Library·Manu-Smrti (analytic version)·8
कामाद् दशगुणं पूर्वं क्रोधात् तु त्रिगुणं परम् & अज्ञानाद् द्वे शते पूर्णे बालिश्याच् छतम् एव तु
kāmād daśaguṇaṃ pūrvaṃ krodhāt tu triguṇaṃ param & ajñānād dve śate pūrṇe bāliśyāc chatam eva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान् आहुः कौटसाक्ष्ये प्रोक्तान् दण्डान् मनीषिभिः & धर्मस्या७व्यभिचारार्थम् अधर्मनियमाय च
etān āhuḥ kauṭasākṣye proktān daṇḍān manīṣibhiḥ & dharmasyā7vyabhicārārtham adharmaniyamāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौटसाक्ष्यं तु कुर्वाणांस् त्रीन् वर्णान् धार्मिको नृपः & प्रवासयेद् दण्डयित्वा ब्राह्मणं तु विवासयेत्
kauṭasākṣyaṃ tu kurvāṇāṃs trīn varṇān dhārmiko nṛpaḥ & pravāsayed daṇḍayitvā brāhmaṇaṃ tu vivāsayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश स्थानानि दण्डस्य मनुः स्वयंभुवो ऽब्रवीत् & त्रिषु वर्णेषु यानि स्युर् अक्षतो ब्राह्मणो व्रजेत्
daśa sthānāni daṇḍasya manuḥ svayaṃbhuvo 'bravīt & triṣu varṇeṣu yāni syur akṣato brāhmaṇo vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थम् उदरं जिह्वा हस्तौ पादौ च पञ्चमम् & चक्षुर् नासा च कर्णौ च धनं देहस् तथै९व च
upastham udaraṃ jihvā hastau pādau ca pañcamam & cakṣur nāsā ca karṇau ca dhanaṃ dehas tathai9va ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुबन्धं परिज्ञाय देश-कालौ च तत्त्वतः & सारा१पराधो चा८लोक्य दण्डं दण्ड्येषु पातयेत्
anubandhaṃ parijñāya deśa-kālau ca tattvataḥ & sārā1parādho cā8lokya daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मदण्डनं लोके यशोघ्नं कीर्तिनाशनम् & अस्वर्ग्यं च परत्रा७पि तस्मात् तत् परिवर्जयेत्
adharmadaṇḍanaṃ loke yaśoghnaṃ kīrtināśanam & asvargyaṃ ca paratrā7pi tasmāt tat parivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदण्ड्यान् दण्डयन् राजा दण्ड्यांश् चै७वा७प्य् अदण्डयन् & अयशो महद् आप्नोति नरकं चै७व गच्छति
adaṇḍyān daṇḍayan rājā daṇḍyāṃś cai7vā7py adaṇḍayan & ayaśo mahad āpnoti narakaṃ cai7va gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाग्दण्डं प्रथमं कुर्याद् धिग्दण्डं तदनन्तरम् & तृतीयं धनदण्डं तु वधदण्डम् अतः परम्
vāgdaṇḍaṃ prathamaṃ kuryād dhigdaṇḍaṃ tadanantaram & tṛtīyaṃ dhanadaṇḍaṃ tu vadhadaṇḍam ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वधेना७पि यदा त्व् एतान् निग्रहीतुं न शक्नुयात् & तदै९षु सर्वम् अप्य् एतत् प्रयुञ्जीत चतुष्टयम्
vadhenā7pi yadā tv etān nigrahītuṃ na śaknuyāt & tadai9ṣu sarvam apy etat prayuñjīta catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकसंव्यवहारार्थं याः संज्ञाः प्रथिता भुवि & ताम्र-रूप्य-सुवर्णानां ताः प्रवक्ष्याम्य् अशेषतः
lokasaṃvyavahārārthaṃ yāḥ saṃjñāḥ prathitā bhuvi & tāmra-rūpya-suvarṇānāṃ tāḥ pravakṣyāmy aśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जालान्तरगते भानौ यत् सूक्ष्मं दृश्यते रजः & प्रथमं तत् प्रमाणानां त्रसरेणुं प्रचक्षते
jālāntaragate bhānau yat sūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ & prathamaṃ tat pramāṇānāṃ trasareṇuṃ pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रसरेणवो ऽष्टौ विज्ञेया लिक्षै९का परिमाणतः & ता राजसर्षपस् तिस्रस् ते त्रयो गौरसर्षपः
trasareṇavo 'ṣṭau vijñeyā likṣai9kā parimāṇataḥ & tā rājasarṣapas tisras te trayo gaurasarṣapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्षपाः षड् यवो मध्यस् त्रियवं त्व् एककृष्णलम् & पञ्चकृष्णलको माषस् ते सुवर्णस् तु षोडश
sarṣapāḥ ṣaḍ yavo madhyas triyavaṃ tv ekakṛṣṇalam & pañcakṛṣṇalako māṣas te suvarṇas tu ṣoḍaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलं सुवर्णाश् चत्वारः पलानि धरणं दश & द्वे कृष्णले समधृते विज्ञेयो रौप्यमाषकः [म्: रूप्यमाषकः]
palaṃ suvarṇāś catvāraḥ palāni dharaṇaṃ daśa & dve kṛṣṇale samadhṛte vijñeyo raupyamāṣakaḥ [M: rūpyamāṣakaḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते षोडश स्याद् धरणं पुराणश् चै७व राजतः & कार्षापणस् तु विज्ञेयस् ताम्रिकः कार्षिकः पणः
