret & guruputreṣu cā8ryeṣu guroś cai7va svabandhuṣu [M: guruputre tathācārye]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालः समान-जन्मा वा शिष्यो वा यज्ञकर्मणि & अध्यापयन् गुरुसुतो गुरुवन् मानम् अर्हति
bālaḥ samāna-janmā vā śiṣyo vā yajñakarmaṇi & adhyāpayan gurusuto guruvan mānam arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सादनं च गात्राणां स्नापनो१च्छिष्टभोजने & न कुर्याद् गुरुपुत्रस्य पादयोश् चा७वनेजनम्
utsādanaṃ ca gātrāṇāṃ snāpano1cchiṣṭabhojane & na kuryād guruputrasya pādayoś cā7vanejanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुवत् प्रतिपूज्याः स्युः स-वर्णा गुरुयोषितः & असवर्णास् तु सम्पूज्याः प्रत्युत्थाना१भिवादनैः
guruvat pratipūjyāḥ syuḥ sa-varṇā guruyoṣitaḥ & asavarṇās tu sampūjyāḥ pratyutthānā1bhivādanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यञ्जनं स्नापनं च गात्रो१त्सादनम् एव च & गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्
abhyañjanaṃ snāpanaṃ ca gātro1tsādanam eva ca & gurupatnyā na kāryāṇi keśānāṃ ca prasādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुपत्नी तु युवतिर् ना७भिवाद्ये९ह पादयोः & पूर्णविंशतिवर्षेण गुण-दोषौ विजानता
gurupatnī tu yuvatir nā7bhivādye9ha pādayoḥ & pūrṇaviṃśativarṣeṇa guṇa-doṣau vijānatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभाव एष नारीणां नराणाम् इह दूषणम् & अतो ऽर्थान् न प्रमाद्यन्ति प्रमदासु विपश्चितः
svabhāva eṣa nārīṇāṃ narāṇām iha dūṣaṇam & ato 'rthān na pramādyanti pramadāsu vipaścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्वांसम् अलं लोके विद्वांसम् अपि वा पुनः & प्रमदा ह्य् उत्पथं नेतुं काम-क्रोधवशानुगम्
avidvāṃsam alaṃ loke vidvāṃsam api vā punaḥ & pramadā hy utpathaṃ netuṃ kāma-krodhavaśānugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा न विविक्तासनो भवेत् & बलवान् इन्द्रियग्रामो विद्वांसम् अपि कर्षति
mātrā svasrā duhitrā vā na viviktāsano bhavet & balavān indriyagrāmo vidvāṃsam api karṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं तु गुरुपत्नीनां युवतीनां युवा भुवि & विधिवद् वन्दनं कुर्याद् असाव् अहम् इति ब्रुवन्
kāmaṃ tu gurupatnīnāṃ yuvatīnāṃ yuvā bhuvi & vidhivad vandanaṃ kuryād asāv aham iti bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रोष्य पादग्रहणम् अन्वहं चा७भिवादनम् & गुरुदारेषु कुर्वीत सतां धर्मम् अनुस्मरन्
viproṣya pādagrahaṇam anvahaṃ cā7bhivādanam & gurudāreṣu kurvīta satāṃ dharmam anusmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा खनन् खनित्रेण नरो वार्य् अधिगच्छति & तथा गुरुगतां विद्यां शुश्रूषुर् अधिगच्छति
yathā khanan khanitreṇa naro vāry adhigacchati & tathā gurugatāṃ vidyāṃ śuśrūṣur adhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुण्डो वा जटिलो वा स्याद् अथ वा स्याच् छिखा-जटः & नै७नं ग्रामे ऽभिनिम्लोचेत् सूर्यो ना७भ्युदियात् क्व चित्
muṇḍo vā jaṭilo vā syād atha vā syāc chikhā-jaṭaḥ & nai7naṃ grāme 'bhinimlocet sūryo nā7bhyudiyāt kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चेद् अभ्युदियात् सूर्यः शयानं कामचारतः & निम्लोचेद् वा९प्य् अविज्ञानाज् जपन्न् उपवसेद् दिनम्
taṃ ced abhyudiyāt sūryaḥ śayānaṃ kāmacārataḥ & nimloced vā9py avijñānāj japann upavased dinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्येण ह्य् अभिनिर्मुक्तः शयानो ऽभ्युदितश् च यः [म्: अभिनिम्लुक्तः] & प्रायश्चित्तम् अकुर्वाणो युक्तः स्यान् महतै९नसा
sūryeṇa hy abhinirmuktaḥ śayāno 'bhyuditaś ca yaḥ [M: abhinimluktaḥ] & prāyaścittam akurvāṇo yuktaḥ syān mahatai9nasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचम्य प्रयतो नित्यम् उभे संध्ये समाहितः & शुचौ देशे जपञ् जप्यम् उपासीत यथाविधि
ācamya prayato nityam ubhe saṃdhye samāhitaḥ & śucau deśe japañ japyam upāsīta yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि स्त्री यद्य् अवरजः श्रेयः किं चित् समाचरेत् & तत् सर्वम् आचरेद् युक्तो यत्र चा७स्य रमेन् मनः
yadi strī yady avarajaḥ śreyaḥ kiṃ cit samācaret & tat sarvam ācared yukto yatra cā7sya ramen manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मा१र्थाव् उच्यते श्रेयः कामा१र्थौ धर्म एव च & अर्थ एवे७ह वा श्रेयस् त्रिवर्ग इति तु स्थितिः
