Library·Manu-Smrti (analytic version)·9
पुरुषस्य स्त्रियाश् चै७व धर्मे वर्त्मनि तिष्ठतोः [म्: धर्म्ये] & संयोगे विप्रयोगे च धर्मान् वक्ष्यामि शाश्वतान्
puruṣasya striyāś cai7va dharme vartmani tiṣṭhatoḥ [M: dharmye] & saṃyoge viprayoge ca dharmān vakṣyāmi śāśvatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्वतन्त्राः स्त्रियः कार्याः पुरुषैः स्वैर् दिवा-निशम् & विषयेषु च सज्जन्त्यः संस्थाप्या आत्मनो वशे
asvatantrāḥ striyaḥ kāryāḥ puruṣaiḥ svair divā-niśam & viṣayeṣu ca sajjantyaḥ saṃsthāpyā ātmano vaśe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने & रक्षन्ति स्थविरे पुत्रा न स्त्री स्वातन्त्र्यम् अर्हति
pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane & rakṣanti sthavire putrā na strī svātantryam arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले ऽदाता पिता वाच्यो वाच्यश् चा७नुपयन् पतिः & मृते भर्तरि पुत्रस् तु वाच्यो मातुर् अरक्षिता
kāle 'dātā pitā vācyo vācyaś cā7nupayan patiḥ & mṛte bhartari putras tu vācyo mātur arakṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मेभ्यो ऽपि प्रसङ्गेभ्यः स्त्रियो रक्ष्या विशेषतः [म्: स्त्रिया] & द्वयोर् हि कुलयोः शोकम् आवहेयुर् अरक्षिताः
sūkṣmebhyo 'pi prasaṅgebhyaḥ striyo rakṣyā viśeṣataḥ [M: striyā] & dvayor hi kulayoḥ śokam āvaheyur arakṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमं हि सर्ववर्णानां पश्यन्तो धर्मम् उत्तमम् & यतन्ते रक्षितुं भार्यां भर्तारो दुर्बला अपि
imaṃ hi sarvavarṇānāṃ paśyanto dharmam uttamam & yatante rakṣituṃ bhāryāṃ bhartāro durbalā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वां प्रसूतिं चरित्रं च कुलम् आत्मानम् एव च & स्वं च धर्मं प्रयत्नेन जायां रक्षन् हि रक्षति
svāṃ prasūtiṃ caritraṃ ca kulam ātmānam eva ca & svaṃ ca dharmaṃ prayatnena jāyāṃ rakṣan hi rakṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिर् भार्यां संप्रविश्य गर्भो भूत्वे९ह जायते & जायायास् तद् धि जायात्वं यद् अस्यां जायते पुनः
patir bhāryāṃ saṃpraviśya garbho bhūtve9ha jāyate & jāyāyās tad dhi jāyātvaṃ yad asyāṃ jāyate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादृशं भजते हि स्त्री सुतं सूते तथाविधम् & तस्मात् प्रजाविशुद्ध्य्-अर्थं स्त्रियं रक्षेत् प्रयत्नतः
yādṛśaṃ bhajate hi strī sutaṃ sūte tathāvidham & tasmāt prajāviśuddhy-arthaṃ striyaṃ rakṣet prayatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कश् चिद् योषितः शक्तः प्रसह्य परिरक्षितुम् & एतैर् उपाययोगैस् तु शक्यास् ताः परिरक्षितुम्
na kaś cid yoṣitaḥ śaktaḥ prasahya parirakṣitum & etair upāyayogais tu śakyās tāḥ parirakṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थस्य संग्रहे चै७नां व्यये चै७व नियोजयेत् & शौचे धर्मे ऽन्नपक्त्यां च पारिणाह्यस्य वेक्षणे
arthasya saṃgrahe cai7nāṃ vyaye cai7va niyojayet & śauce dharme 'nnapaktyāṃ ca pāriṇāhyasya vekṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरक्षिता गृहे रुद्धाः पुरुषैर् आप्तकारिभिः & आत्मानम् आत्मना यास् तु रक्षेयुस् ताः सुरक्षिताः
arakṣitā gṛhe ruddhāḥ puruṣair āptakāribhiḥ & ātmānam ātmanā yās tu rakṣeyus tāḥ surakṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानं दुर्जनसंसर्गः पत्या च विरहो ऽटनम् & स्वप्नो ऽन्यगेहवासश् च नारीसंदूषणानि षट्
pānaṃ durjanasaṃsargaḥ patyā ca viraho 'ṭanam & svapno 'nyagehavāsaś ca nārīsaṃdūṣaṇāni ṣaṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नै७ता रूपं परीक्षन्ते ना८सां वयसि संस्थितिः & सुरूपं वा विरूपं वा पुमान् इत्य् एव भुञ्जते
nai7tā rūpaṃ parīkṣante nā8sāṃ vayasi saṃsthitiḥ & surūpaṃ vā virūpaṃ vā pumān ity eva bhuñjate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौंश्चल्याच् चलचित्ताच् च नैस्नेह्याच् च स्वभावतः [म्: नैःस्नेह्याच्] & रक्षिता यत्नतो ऽपी७ह भर्तृष्व् एता विकुर्वते