te ṣoḍaśa syād dharaṇaṃ purāṇaś cai7va rājataḥ & kārṣāpaṇas tu vijñeyas tāmrikaḥ kārṣikaḥ paṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरणानि दश ज्ञेयः शतमानस् तु राजतः & चतुःसौवर्णिको निष्को विज्ञेयस् तु प्रमाणतः
dharaṇāni daśa jñeyaḥ śatamānas tu rājataḥ & catuḥsauvarṇiko niṣko vijñeyas tu pramāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पणानां द्वे शते सार्धे प्रथमः साहसः स्मृतः & मध्यमः पञ्च विज्ञेयः सहस्रं त्व् एव चो७त्तमः
paṇānāṃ dve śate sārdhe prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ & madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ sahasraṃ tv eva co7ttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणे देये प्रतिज्ञाते पञ्चकं शतम् अर्हति & अपह्नवे तद्द्विगुणं तन् मनोर् अनुशासनम्
ṛṇe deye pratijñāte pañcakaṃ śatam arhati & apahnave taddviguṇaṃ tan manor anuśāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठविहितां वृद्धिं सृजेद् वित्तविवर्धिनीम् & अशीतिभागं गृह्णीयान् मासाद् वार्धुषिकः शते
vasiṣṭhavihitāṃ vṛddhiṃ sṛjed vittavivardhinīm & aśītibhāgaṃ gṛhṇīyān māsād vārdhuṣikaḥ śate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विकं शतं वा गृह्णीयात् सतां धर्मम् अनुस्मरन् & द्विकं शतं हि गृह्णानो न भवत्य् अर्थकिल्बिषी
dvikaṃ śataṃ vā gṛhṇīyāt satāṃ dharmam anusmaran & dvikaṃ śataṃ hi gṛhṇāno na bhavaty arthakilbiṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विकं त्रिकं चतुष्कं च पञ्चकं च शतं समम् & मासस्य वृद्धिं गृह्णीयाद् वर्णानाम् अनुपूर्वशः
dvikaṃ trikaṃ catuṣkaṃ ca pañcakaṃ ca śataṃ samam & māsasya vṛddhiṃ gṛhṇīyād varṇānām anupūrvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्व् एवा८धौ सो१पकारे कौसीदीं वृद्धिम् आप्नुयात् & न चा८धेः कालसंरोधान् निसर्गो ऽस्ति न विक्रयः
na tv evā8dhau so1pakāre kausīdīṃ vṛddhim āpnuyāt & na cā8dheḥ kālasaṃrodhān nisargo 'sti na vikrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भोक्तव्यो बलाद् आधिर् भुञ्जानो वृद्धिम् उत्सृजेत् & मूल्येन तोषयेच् चै७नम् आधिस्तेनो ऽन्यथा भवेत्
na bhoktavyo balād ādhir bhuñjāno vṛddhim utsṛjet & mūlyena toṣayec cai7nam ādhisteno 'nyathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिश् चो७पनिधिश् चो७भौ न कालात्ययम् अर्हतः & अवहार्यौ भवेतां तौ दीर्घकालम् अवस्थितौ
ādhiś co7panidhiś co7bhau na kālātyayam arhataḥ & avahāryau bhavetāṃ tau dīrghakālam avasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रीत्या भुज्यमानानि न नश्यन्ति कदा चन & धेनुर् उष्ट्रो वहन्न् अश्वो यश् च दम्यः प्रयुज्यते
saṃprītyā bhujyamānāni na naśyanti kadā cana & dhenur uṣṭro vahann aśvo yaś ca damyaḥ prayujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् किं चिद् दशवर्षाणि संनिधौ प्रेक्षते धनी & भुज्यमानं परैस् तूष्णीं न स तल् लब्धुम् अर्हति
yat kiṃ cid daśavarṣāṇi saṃnidhau prekṣate dhanī & bhujyamānaṃ parais tūṣṇīṃ na sa tal labdhum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजडश् चेद् अपोगण्डो विषये चा७स्य भुज्यते & भग्नं तद् व्यवहारेण भोक्ता तद् द्रव्यम् अर्हति [म्: तद् धनम् अर्हति]
ajaḍaś ced apogaṇḍo viṣaye cā7sya bhujyate & bhagnaṃ tad vyavahāreṇa bhoktā tad dravyam arhati [M: tad dhanam arhati]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिः सीमा बालधनं निक्षेपो१पनिधिः स्त्रियः [म्: निक्षेपो१पनिधी] & राजस्वं श्रोत्रियस्वं च न भोगेन प्रणश्यति
ādhiḥ sīmā bāladhanaṃ nikṣepo1panidhiḥ striyaḥ [M: nikṣepo1panidhī] & rājasvaṃ śrotriyasvaṃ ca na bhogena praṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः स्वामिना९ननुज्ञातम् आधिं भूङ्क्ते ऽविचक्षणः & तेना७र्धवृद्धिर् मोक्तव्या तस्य भोगस्य निष्कृतिः