dharmā1rthāv ucyate śreyaḥ kāmā1rthau dharma eva ca & artha eve7ha vā śreyas trivarga iti tu sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यश् च पिता चै७व माता भ्राता च पूर्वजः & ना८र्तेना७प्य् अवमन्तव्या ब्राह्मणेन विशेषतः
ācāryaś ca pitā cai7va mātā bhrātā ca pūrvajaḥ & nā8rtenā7py avamantavyā brāhmaṇena viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यो ब्रह्मणो मूर्तिः पिता मूर्तिः प्रजापतेः & माता पृथिव्या मूर्तिस् तु भ्राता स्वो मूर्तिर् आत्मनः
ācāryo brahmaṇo mūrtiḥ pitā mūrtiḥ prajāpateḥ & mātā pṛthivyā mūrtis tu bhrātā svo mūrtir ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं माता-पितरौ क्लेशं सहेते संभवे नृणाम् & न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैर् अपि
yaṃ mātā-pitarau kleśaṃ sahete saṃbhave nṛṇām & na tasya niṣkṛtiḥ śakyā kartuṃ varṣaśatair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् नित्यं प्रियं कुर्याद् आचार्यस्य च सर्वदा & तेष्व् एव त्रिषु तुष्टेषु तपः सर्वं समाप्यते
tayor nityaṃ priyaṃ kuryād ācāryasya ca sarvadā & teṣv eva triṣu tuṣṭeṣu tapaḥ sarvaṃ samāpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते & न तैर् अनभ्यनुज्ञातो धर्मम् अन्यं समाचरेत्
teṣāṃ trayāṇāṃ śuśrūṣā paramaṃ tapa ucyate & na tair anabhyanujñāto dharmam anyaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त एव हि त्रयो लोकास् त एव त्रय आश्रमाः & त एव हि त्रयो वेदास् त एवो७क्तास् त्रयो ऽग्नयः
ta eva hi trayo lokās ta eva traya āśramāḥ & ta eva hi trayo vedās ta evo7ktās trayo 'gnayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता वै गार्हपत्यो ऽग्निर् माता९ग्निर् दक्षिणः स्मृतः & गुरुर् आहवनीयस् तु सा९ग्नित्रेता गरीयसी
pitā vai gārhapatyo 'gnir mātā9gnir dakṣiṇaḥ smṛtaḥ & gurur āhavanīyas tu sā9gnitretā garīyasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिष्व् अप्रमाद्यन्न् एतेषु त्रीन् लोकान् विजयेद् गृही & दीप्यमानः स्ववपुषा देववद् दिवि मोदते
triṣv apramādyann eteṣu trīn lokān vijayed gṛhī & dīpyamānaḥ svavapuṣā devavad divi modate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमं लोकं मातृभक्त्या पितृभक्त्या तु मध्यमम् & गुरुशुश्रूषया त्व् एवं ब्रह्मलोकं समश्नुते
imaṃ lokaṃ mātṛbhaktyā pitṛbhaktyā tu madhyamam & guruśuśrūṣayā tv evaṃ brahmalokaṃ samaśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे तस्या८दृता धर्मा यस्यै७ते त्रय आदृताः & अनादृतास् तु यस्यै७ते सर्वास् तस्या७फलाः क्रियाः
sarve tasyā8dṛtā dharmā yasyai7te traya ādṛtāḥ & anādṛtās tu yasyai7te sarvās tasyā7phalāḥ kriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत् त्रयस् ते जीवेयुस् तावन् ना७न्यं समाचरेत् & तेष्व् एव नित्यं शुश्रूषां कुर्यात् प्रियहिते रतः
yāvat trayas te jīveyus tāvan nā7nyaṃ samācaret & teṣv eva nityaṃ śuśrūṣāṃ kuryāt priyahite rataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् अनुपरोधेन पारत्र्यं यद् यद् आचरेत् & तत् तन् निवेदयेत् तेभ्यो मनो-वचन-कर्मभिः
teṣām anuparodhena pāratryaṃ yad yad ācaret & tat tan nivedayet tebhyo mano-vacana-karmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिष्व् एतेष्व् इतिकृत्यं हि पुरुषस्य समाप्यते & एष धर्मः परः साक्षाद् उपधर्मो ऽन्य उच्यते
triṣv eteṣv itikṛtyaṃ hi puruṣasya samāpyate & eṣa dharmaḥ paraḥ sākṣād upadharmo 'nya ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्दधानः शुभां विद्याम् आददीता७वराद् अपि & अन्याद् अपि परं धर्मं स्त्रीरत्नं दुष्कुलाद् अपि
śraddadhānaḥ śubhāṃ vidyām ādadītā7varād api & anyād api paraṃ dharmaṃ strīratnaṃ duṣkulād api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषाद् अप्य् अमृतं ग्राह्यं बालाद् अपि सुभाषितम् & अमित्राद् अपि सद्वृत्तम् अमेध्याद् अपि काञ्चनम्
viṣād apy amṛtaṃ grāhyaṃ bālād api subhāṣitam & amitrād api sadvṛttam amedhyād api kāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रियो रत्नान्य् अथो विद्या धर्मः शौचं सुभाषितम् & विविधानि च शील्पानि समादेयानि सर्वतः
striyo ratnāny atho vidyā dharmaḥ śaucaṃ subhāṣitam & vividhāni ca śīlpāni samādeyāni sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.