pauṃścalyāc calacittāc ca naisnehyāc ca svabhāvataḥ [M: naiḥsnehyāc] & rakṣitā yatnato 'pī7ha bhartṛṣv etā vikurvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स्वभावं ज्ञात्वा०सां प्रजापतिनिसर्गजम् & परमं यत्नम् आतिष्ठेत् पुरुषो रक्षणं प्रति
evaṃ svabhāvaṃ jñātvā0sāṃ prajāpatinisargajam & paramaṃ yatnam ātiṣṭhet puruṣo rakṣaṇaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शय्या४सनम् अलङ्कारं कामं क्रोधम् अनार्जवम् म्:अनार्यताम्] & द्रोहभावं कुचर्यां च स्त्रीभ्यो मनुर् अकल्पयत् [म्: द्रोग्धृभावं]
śayyā4sanam alaṅkāraṃ kāmaṃ krodham anārjavam M:anāryatām] & drohabhāvaṃ kucaryāṃ ca strībhyo manur akalpayat [M: drogdhṛbhāvaṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना७स्ति स्त्रीणां क्रिया मन्त्रैर् इति धर्मे व्यवस्थितिः & निर्-इन्द्रिया ह्य् अमन्त्राश् च स्त्रीभ्यो ऽनृतम् इति स्थितिः [म्: स्त्रियो]
nā7sti strīṇāṃ kriyā mantrair iti dharme vyavasthitiḥ & nir-indriyā hy amantrāś ca strībhyo 'nṛtam iti sthitiḥ [M: striyo]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च श्रुतयो बह्व्यो निगीता निगमेष्व् अपि & स्वालक्षण्यपरीक्षार्थं तासां शृणुत निष्कृतीः
tathā ca śrutayo bahvyo nigītā nigameṣv api & svālakṣaṇyaparīkṣārthaṃ tāsāṃ śṛṇuta niṣkṛtīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् मे माता प्रलुलुभे विचरन्त्य् अपतिव्रता & तन् मे रेतः पिता वृङ्क्ताम् इत्य् अस्यै७तन् निदर्शनम्
yan me mātā pralulubhe vicaranty apativratā & tan me retaḥ pitā vṛṅktām ity asyai7tan nidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यायत्य् अनिष्टं यत् किं चित् पाणिग्राहस्य चेतसा & तस्यै७ष व्यभिचारस्य निह्नवः सम्यग् उच्यते
dhyāyaty aniṣṭaṃ yat kiṃ cit pāṇigrāhasya cetasā & tasyai7ṣa vyabhicārasya nihnavaḥ samyag ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादृग्-गुणेन भर्त्रा स्त्री संयुज्येत यथाविधि & तादृग्-गुणा सा भवति समुद्रेणे७व निम्नगा
yādṛg-guṇena bhartrā strī saṃyujyeta yathāvidhi & tādṛg-guṇā sā bhavati samudreṇe7va nimnagā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षमाला वसिष्ठेन संयुक्ता९धमयोनिजा & शारङ्गी मन्दपालेन जगामा७भ्यर्हणीयताम्
akṣamālā vasiṣṭhena saṃyuktā9dhamayonijā & śāraṅgī mandapālena jagāmā7bhyarhaṇīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एताश् चा७न्याश् च लोके ऽस्मिन्न् अपकृष्टप्रसूतयः [म्: अवकृष्टप्रसूतयः] & उत्कर्षं योषितः प्राप्ताः स्वैः स्वैर् भर्तृगुणैः शुभैः
etāś cā7nyāś ca loke 'sminn apakṛṣṭaprasūtayaḥ [M: avakṛṣṭaprasūtayaḥ] & utkarṣaṃ yoṣitaḥ prāptāḥ svaiḥ svair bhartṛguṇaiḥ śubhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषो९दिता लोकयात्रा नित्यं स्त्री-पुंसयोः शुभा & प्रेत्ये७ह च सुखो१दर्कान् प्रजाधर्मान् निबोधत
eṣo9ditā lokayātrā nityaṃ strī-puṃsayoḥ śubhā & pretye7ha ca sukho1darkān prajādharmān nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजनार्थं महा-भागाः पूजा१र्हा गृहदीप्तयः & स्त्रियः श्रियश् च गेहेषु न विशेषो ऽस्ति कश् चन
prajanārthaṃ mahā-bhāgāḥ pūjā1rhā gṛhadīptayaḥ & striyaḥ śriyaś ca geheṣu na viśeṣo 'sti kaś cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पादनम् अपत्यस्य जातस्य परिपालनम् & प्रत्यहं लोकयात्रायाः प्रत्यक्षं स्त्री निबन्धनम् [म्: प्रत्यर्थं]
utpādanam apatyasya jātasya paripālanam & pratyahaṃ lokayātrāyāḥ pratyakṣaṃ strī nibandhanam [M: pratyarthaṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपत्यं धर्मकार्याणि शुश्रूषा रतिर् उत्तमा & दारा२धीनस् तथा स्वर्गः पितॄणाम् आत्मनश् च ह
apatyaṃ dharmakāryāṇi śuśrūṣā ratir uttamā & dārā2dhīnas tathā svargaḥ pitṝṇām ātmanaś ca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिं या ना७भिचरति मनो-वाग्-देहसंयता & सा भर्तृलोकान् आप्नोति सद्भिः साध्वी९ति चो७च्यते