yaḥ svāminā9nanujñātam ādhiṃ bhūṅkte 'vicakṣaṇaḥ & tenā7rdhavṛddhir moktavyā tasya bhogasya niṣkṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुसीदवृद्धिर् द्वैगुण्यं ना७त्येति सकृद् आहृता [म्: सकृद् आहिता] & धान्ये सदे लवे वाह्ये ना७तिक्रामति पञ्चताम्
kusīdavṛddhir dvaiguṇyaṃ nā7tyeti sakṛd āhṛtā [M: sakṛd āhitā] & dhānye sade lave vāhye nā7tikrāmati pañcatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतानुसाराद् अधिका व्यतिरिक्ता न सिध्यति & कुसीदपथम् आहुस् तं पञ्चकं शतम् अर्हति
kṛtānusārād adhikā vyatiriktā na sidhyati & kusīdapatham āhus taṃ pañcakaṃ śatam arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना७ति-सांवत्सरीं वृद्धिं न चा७दृष्टां पुनर् हरेत् [म्: विनिर्हरेत्] & चक्रवृद्धिः कालवृद्धिः कारिता कायिका च या
nā7ti-sāṃvatsarīṃ vṛddhiṃ na cā7dṛṣṭāṃ punar haret [M: vinirharet] & cakravṛddhiḥ kālavṛddhiḥ kāritā kāyikā ca yā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणं दातुम् अशक्तो यः कर्तुम् इच्छेत् पुनः क्रियाम् & स दत्त्वा निर्जितां वृद्धिं करणं परिवर्तयेत्
ṛṇaṃ dātum aśakto yaḥ kartum icchet punaḥ kriyām & sa dattvā nirjitāṃ vṛddhiṃ karaṇaṃ parivartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदर्शयित्वा तत्रै७व हिरण्यं परिवर्तयेत् & यावती संभवेद् वृद्धिस् तावतीं दातुम् अर्हति
adarśayitvā tatrai7va hiraṇyaṃ parivartayet & yāvatī saṃbhaved vṛddhis tāvatīṃ dātum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रवृद्धिं समारूढो देश-काल-व्यवस्थितः & अतिक्रामन् देश-कालौ न तत्-फलम् अवाप्नुयात्
cakravṛddhiṃ samārūḍho deśa-kāla-vyavasthitaḥ & atikrāman deśa-kālau na tat-phalam avāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रयानकुशला देश-काला१र्थदर्शिनः & स्थापयन्ति तु यां वृद्धिं सा तत्रा७धिगमं प्रति
samudrayānakuśalā deśa-kālā1rthadarśinaḥ & sthāpayanti tu yāṃ vṛddhiṃ sā tatrā7dhigamaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यस्य प्रतिभूस् तिष्ठेद् दर्शनाये७ह मानवः & अदर्शयन् स तं तस्य प्रयच्छेत् स्वधनाद् ऋणम् [म्: तस्य यतेत]
yo yasya pratibhūs tiṣṭhed darśanāye7ha mānavaḥ & adarśayan sa taṃ tasya prayacchet svadhanād ṛṇam [M: tasya yateta]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातिभाव्यं वृथादानम् आक्षिकं सौरिकां च यत् & दण्ड-शुल्कावशेषं च न पुत्रो दातुम् अर्हति
prātibhāvyaṃ vṛthādānam ākṣikaṃ saurikāṃ ca yat & daṇḍa-śulkāvaśeṣaṃ ca na putro dātum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शनप्रातिभाव्ये तु विधिः स्यात् पूर्वचोदितः & दानप्रतिभुवि प्रेते दायादान् अपि दापयेत्
darśanaprātibhāvye tu vidhiḥ syāt pūrvacoditaḥ & dānapratibhuvi prete dāyādān api dāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदातरि पुनर् दाता विज्ञातप्रकृताव् ऋणम् & पश्चात् प्रतिभुवि प्रेते परीप्सेत् केन हेतुना
adātari punar dātā vijñātaprakṛtāv ṛṇam & paścāt pratibhuvi prete parīpset kena hetunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरादिष्टधनश् चेत् तु प्रतिभूः स्याद् अलंधनः & स्वधनाद् एव तद् दद्यान् निरादिष्ट इति स्थितिः
nirādiṣṭadhanaś cet tu pratibhūḥ syād alaṃdhanaḥ & svadhanād eva tad dadyān nirādiṣṭa iti sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तो१न्मत्ता३र्ता१ध्यधीनैर् बालेन स्थविरेण वा & असंबद्धकृतश् चै७व व्यावहारो न सिध्यति
matto1nmattā3rtā1dhyadhīnair bālena sthavireṇa vā & asaṃbaddhakṛtaś cai7va vyāvahāro na sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्या न भाषा भवति यद्य् अपि स्यात् प्रतिष्ठिता & बहिश् चेद् भाष्यते धर्मान् नियताद् व्यवहारिकात्
satyā na bhāṣā bhavati yady api syāt pratiṣṭhitā & bahiś ced bhāṣyate dharmān niyatād vyavahārikāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगाधमनविक्रीतं योगदानप्रतिग्रहम् & यत्र वा९प्य् उपधिं पश्येत् तत् सर्वं विनिवर्तयेत्