patiṃ yā nā7bhicarati mano-vāg-dehasaṃyatā & sā bhartṛlokān āpnoti sadbhiḥ sādhvī9ti co7cyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यभिचारात् तु भर्तुः स्त्री लोके प्राप्नोति निन्द्यताम् & सृगालयोनिं चा८प्नोति पापरोगैश् च पीड्यते [म्: शृगालयोनिं]
vyabhicārāt tu bhartuḥ strī loke prāpnoti nindyatām & sṛgālayoniṃ cā8pnoti pāparogaiś ca pīḍyate [M: śṛgālayoniṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रं प्रत्युदितं सद्भिः पूर्वजैश् च महर्षिभिः & विश्वजन्यम् इमं पुण्यम् उपन्यासं निबोधत
putraṃ pratyuditaṃ sadbhiḥ pūrvajaiś ca maharṣibhiḥ & viśvajanyam imaṃ puṇyam upanyāsaṃ nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तरि पुत्रं विजानन्ति श्रुतिद्वैधं तु कर्तरि [म्: भर्तुः] & आहुर् उत्पादकं के चिद् अपरे क्षेत्रिणं विदुः
bhartari putraṃ vijānanti śrutidvaidhaṃ tu kartari [M: bhartuḥ] & āhur utpādakaṃ ke cid apare kṣetriṇaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रभूता स्मृता नारी बीजभूतः स्मृतः पुमान् & क्षेत्र-बीजसमायोगात् संभवः सर्वदेहिनाम्
kṣetrabhūtā smṛtā nārī bījabhūtaḥ smṛtaḥ pumān & kṣetra-bījasamāyogāt saṃbhavaḥ sarvadehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशिष्टं कुत्र चिद् बीजं स्त्रीयोनिस् त्व् एव कुत्र चित् & उभयं तु समं यत्र सा प्रसूतिः प्रशस्यते
viśiṣṭaṃ kutra cid bījaṃ strīyonis tv eva kutra cit & ubhayaṃ tu samaṃ yatra sā prasūtiḥ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजस्य चै७व योन्याश् च बीजम् उत्कृष्टम् उच्यते & सर्वभूतप्रसूतिर् हि बीजलक्षणलक्षिता
bījasya cai7va yonyāś ca bījam utkṛṣṭam ucyate & sarvabhūtaprasūtir hi bījalakṣaṇalakṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादृशं तू७प्यते बीजं क्षेत्रे कालो१पपादिते & तादृग् रोहति तत् तस्मिन् बीजं स्वैर् व्यञ्जितं गुणैः
yādṛśaṃ tū7pyate bījaṃ kṣetre kālo1papādite & tādṛg rohati tat tasmin bījaṃ svair vyañjitaṃ guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं भूमिर् हि भूतानां शाश्वती योनिर् उच्यते & न च योनिगुणान् कांश् चिद् बीजं पुष्यति पुष्टिषु
iyaṃ bhūmir hi bhūtānāṃ śāśvatī yonir ucyate & na ca yoniguṇān kāṃś cid bījaṃ puṣyati puṣṭiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमाव् अप्य् एककेदारे कालो१प्तानि कृषीवलैः & नानारूपाणि जायन्ते बीजानी७ह स्वभावतः
bhūmāv apy ekakedāre kālo1ptāni kṛṣīvalaiḥ & nānārūpāṇi jāyante bījānī7ha svabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रीहयः शालयो मुद्गास् तिला माषास् तथा यवाः & यथाबीजं प्ररोहन्ति लशुनानी७क्षवस् तथा
vrīhayaḥ śālayo mudgās tilā māṣās tathā yavāḥ & yathābījaṃ prarohanti laśunānī7kṣavas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यद् उप्तं जातम् अन्यद् इत्य् एतन् नो७पपद्यते & उप्यते यद् धि यद् बीजं तत् तद् एव प्ररोहति
anyad uptaṃ jātam anyad ity etan no7papadyate & upyate yad dhi yad bījaṃ tat tad eva prarohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्राज्ञेन विनीतेन ज्ञान-विज्ञानवेदिना & आयुष्कामेन वप्तव्यं न जातु परयोषिति
tat prājñena vinītena jñāna-vijñānavedinā & āyuṣkāmena vaptavyaṃ na jātu parayoṣiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र गाथा वायुगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः & यथा बीजं न वप्तव्यं पुंसा परपरिग्रहे
atra gāthā vāyugītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ & yathā bījaṃ na vaptavyaṃ puṃsā paraparigrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नश्यती७षुर् यथा विद्धः खे विद्धम् अनुविध्यतः & तथा नश्यति वै क्षिप्रं बीजं परपरिग्रहे [म्: क्षिप्तं]
naśyatī7ṣur yathā viddhaḥ khe viddham anuvidhyataḥ & tathā naśyati vai kṣipraṃ bījaṃ paraparigrahe [M: kṣiptaṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथोर् अपी७मां पृथिवीं भार्यां पूर्वविदो विदुः & स्थाणु-च्छेदस्य केदारम् आहुः शाल्यवतो मृगम्