yogādhamanavikrītaṃ yogadānapratigraham & yatra vā9py upadhiṃ paśyet tat sarvaṃ vinivartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहीता यदि नष्टः स्यात् कुटुम्बार्थे कृतो व्ययः [म्: कुटुम्बे च] & दातव्यं बान्धवैस् तत् स्यात् प्रविभक्तैर् अपि स्वतः
grahītā yadi naṣṭaḥ syāt kuṭumbārthe kṛto vyayaḥ [M: kuṭumbe ca] & dātavyaṃ bāndhavais tat syāt pravibhaktair api svataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुटुम्बार्थे ऽध्यधीनो ऽपि व्यवहारं यम् आचरेत् & स्वदेशे वा विदेशे वा तं ज्यायान् न विचालयेत्
kuṭumbārthe 'dhyadhīno 'pi vyavahāraṃ yam ācaret & svadeśe vā videśe vā taṃ jyāyān na vicālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाद् दत्तं बलाद् भुक्तं बलाद् यच् चा७पि लेखितम् & सर्वान् बलकृतान् अर्थान् अकृतान् मनुर् अब्रवीत्
balād dattaṃ balād bhuktaṃ balād yac cā7pi lekhitam & sarvān balakṛtān arthān akṛtān manur abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयः परार्थे क्लिश्यन्ति साक्षिणः प्रतिभूः कुलम् & चत्वारस् तू७पचीयन्ते विप्र आढ्यो वणिङ् नृपः
trayaḥ parārthe kliśyanti sākṣiṇaḥ pratibhūḥ kulam & catvāras tū7pacīyante vipra āḍhyo vaṇiṅ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादेयं ना८ददीत परिक्षीणो ऽपि पार्थिवः & न चा८देयं समृद्धो ऽपि सूक्ष्मम् अप्य् अर्थम् उत्सृजेत्
anādeyaṃ nā8dadīta parikṣīṇo 'pi pārthivaḥ & na cā8deyaṃ samṛddho 'pi sūkṣmam apy artham utsṛjet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादेयस्य चा८दानाद् आदेयस्य च वर्जनात् & दौर्बल्यं ख्याप्यते राज्ञः स प्रेत्ये७ह च नश्यति
anādeyasya cā8dānād ādeyasya ca varjanāt & daurbalyaṃ khyāpyate rājñaḥ sa pretye7ha ca naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादानाद् वर्णसंसर्गात् त्व् अबलानां च रक्षणात् & बलं संजायते राज्ञः स प्रेत्ये७ह च वर्धते
svādānād varṇasaṃsargāt tv abalānāṃ ca rakṣaṇāt & balaṃ saṃjāyate rājñaḥ sa pretye7ha ca vardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् यम इव स्वामी स्वयं हित्वा प्रिया१प्रिये & वर्तेत याम्यया वृत्त्या जित-क्रोधो जिते१न्द्रियः
tasmād yama iva svāmī svayaṃ hitvā priyā1priye & varteta yāmyayā vṛttyā jita-krodho jite1ndriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् अधर्मेण कार्याणि मोहात् कुर्यान् नराधिपः & अचिरात् तं दुर्-आत्मानं वशे कुर्वन्ति शत्रवः
yas tv adharmeṇa kāryāṇi mohāt kuryān narādhipaḥ & acirāt taṃ dur-ātmānaṃ vaśe kurvanti śatravaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काम-क्रोधौ तु संयम्य यो ऽर्थान् धर्मेण पश्यति & प्रजास् तम् अनुवर्तन्ते समुद्रम् इव सिन्धवः
kāma-krodhau tu saṃyamya yo 'rthān dharmeṇa paśyati & prajās tam anuvartante samudram iva sindhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः साधयन्तं छन्देन वेदयेद् धनिकं नृपे & स राज्ञा तच् चतुर्भागं दाप्यस् तस्य च तद् धनम्
yaḥ sādhayantaṃ chandena vedayed dhanikaṃ nṛpe & sa rājñā tac caturbhāgaṃ dāpyas tasya ca tad dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा९पि समं कुर्याद् धनिकाया७धमर्णिकः & समो ऽवकृष्टजातिस् तु दद्याच् छ्रेयांस् तु तच् छनैः
karmaṇā9pi samaṃ kuryād dhanikāyā7dhamarṇikaḥ & samo 'vakṛṣṭajātis tu dadyāc chreyāṃs tu tac chanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन विधिना राजा मिथो विवदतां नृणाम् & साक्षिप्रत्ययसिद्धानि कार्याणि समतां नयेत्
anena vidhinā rājā mitho vivadatāṃ nṛṇām & sākṣipratyayasiddhāni kāryāṇi samatāṃ nayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलजे वृत्तसंपन्ने धर्मज्ञे सत्यवादिनि & महापक्षे धनिन्य् आर्ये निक्षेपं निक्षिपेद् बुधः
kulaje vṛttasaṃpanne dharmajñe satyavādini & mahāpakṣe dhaniny ārye nikṣepaṃ nikṣiped budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यथा निक्षिपेद् धस्ते यम् अर्थं यस्य मानवः & स तथै९व ग्रहीतव्यो यथा दायस् तथा ग्रहः
yo yathā nikṣiped dhaste yam arthaṃ yasya mānavaḥ & sa tathai9va grahītavyo yathā dāyas tathā grahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो निक्षेपं याच्यमानो निक्षेप्तुर् न प्रयच्छति & स याच्यः प्राड्विवाकेन तन् निक्षेप्तुर् असंनिधौ