pṛthor apī7māṃ pṛthivīṃ bhāryāṃ pūrvavido viduḥ & sthāṇu-cchedasya kedāram āhuḥ śālyavato mṛgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावान् एव पुरुषो यज् जाया०त्मा प्रजे९ति ह & विप्राः प्राहुस् तथा चै७तद् यो भर्ता सा स्मृता१ङ्गना
etāvān eva puruṣo yaj jāyā0tmā praje9ti ha & viprāḥ prāhus tathā cai7tad yo bhartā sā smṛtā1ṅganā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न निष्क्रय-विसर्गाभ्यां भर्तुर् भार्या विमुच्यते & एवं धर्मं विजानीमः प्राक् प्रजापतिनिर्मितम्
na niṣkraya-visargābhyāṃ bhartur bhāryā vimucyate & evaṃ dharmaṃ vijānīmaḥ prāk prajāpatinirmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृद् अंशो निपतति सकृत् कन्या प्रदीयते & सकृद् आह ददानी७ति त्रीण्य् एतानि सतां सकृत् [म्: ददामी७ति]
sakṛd aṃśo nipatati sakṛt kanyā pradīyate & sakṛd āha dadānī7ti trīṇy etāni satāṃ sakṛt [M: dadāmī7ti]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा गो-ऽश्वो१ष्ट्र-दासीषु महिष्य् अजा२विकासु च & नो७त्पादकः प्रजाभागी तथै९वा७न्याङ्गनास्व् अपि
yathā go-'śvo1ṣṭra-dāsīṣu mahiṣy ajā2vikāsu ca & no7tpādakaḥ prajābhāgī tathai9vā7nyāṅganāsv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ऽक्षेत्रिणो बीजवन्तः परक्षेत्रप्रवापिणः & ते वै सस्यस्य जातस्य न लभन्ते फलं क्व चित्
ye 'kṣetriṇo bījavantaḥ parakṣetrapravāpiṇaḥ & te vai sasyasya jātasya na labhante phalaṃ kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अन्यगोषु वृषभो वत्सानां जनयेच् छतम् & गोमिनाम् एव ते वत्सा मोघं स्कन्दितम् आर्षभम्
yad anyagoṣu vṛṣabho vatsānāṃ janayec chatam & gominām eva te vatsā moghaṃ skanditam ārṣabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथै९वा७क्षेत्रिणो बीजं परक्षेत्रप्रवापिणः & कुर्वन्ति क्षेत्रिणाम् अर्थं न बीजी लभते फलम्
tathai9vā7kṣetriṇo bījaṃ parakṣetrapravāpiṇaḥ & kurvanti kṣetriṇām arthaṃ na bījī labhate phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं त्व् अनभिसंधाय क्षेत्रिणां बीजिनां तथा & प्रत्यक्षं क्षेत्रिणाम् अर्थो बीजाद् योनिर् गलीयसी [म्: बरीयसी]
phalaṃ tv anabhisaṃdhāya kṣetriṇāṃ bījināṃ tathā & pratyakṣaṃ kṣetriṇām artho bījād yonir galīyasī [M: barīyasī]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियाभ्युपगमात् त्व् एतद् बीजार्थं यत् प्रदीयते & तस्ये७ह भागिनौ दृष्टौ बीजी क्षेत्रिक एव च
kriyābhyupagamāt tv etad bījārthaṃ yat pradīyate & tasye7ha bhāginau dṛṣṭau bījī kṣetrika eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओघ-वाताहृतं बीजं यस्य क्षेत्रे प्ररोहति & क्षेत्रिकस्यै७व तद् बीजं न वप्ता लभते फलम् [म्: न बीजी लभते फलम्]
ogha-vātāhṛtaṃ bījaṃ yasya kṣetre prarohati & kṣetrikasyai7va tad bījaṃ na vaptā labhate phalam [M: na bījī labhate phalam]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष धर्मो गवा१श्वस्य दास्य्-उष्ट्रा१जा१विकस्य च & विहंग-महिषीणां च विज्ञेयः प्रसवं प्रति
eṣa dharmo gavā1śvasya dāsy-uṣṭrā1jā1vikasya ca & vihaṃga-mahiṣīṇāṃ ca vijñeyaḥ prasavaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् वः सारफल्गुत्वं बीज-योन्योः प्रकीर्तितम् & अतः परं प्रवक्ष्यामि योषितां धर्मम् आपदि
etad vaḥ sāraphalgutvaṃ bīja-yonyoḥ prakīrtitam & ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yoṣitāṃ dharmam āpadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रातुर् ज्येष्ठस्य भार्या या गुरुपत्न्य् अनुजस्य सा & यवीयसस् तु या भार्या स्नुषा ज्येष्ठस्य सा स्मृता
bhrātur jyeṣṭhasya bhāryā yā gurupatny anujasya sā & yavīyasas tu yā bhāryā snuṣā jyeṣṭhasya sā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठो यवीयसो भार्यां यवीयान् वा९ग्रजस्त्रियम् & पतितौ भवतो गत्वा नियुक्ताव् अप्य् अनापदि
jyeṣṭho yavīyaso bhāryāṃ yavīyān vā9grajastriyam & patitau bhavato gatvā niyuktāv apy anāpadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवराद् वा सपिण्डाद् वा स्त्रिया सम्यङ् नियुक्तया & प्रजे०प्सिताआ७धिगन्तव्या संतानस्य परिक्षये