yo nikṣepaṃ yācyamāno nikṣeptur na prayacchati & sa yācyaḥ prāḍvivākena tan nikṣeptur asaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्ष्य्-अभावे प्रणिधिभिर् वयो-रूप-समन्वितैः & अपदेशैश् च संन्यस्य हिरण्यं तस्य तत्त्वतः
sākṣy-abhāve praṇidhibhir vayo-rūpa-samanvitaiḥ & apadeśaiś ca saṃnyasya hiraṇyaṃ tasya tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यदि प्रतिपद्येत यथान्यस्तं यथाकृतम् & न तत्र विद्यते किं चिद् यत् परैर् अभियुज्यते
sa yadi pratipadyeta yathānyastaṃ yathākṛtam & na tatra vidyate kiṃ cid yat parair abhiyujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां न दद्याद् यदि तु तद् धिरण्यं यथाविधि & उभौ निगृह्य दाप्यः स्याद् इति धर्मस्य धारणा [म्: स निगृह्यो७भयं दाप्य इति
teṣāṃ na dadyād yadi tu tad dhiraṇyaṃ yathāvidhi & ubhau nigṛhya dāpyaḥ syād iti dharmasya dhāraṇā [M: sa nigṛhyo7bhayaṃ dāpya iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षेपो१पनिधी नित्यं न देयौ प्रत्यनन्तरे & नश्यतो विनिपाते ताव् अनिपाते त्व् अनाशिनौ
nikṣepo1panidhī nityaṃ na deyau pratyanantare & naśyato vinipāte tāv anipāte tv anāśinau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयम् एव तु यौ दद्यान् मृतस्य प्रत्यनन्तरे & न स राज्ञा९भियोक्तव्यो न निक्षेप्तुश् च बन्धुभिः
svayam eva tu yau dadyān mṛtasya pratyanantare & na sa rājñā9bhiyoktavyo na nikṣeptuś ca bandhubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अच्छलेनै७व चा७न्विच्छेत् तम् अर्थं प्रीतिपूर्वकम् & विचार्य तस्य वा वृत्तं साम्नै९व परिसाधयेत्
acchalenai7va cā7nvicchet tam arthaṃ prītipūrvakam & vicārya tasya vā vṛttaṃ sāmnai9va parisādhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षेपेष्व् एषु सर्वेषु विधिः स्यात् परिसाधने & स-मुद्रे ना८प्नुयात् किं चिद् यदि तस्मान् न संहरेत्
nikṣepeṣv eṣu sarveṣu vidhiḥ syāt parisādhane & sa-mudre nā8pnuyāt kiṃ cid yadi tasmān na saṃharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चौरैर् हृतं जलेनो८ढम् अग्निना दग्धम् एव वा & न दद्याद् यदि तस्मात् स न संहरति किं चन
caurair hṛtaṃ jaleno8ḍham agninā dagdham eva vā & na dadyād yadi tasmāt sa na saṃharati kiṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षेपस्या७पहर्तारम् अनिक्षेप्तारम् एव च & सर्वैर् उपायैर् अन्विच्छेच् छपथैश् चै७व वैदिकैः
nikṣepasyā7pahartāram anikṣeptāram eva ca & sarvair upāyair anvicchec chapathaiś cai7va vaidikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो निक्षेपं ना७र्पयति यश् चा७निक्षिप्य याचते & ताव् उभौ चौरवच् छास्यौ दाप्यौ वा तत्समं दमम्
yo nikṣepaṃ nā7rpayati yaś cā7nikṣipya yācate & tāv ubhau cauravac chāsyau dāpyau vā tatsamaṃ damam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षेपस्या७पहर्तारं तत्समं दापयेद् दमम् & तथो९पनिधिहर्तारम् अविशेषेण पार्थिवः
nikṣepasyā7pahartāraṃ tatsamaṃ dāpayed damam & tatho9panidhihartāram aviśeṣeṇa pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपधाभिश् च यः कश् चित् परद्रव्यं हरेन् नरः & स-सहायः स हन्तव्यः प्रकाशं विविधैर् वधैः
upadhābhiś ca yaḥ kaś cit paradravyaṃ haren naraḥ & sa-sahāyaḥ sa hantavyaḥ prakāśaṃ vividhair vadhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षेपो यः कृतो येन यावांश् च कुलसंनिधौ & तावान् एव स विज्ञेयो विब्रुवन् दण्डम् अर्हति
nikṣepo yaḥ kṛto yena yāvāṃś ca kulasaṃnidhau & tāvān eva sa vijñeyo vibruvan daṇḍam arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथो दायः कृतो येन गृहीतो मिथ एव वा & मिथ एव प्रदातव्यो यथा दायस् तथा ग्रहः
mitho dāyaḥ kṛto yena gṛhīto mitha eva vā & mitha eva pradātavyo yathā dāyas tathā grahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षिप्तस्य धनस्यै७वं प्रीत्यो९पनिहितस्य च & राजा विनिर्णयं कुर्याद् अक्षिण्वन् न्यासधारिणम्