devarād vā sapiṇḍād vā striyā samyaṅ niyuktayā & praje0psitāā7dhigantavyā saṃtānasya parikṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधवायां नियुक्तस् तु घृताक्तो वाग्यतो निशि & एकम् उत्पादयेत् पुत्रं न द्वितीयं कथं चन
vidhavāyāṃ niyuktas tu ghṛtākto vāgyato niśi & ekam utpādayet putraṃ na dvitīyaṃ kathaṃ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयम् एके प्रजनं मन्यन्ते स्त्रीषु तद्विदः & अनिर्वृतं नियोगार्थं पश्यन्तो धर्मतस् तयोः [म्: अ-निर्वृत्तं]
dvitīyam eke prajanaṃ manyante strīṣu tadvidaḥ & anirvṛtaṃ niyogārthaṃ paśyanto dharmatas tayoḥ [M: a-nirvṛttaṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधवायां नियोगार्थे निर्वृत्ते तु यथाविधि [म्: निवृत्ते] & गुरुवच् च स्नुषावच् च वर्तेयातां परस्परम्
vidhavāyāṃ niyogārthe nirvṛtte tu yathāvidhi [M: nivṛtte] & guruvac ca snuṣāvac ca varteyātāṃ parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियुक्तौ यौ विधिं हित्वा वर्तेयातां तु कामतः & ताव् उभौ पतितौ स्यातां स्नुषाग-गुरुतल्पगौ
niyuktau yau vidhiṃ hitvā varteyātāṃ tu kāmataḥ & tāv ubhau patitau syātāṃ snuṣāga-gurutalpagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना७न्यस्मिन् विधवा नारी नियोक्तव्या द्विजातिभिः & अन्यस्मिन् हि नियुञ्जाना धर्मं हन्युः सनातनम्
nā7nyasmin vidhavā nārī niyoktavyā dvijātibhiḥ & anyasmin hi niyuñjānā dharmaṃ hanyuḥ sanātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नो७द्वाहिकेषु मन्त्रेषु नियोगः कीर्त्यते क्व चित् & न विवाहविधाव् उक्तं विधवावेदनं पुनः
no7dvāhikeṣu mantreṣu niyogaḥ kīrtyate kva cit & na vivāhavidhāv uktaṃ vidhavāvedanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं द्विजैर् हि विद्वद्भिः पशुधर्मो विगर्हितः & मनुष्याणाम् अपि प्रोक्तो वेने राज्यं प्रशासति
ayaṃ dvijair hi vidvadbhiḥ paśudharmo vigarhitaḥ & manuṣyāṇām api prokto vene rājyaṃ praśāsati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स महीम् अखिलां भुञ्जन् राजर्षिप्रवरः पुरा & वर्णानां संकरं चक्रे कामो१पहत-चेतनः
sa mahīm akhilāṃ bhuñjan rājarṣipravaraḥ purā & varṇānāṃ saṃkaraṃ cakre kāmo1pahata-cetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति यो मोहात् प्रमीत-पतिकां स्त्रियम् & नियोजयत्य् अपत्यार्थं तं विगर्हन्ति साधवः
tataḥ prabhṛti yo mohāt pramīta-patikāṃ striyam & niyojayaty apatyārthaṃ taṃ vigarhanti sādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्या म्रियेत कन्याया वाचा सत्ये कृते पतिः & ताम् अनेन विधानेन निजो विन्देत देवरः
yasyā mriyeta kanyāyā vācā satye kṛte patiḥ & tām anena vidhānena nijo vindeta devaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाविध्य् अधिगम्यै७नां शुक्ल-वस्त्रां शुचि-व्रताम् & मिथो भजेता८ प्रसवात् सकृत्-सकृद् ऋताव्-ऋतौ
yathāvidhy adhigamyai7nāṃ śukla-vastrāṃ śuci-vratām & mitho bhajetā8 prasavāt sakṛt-sakṛd ṛtāv-ṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दत्त्वा कस्य चित् कन्यां पुनर् दद्याद् विचक्षणः & दत्त्वा पुनः प्रयच्छन् हि प्राप्नोति पुरुषानृतम्
na dattvā kasya cit kanyāṃ punar dadyād vicakṣaṇaḥ & dattvā punaḥ prayacchan hi prāpnoti puruṣānṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिवत् प्रतिगृह्या७पि त्यजेत् कन्यां विगर्हिताम् & व्याधितां विप्रदुष्टां वा छद्मना चो७पपादिताम्
vidhivat pratigṛhyā7pi tyajet kanyāṃ vigarhitām & vyādhitāṃ vipraduṣṭāṃ vā chadmanā co7papāditām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु दोषवतीं कन्याम् अनाख्यायो७पपादयेत् & तस्य तद् वितथं कुर्यात् कन्यादातुर् दुरात्मनः
yas tu doṣavatīṃ kanyām anākhyāyo7papādayet & tasya tad vitathaṃ kuryāt kanyādātur durātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधाय वृत्तिं भार्यायाः प्रवसेत् कार्यवान् नरः & अवृत्तिकर्शिता हि स्त्री प्रदुष्येत् स्थितिमत्य् अपि