nikṣiptasya dhanasyai7vaṃ prītyo9panihitasya ca & rājā vinirṇayaṃ kuryād akṣiṇvan nyāsadhāriṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रीणीते परस्य स्वं यो ऽस्वामी स्वाम्यसम्मतः & न तं नयेत साक्ष्यं तु स्तेनम् अस्तेनमानिनम्
vikrīṇīte parasya svaṃ yo 'svāmī svāmyasammataḥ & na taṃ nayeta sākṣyaṃ tu stenam astenamāninam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवहार्यो भवेच् चै७व सा१न्वयः षट्शतं दमम् & निर्-अन्वयो ऽनपसरः प्राप्तः स्याच् चौरकिल्बिषम्
avahāryo bhavec cai7va sā1nvayaḥ ṣaṭśataṃ damam & nir-anvayo 'napasaraḥ prāptaḥ syāc caurakilbiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्वामिना कृतो यस् तु दायो विक्रय एव वा & अकृतः स तु विज्ञेयो व्यवहारे यथा स्थितिः
asvāminā kṛto yas tu dāyo vikraya eva vā & akṛtaḥ sa tu vijñeyo vyavahāre yathā sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभोगो दृश्यते यत्र न दृश्येता८गमः क्व चित् & आगमः कारणं तत्र न संभोग इति स्थितिः
saṃbhogo dṛśyate yatra na dṛśyetā8gamaḥ kva cit & āgamaḥ kāraṇaṃ tatra na saṃbhoga iti sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रयाद् यो धनं किं चिद् गृह्णीयत् कुलसंनिधौ & क्रयेण स विशुद्धं हि न्यायतो लभते धनम्
vikrayād yo dhanaṃ kiṃ cid gṛhṇīyat kulasaṃnidhau & krayeṇa sa viśuddhaṃ hi nyāyato labhate dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मूलम् अनाहार्यं प्रकाशक्रयशोधितः & अदण्ड्यो मुच्यते राज्ञा नाष्टिको लभते धनम्
atha mūlam anāhāryaṃ prakāśakrayaśodhitaḥ & adaṇḍyo mucyate rājñā nāṣṭiko labhate dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना७न्यद् अन्येन संसृष्ट- रूपं विक्रयम् अर्हति & न चा७सारं न च न्यूनं न दूरेण तिरोहितम् [म्: न सावद्यं न च न्यूनं न दूरे]
nā7nyad anyena saṃsṛṣṭa- rūpaṃ vikrayam arhati & na cā7sāraṃ na ca nyūnaṃ na dūreṇa tirohitam [M: na sāvadyaṃ na ca nyūnaṃ na dūre]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यां चेद् दर्शयित्वा९न्या वोढुः कन्या प्रदीयते & उभे त एकशुल्केन वहेद् इत्य् अब्रवीन् मनुः
anyāṃ ced darśayitvā9nyā voḍhuḥ kanyā pradīyate & ubhe ta ekaśulkena vahed ity abravīn manuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नो७न्मत्ताया न कुष्ठिन्या न च या स्पृष्ट-मैथुना & पूर्वं दोषान् अभिख्याप्य प्रदाता दण्डम् अर्हति
no7nmattāyā na kuṣṭhinyā na ca yā spṛṣṭa-maithunā & pūrvaṃ doṣān abhikhyāpya pradātā daṇḍam arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋत्विग् यदि वृतो यज्ञे स्वकर्म परिहापयेत् & तस्य कर्मानुरूपेण देयो ऽंशः सहकर्तृभिः
ṛtvig yadi vṛto yajñe svakarma parihāpayet & tasya karmānurūpeṇa deyo 'ṃśaḥ sahakartṛbhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणासु च दत्तासु स्वकर्म परिहापयन् & कृत्स्नम् एव लभेता७ंशम् अन्येनै७व च कारयेत्
dakṣiṇāsu ca dattāsu svakarma parihāpayan & kṛtsnam eva labhetā7ṃśam anyenai7va ca kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् कर्मणि यास् तु स्युर् उक्ताः प्रत्यङ्गदक्षिणाः & स एव ता आदिदीत भजेरन् सर्व एव वा
yasmin karmaṇi yās tu syur uktāḥ pratyaṅgadakṣiṇāḥ & sa eva tā ādidīta bhajeran sarva eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथं हरेत् चा७ध्वर्युर् ब्रह्मा०धाने च वाजिनम् & होता वा९पि हरेद् अश्वम् उद्गाता चा७प्य् अनः क्रये
rathaṃ haret cā7dhvaryur brahmā0dhāne ca vājinam & hotā vā9pi hared aśvam udgātā cā7py anaḥ kraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषाम् अर्धिनो मुख्यास् तदर्धेना७र्धिनो ऽपरे & तृतीयिनस् तृतीयांशाश् चतुर्थांशाश् च पादिनः
sarveṣām ardhino mukhyās tadardhenā7rdhino 'pare & tṛtīyinas tṛtīyāṃśāś caturthāṃśāś ca pādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभूय स्वानि कर्माणि कुर्वद्भिर् इह मानवैः & अनेन विधियोगेन कर्तव्या९ंशप्रकल्पना