vidhāya vṛttiṃ bhāryāyāḥ pravaset kāryavān naraḥ & avṛttikarśitā hi strī praduṣyet sthitimaty api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधाय प्रोषिते वृत्तिं जीवेन् नियमम् आस्थिता & प्रोषिते त्व् अविधायै७व जीवेच् छिल्पैर् अगर्हितैः
vidhāya proṣite vṛttiṃ jīven niyamam āsthitā & proṣite tv avidhāyai7va jīvec chilpair agarhitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोषितो धर्मकार्यार्थं प्रतीक्ष्यो ऽष्टौ नरः समाः & विद्यार्थं षड् यशो-ऽर्थं वा कामार्थं त्रींस् तु वत्सरान्
proṣito dharmakāryārthaṃ pratīkṣyo 'ṣṭau naraḥ samāḥ & vidyārthaṃ ṣaḍ yaśo-'rthaṃ vā kāmārthaṃ trīṃs tu vatsarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरं प्रतीक्षेत द्विषन्तीं योषितं पतिः [म्: द्विषाणां] & ऊर्ध्वं संवत्सरात् त्व् एनां दायं हृत्वा न संवसेत्
saṃvatsaraṃ pratīkṣeta dviṣantīṃ yoṣitaṃ patiḥ [M: dviṣāṇāṃ] & ūrdhvaṃ saṃvatsarāt tv enāṃ dāyaṃ hṛtvā na saṃvaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिक्रामेत् प्रमत्तं या मत्तं रोगार्तम् एव वा & सा त्रीन् मासान् परित्याज्या विभूषण-परिच्छदा
atikrāmet pramattaṃ yā mattaṃ rogārtam eva vā & sā trīn māsān parityājyā vibhūṣaṇa-paricchadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मत्तं पतितं क्लीबम् अबीजं पापरोगिणम् & न त्यागो ऽस्ति द्विषन्त्याश् च न च दायापवर्तनम्
unmattaṃ patitaṃ klībam abījaṃ pāparogiṇam & na tyāgo 'sti dviṣantyāś ca na ca dāyāpavartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्यपा९साधुवृत्ता च प्रतिकूला च या भवेत् [म्: मद्यपा१सत्यवृत्ता] & व्याधिता वा९धिवेत्तव्या हिंस्रा९र्थघ्नी च सर्वदा
madyapā9sādhuvṛttā ca pratikūlā ca yā bhavet [M: madyapā1satyavṛttā] & vyādhitā vā9dhivettavyā hiṃsrā9rthaghnī ca sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वन्ध्याष्टमे ऽधिवेद्या-ऽअब्दे दशमे तु मृत-प्रजा & एकादशे स्त्रीजननी सद्यस् त्व् अप्रियवादिनी
vandhyāṣṭame 'dhivedyā-'abde daśame tu mṛta-prajā & ekādaśe strījananī sadyas tv apriyavādinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या रोगिणी स्यात् तु हिता संपन्ना चै७व शीलतः & सा९नुज्ञाप्या७धिवेत्तव्या ना७वमान्या च कर्हि चित्
yā rogiṇī syāt tu hitā saṃpannā cai7va śīlataḥ & sā9nujñāpyā7dhivettavyā nā7vamānyā ca karhi cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिविन्ना तु या नारी निर्गच्छेद् रुषिता गृहात् & सा सद्यः संनिरोद्धव्या त्याज्या वा कुलसंनिधौ
adhivinnā tu yā nārī nirgacched ruṣitā gṛhāt & sā sadyaḥ saṃniroddhavyā tyājyā vā kulasaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिषिद्धा९पि चेद् या तु मद्यम् अभ्युदयेष्व् अपि [ म्: प्रतिषेधे पिबेद् या तु] & प्रेक्षा-समाजं गच्छेद् वा सा दण्ड्या कृष्णलानि षट्
pratiṣiddhā9pi ced yā tu madyam abhyudayeṣv api [ M: pratiṣedhe pibed yā tu] & prekṣā-samājaṃ gacched vā sā daṇḍyā kṛṣṇalāni ṣaṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि स्वाश् चा७पराश् चै७व विन्देरन् योषितो द्विजाः & तासां वर्णक्रमेण स्याज् ज्येष्ठ्यं पूजा च वेश्म च
yadi svāś cā7parāś cai7va vinderan yoṣito dvijāḥ & tāsāṃ varṇakrameṇa syāj jyeṣṭhyaṃ pūjā ca veśma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तुः शरीरशुश्रूषां धर्मकार्यं च नैत्यकम् & स्वा चै७व कुर्यात् सर्वेषां ना७स्वजातिः कथं चन [म्: स्वा स्वै९व]
bhartuḥ śarīraśuśrūṣāṃ dharmakāryaṃ ca naityakam & svā cai7va kuryāt sarveṣāṃ nā7svajātiḥ kathaṃ cana [M: svā svai9va]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु तत् कारयेन् मोहात् स-जात्या स्थितया९न्यया & यथा ब्राह्मणचाण्डालः पूर्वदृष्टस् तथै९व सः
yas tu tat kārayen mohāt sa-jātyā sthitayā9nyayā & yathā brāhmaṇacāṇḍālaḥ pūrvadṛṣṭas tathai9va saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्कृष्टाया७भिरूपाय वराय सदृशाय च & अप्राप्ताम् अपि तां तस्मै कन्यां दद्याद् यथाविधि