saṃbhūya svāni karmāṇi kurvadbhir iha mānavaiḥ & anena vidhiyogena kartavyā9ṃśaprakalpanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मार्थं येन दत्तं स्यात् कस्मै चिद् याचते धनम् & पश्चाच् च न तथा तत् स्यान् न देयं तस्य तद् भवेत्
dharmārthaṃ yena dattaṃ syāt kasmai cid yācate dhanam & paścāc ca na tathā tat syān na deyaṃ tasya tad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि संसाधयेत् तत् तु दर्पाल् लोभेन वा पुनः & राज्ञा दाप्यः सुवर्णं स्यात् तस्य स्तेयस्य निष्कृतिः
yadi saṃsādhayet tat tu darpāl lobhena vā punaḥ & rājñā dāpyaḥ suvarṇaṃ syāt tasya steyasya niṣkṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तस्यै७षो९दिता धर्म्या यथावद् अनपक्रिया & अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वेतनस्या७नपक्रियाम्
dattasyai7ṣo9ditā dharmyā yathāvad anapakriyā & ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vetanasyā7napakriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृतो ना८र्तो न कुर्याद् यो दर्पात् कर्म यथो२दितम् [म्: अनार्तो] & स दण्ड्यः कृष्णलान्य् अष्टौ न देयं चा७स्य वेतनम्
bhṛto nā8rto na kuryād yo darpāt karma yatho2ditam [M: anārto] & sa daṇḍyaḥ kṛṣṇalāny aṣṭau na deyaṃ cā7sya vetanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्तस् तु कुर्यात् स्वस्थः सन् यथाभाषितम् आदितः & स दीर्घस्या७पि कालस्य तल् लभेतै७व वेतनम्
ārtas tu kuryāt svasthaḥ san yathābhāṣitam āditaḥ & sa dīrghasyā7pi kālasya tal labhetai7va vetanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथो२क्तम् आर्तः सुस्थो वा यस् तत् कर्म न कारयेत् & न तस्य वेतनं देयम् अल्पो३नस्या७पि कर्मणः
yatho2ktam ārtaḥ sustho vā yas tat karma na kārayet & na tasya vetanaṃ deyam alpo3nasyā7pi karmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष धर्मो ऽखिलेनो७क्तो वेतनादानकर्मणः & अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धर्मं समयभेदिनाम्
eṣa dharmo 'khileno7kto vetanādānakarmaṇaḥ & ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi dharmaṃ samayabhedinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ग्राम-देश-संघानां कृत्वा सत्येन संविदम् & विसंवदेन् नरो लोभात् तं राष्ट्राद् विप्रवासयेत्
yo grāma-deśa-saṃghānāṃ kṛtvā satyena saṃvidam & visaṃvaden naro lobhāt taṃ rāṣṭrād vipravāsayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निगृह्य दापयेच् चै७नं समयव्यभिचारिणम् & चतुःसुवर्णान् षण्निष्कांश् छतमानं च राजकम्
nigṛhya dāpayec cai7naṃ samayavyabhicāriṇam & catuḥsuvarṇān ṣaṇniṣkāṃś chatamānaṃ ca rājakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् दण्डविधिं कुर्याद् धार्मिकः पृथिवीपतिः & ग्राम-जाति-समूहेषु समयव्यभिचारिणाम्
etad daṇḍavidhiṃ kuryād dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ & grāma-jāti-samūheṣu samayavyabhicāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीत्वा विक्रीय वा किं चिद् यस्ये७हानुशयो भवेत् & सो ऽन्तर् दशाहात् तद् द्रव्यं दद्याच् चै७वाददीत वा
krītvā vikrīya vā kiṃ cid yasye7hānuśayo bhavet & so 'ntar daśāhāt tad dravyaṃ dadyāc cai7vādadīta vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परेण तु दशाहस्य न दद्यान् नापि दापयेत् & आददानो ददत् चै७व राज्ञा दण्ड्यौ शतानि षट्
pareṇa tu daśāhasya na dadyān nāpi dāpayet & ādadāno dadat cai7va rājñā daṇḍyau śatāni ṣaṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु दोषवतीं कन्याम् अनाख्याय प्रयच्छति & तस्य कुर्यान् नृपो दण्डं स्वयं षण्णवतिं पणान्
yas tu doṣavatīṃ kanyām anākhyāya prayacchati & tasya kuryān nṛpo daṇḍaṃ svayaṃ ṣaṇṇavatiṃ paṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकन्ये९ति तु यः कन्यां ब्रूयाद् द्वेषेण मानवः & स शतं प्राप्नुयाद् दण्डं तस्या दोषम् अदर्शयन्
akanye9ti tu yaḥ kanyāṃ brūyād dveṣeṇa mānavaḥ & sa śataṃ prāpnuyād daṇḍaṃ tasyā doṣam adarśayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिग्रहणिका मन्त्राः कन्यास्व् एव प्रतिष्ठिताः & ना७कन्यासु क्व चिन् नॄणां लुप्त-धर्मक्रिया हि ताः