utkṛṣṭāyā7bhirūpāya varāya sadṛśāya ca & aprāptām api tāṃ tasmai kanyāṃ dadyād yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामम् आ मरणात् तिष्ठेद् गृहे कन्या र्तुमत्य् अपि & न चै७वै७नां प्रयच्चेत् तु गुण-हीनाय कर्हि चित्
kāmam ā maraṇāt tiṣṭhed gṛhe kanyā rtumaty api & na cai7vai7nāṃ prayaccet tu guṇa-hīnāya karhi cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि वर्षाण्य् उदीक्षेत कुमार्य् ऋतुमती सती & ऊर्ध्वं तु कालाद् एतस्माद् विन्देत सदृशं पतिम्
trīṇi varṣāṇy udīkṣeta kumāry ṛtumatī satī & ūrdhvaṃ tu kālād etasmād vindeta sadṛśaṃ patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदीयमाना भर्तारम् अधिगच्छेद् यदि स्वयम् & नै७नः किं चिद् अवाप्नोति न च यं सा९धिगच्छति
adīyamānā bhartāram adhigacched yadi svayam & nai7naḥ kiṃ cid avāpnoti na ca yaṃ sā9dhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलङ्कारं ना८ददीत पित्र्यं कन्या स्वयंवरा & मातृकं भ्रातृदत्तं वा स्तेना स्याद् यदि तं हरेत्
alaṅkāraṃ nā8dadīta pitryaṃ kanyā svayaṃvarā & mātṛkaṃ bhrātṛdattaṃ vā stenā syād yadi taṃ haret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रे न दद्याच् छुल्कं तु कन्याम् ऋतुमतीं हरन् & स च स्वाम्याद् अतिक्रामेद् ऋतूनां प्रतिरोधनात्
pitre na dadyāc chulkaṃ tu kanyām ṛtumatīṃ haran & sa ca svāmyād atikrāmed ṛtūnāṃ pratirodhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिंशद्वर्षो वहेत् कन्यां हृद्यां द्वादशवार्षिकीम् & त्र्यष्टवर्षो ऽष्टवर्षां वा धर्मे सीदति सत्वरः
triṃśadvarṣo vahet kanyāṃ hṛdyāṃ dvādaśavārṣikīm & tryaṣṭavarṣo 'ṣṭavarṣāṃ vā dharme sīdati satvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदत्तां पतिर् भार्यां विन्दते ने७च्छया०त्मनः & तां साध्वीं बिभृयान् नित्यं देवानां प्रियम् आचरन्
devadattāṃ patir bhāryāṃ vindate ne7cchayā0tmanaḥ & tāṃ sādhvīṃ bibhṛyān nityaṃ devānāṃ priyam ācaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजनार्थं स्त्रियः सृष्टाः संतानार्थं च मानवः & तस्मात् साधारणो धर्मः श्रुतौ पत्न्या सहो१दितः
prajanārthaṃ striyaḥ sṛṣṭāḥ saṃtānārthaṃ ca mānavaḥ & tasmāt sādhāraṇo dharmaḥ śrutau patnyā saho1ditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यायां दत्त-शुल्कायां म्रियेत यदि शुल्कदः & देवराय प्रदातव्या यदि कन्या९नुमन्यते
kanyāyāṃ datta-śulkāyāṃ mriyeta yadi śulkadaḥ & devarāya pradātavyā yadi kanyā9numanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आददीत न शूद्रो ऽपि शुल्कं दुहितरं ददन् & शुल्कं हि गृह्णन् कुरुते छन्नं दुहितृविक्रयम्
ādadīta na śūdro 'pi śulkaṃ duhitaraṃ dadan & śulkaṃ hi gṛhṇan kurute channaṃ duhitṛvikrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् तु न परे चक्रुर् ना७परे जातु साधवः & यद् अन्यस्य प्रतिज्ञाय पुनर् अन्यस्य दीयते
etat tu na pare cakrur nā7pare jātu sādhavaḥ & yad anyasya pratijñāya punar anyasya dīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना७नुशुश्रुम जात्व् एतत् पूर्वेष्व् अपि हि जन्मसु & शुल्क-संज्ञेन मूल्येन छन्नं दुहितृविक्रयम्
nā7nuśuśruma jātv etat pūrveṣv api hi janmasu & śulka-saṃjñena mūlyena channaṃ duhitṛvikrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यस्या७व्यभिचारो भवेद् आ-मरणान्तिकः & एष धर्मः समासेन ज्ञेयः स्त्री-पुंसयोः परः
anyonyasyā7vyabhicāro bhaved ā-maraṇāntikaḥ & eṣa dharmaḥ samāsena jñeyaḥ strī-puṃsayoḥ paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा नित्यं यतेयातां स्त्री-पुंसौ तु कृत-क्रियौ & यथा नाभिचरेतां तौ वियुक्ताव् इतरेतरम् [म्: ना७तिचरेतां]
tathā nityaṃ yateyātāṃ strī-puṃsau tu kṛta-kriyau & yathā nābhicaretāṃ tau viyuktāv itaretaram [M: nā7ticaretāṃ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष स्त्री-पुंसयोर् उक्तो धर्मो वो रतिसंहितः & आपद्य् अपत्यप्राप्तिश् च दायधर्मं निबोधत