pāṇigrahaṇikā mantrāḥ kanyāsv eva pratiṣṭhitāḥ & nā7kanyāsu kva cin nṝṇāṃ lupta-dharmakriyā hi tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिग्रहणिका मन्त्रा नियतं दारलक्षणम् & तेषां निष्ठा तु विज्ञेया विद्वद्भिः सप्तमे पदे
pāṇigrahaṇikā mantrā niyataṃ dāralakṣaṇam & teṣāṃ niṣṭhā tu vijñeyā vidvadbhiḥ saptame pade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् यस्मिन् कृते कार्ये यस्ये७हानुशयो भवेत् & तम् अनेन विधानेन धर्म्ये पथि निवेशयेत्
yasmin yasmin kṛte kārye yasye7hānuśayo bhavet & tam anena vidhānena dharmye pathi niveśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशुषु स्वामिनां चै७व पालानां च व्यतिक्रमे & विवादं संप्रवक्ष्यामि यथावद् धर्मतत्त्वतः
paśuṣu svāmināṃ cai7va pālānāṃ ca vyatikrame & vivādaṃ saṃpravakṣyāmi yathāvad dharmatattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवा वक्तव्यता पाले रात्रौ स्वामिनि तद्गृहे & योगक्षेमे ऽन्यथा चेत् तु पालो वक्तव्यताम् इयात्
divā vaktavyatā pāle rātrau svāmini tadgṛhe & yogakṣeme 'nyathā cet tu pālo vaktavyatām iyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपः क्षीरभृतो यस् तु स दुह्याद् दशतो वराम् & गोस्वाम्यनुमते भृत्यः सा स्यात् पाले ऽभृते भृतिः
gopaḥ kṣīrabhṛto yas tu sa duhyād daśato varām & gosvāmyanumate bhṛtyaḥ sā syāt pāle 'bhṛte bhṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टं विनष्टं कृमिभिः श्वहतं विषमे मृतम् & हीनं पुरुषकारेण प्रदद्यात् पाल एव तु
naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ kṛmibhiḥ śvahataṃ viṣame mṛtam & hīnaṃ puruṣakāreṇa pradadyāt pāla eva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विघुष्य तु हृतं चौरैर् न पालो दातुम् अर्हति & यदि देशे च काले च स्वामिनः स्वस्य शंसति
vighuṣya tu hṛtaṃ caurair na pālo dātum arhati & yadi deśe ca kāle ca svāminaḥ svasya śaṃsati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णौ चर्म च वालांश् च बस्तिं स्नायुं च रोचनाम् & पशुषु स्वामिनां दद्यान् मृतेष्व् अङ्कानि दर्शयेत् [म्: अङ्कांश् च दर्शयेत्]
karṇau carma ca vālāṃś ca bastiṃ snāyuṃ ca rocanām & paśuṣu svāmināṃ dadyān mṛteṣv aṅkāni darśayet [M: aṅkāṃś ca darśayet]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजा१विके तु संरुद्धे वृकैः पाले त्व् अनायति & यां प्रसह्य वृको हन्यात् पाले तत् किल्बिषं भवेत्
ajā1vike tu saṃruddhe vṛkaiḥ pāle tv anāyati & yāṃ prasahya vṛko hanyāt pāle tat kilbiṣaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां चेद् अवरुद्धानां चरन्तीनां मिथो वने & याम् उत्प्लुत्य वृको हन्यान् न पालस् तत्र किल्बिषी
tāsāṃ ced avaruddhānāṃ carantīnāṃ mitho vane & yām utplutya vṛko hanyān na pālas tatra kilbiṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुःशतं परीहारो ग्रामस्य स्यात् समन्ततः & शम्यापातास् त्रयो वा९पि त्रिगुणो नगरस्य तु
dhanuḥśataṃ parīhāro grāmasya syāt samantataḥ & śamyāpātās trayo vā9pi triguṇo nagarasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रा७परिवृतं धान्यं विहिंस्युः पशवो यदि & न तत्र प्रणयेद् दण्डं नृपतिः पशुरक्षिणाम्
tatrā7parivṛtaṃ dhānyaṃ vihiṃsyuḥ paśavo yadi & na tatra praṇayed daṇḍaṃ nṛpatiḥ paśurakṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृतिं तत्र प्रकुर्वीत याम् उष्ट्रो न विलोकयेत् & छिद्रं च वारयेत् सर्वं श्व-सूकरमुखानुगम्
vṛtiṃ tatra prakurvīta yām uṣṭro na vilokayet & chidraṃ ca vārayet sarvaṃ śva-sūkaramukhānugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथि क्षेत्रे परिवृते ग्रामान्तीये ऽथ वा पुनः & स-पालः शतदण्डा१र्हो विपालान् वारयेत् पशून्
pathi kṣetre parivṛte grāmāntīye 'tha vā punaḥ & sa-pālaḥ śatadaṇḍā1rho vipālān vārayet paśūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.