eṣa strī-puṃsayor ukto dharmo vo ratisaṃhitaḥ & āpady apatyaprāptiś ca dāyadharmaṃ nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं पितुश् च मातुश् च समेत्य भ्रातरः समम् & भजेरन् पैतृकं रिक्थम् अनीशास् ते हि जीवतोः
ūrdhvaṃ pituś ca mātuś ca sametya bhrātaraḥ samam & bhajeran paitṛkaṃ riktham anīśās te hi jīvatoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठ एव तु गृह्णीयात् पित्र्यं धनम् अशेषतः & शेषास् तम् उपजीवेयुर् यथै९व पितरं तथा
jyeṣṭha eva tu gṛhṇīyāt pitryaṃ dhanam aśeṣataḥ & śeṣās tam upajīveyur yathai9va pitaraṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठेन जातमात्रेण पुत्री भवति मानवः & पितॄणाम् अनृणश् चै७व स तस्मात् सर्वम् अर्हति
jyeṣṭhena jātamātreṇa putrī bhavati mānavaḥ & pitṝṇām anṛṇaś cai7va sa tasmāt sarvam arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन्न् ऋणं संनयति येन चा७नन्त्यम् अश्नुते & स एव धर्मजः पुत्रः कामजान् इतरान् विदुः
yasminn ṛṇaṃ saṃnayati yena cā7nantyam aśnute & sa eva dharmajaḥ putraḥ kāmajān itarān viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिते९व पालयेत् पूत्रान् ज्येष्ठो भ्रातॄण् यवीयसः & पुत्रवच् चा७पि वर्तेरन् ज्येष्ठे भ्रातरि धर्मतः
pite9va pālayet pūtrān jyeṣṭho bhrātṝṇ yavīyasaḥ & putravac cā7pi varteran jyeṣṭhe bhrātari dharmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठः कुलं वर्धयति विनाशयति वा पुनः & ज्येष्ठः पूज्यतमो लोके ज्येष्ठः सद्भिर् अगर्हितः
jyeṣṭhaḥ kulaṃ vardhayati vināśayati vā punaḥ & jyeṣṭhaḥ pūjyatamo loke jyeṣṭhaḥ sadbhir agarhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ज्येष्ठो ज्येष्ठ-वृत्तिः स्यान् माते९व स पिते९व सः & अज्येष्ठवृत्तिर् यस् तु स्यात् स संपूज्यस् तु बन्धुवत्
yo jyeṣṭho jyeṣṭha-vṛttiḥ syān māte9va sa pite9va saḥ & ajyeṣṭhavṛttir yas tu syāt sa saṃpūjyas tu bandhuvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सह वसेयुर् वा पृथग् वा धर्मकाम्यया & पृथग् विवर्धते धर्मस् तस्माद् धर्म्या पृथक्क्रिया
evaṃ saha vaseyur vā pṛthag vā dharmakāmyayā & pṛthag vivardhate dharmas tasmād dharmyā pṛthakkriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठस्य विंश उद्धारः सर्वद्रव्याच् च यद् वरम् & ततो ऽर्धं मध्यमस्य स्यात् तुरीयं तु यवीयसः
jyeṣṭhasya viṃśa uddhāraḥ sarvadravyāc ca yad varam & tato 'rdhaṃ madhyamasya syāt turīyaṃ tu yavīyasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठश् चै७व कनिष्ठश् च संहरेतां यथो२दितम् & ये ऽन्ये ज्येष्ठ-कनिष्ठाभ्यां तेषां स्यान् मध्यमं धनम्
jyeṣṭhaś cai7va kaniṣṭhaś ca saṃharetāṃ yatho2ditam & ye 'nye jyeṣṭha-kaniṣṭhābhyāṃ teṣāṃ syān madhyamaṃ dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां धनजातानाम् आददीता७ग्र्यम् अग्रजः & यच् च सातिशयं किं चिद् दशतश् चा८प्नुयाद् वरम्
sarveṣāṃ dhanajātānām ādadītā7gryam agrajaḥ & yac ca sātiśayaṃ kiṃ cid daśataś cā8pnuyād varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धारो न दशस्व् अस्ति संपन्नानां स्वकर्मसु & यत् किं चिद् एव देयं तु ज्यायसे मान-वर्धनम्
uddhāro na daśasv asti saṃpannānāṃ svakarmasu & yat kiṃ cid eva deyaṃ tu jyāyase māna-vardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं समुद्धृतो१द्धारे समान् अंशान् प्रकल्पयेत् & उद्धारे ऽनुद्धृते त्व् एषाम् इयं स्याद् अंशकल्पना
evaṃ samuddhṛto1ddhāre samān aṃśān prakalpayet & uddhāre 'nuddhṛte tv eṣām iyaṃ syād aṃśakalpanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाधिकं हरेज् ज्येष्ठः पुत्रो ऽध्यर्धं ततो ऽनुजः & अंशम् अंशं यवीयांस इति धर्मो व्यवस्थितः
ekādhikaṃ harej jyeṣṭhaḥ putro 'dhyardhaṃ tato 'nujaḥ & aṃśam aṃśaṃ yavīyāṃsa iti dharmo vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेभ्यो ऽंशेभ्यस् तु कन्याभ्यः प्रदद्युर् भ्रातरः पृथक् [म्: स्वाभ्यः स्वाभ्यस् तु] & स्वात् स्वाद् अंशाच् चतुर्भागं पतिताः स्युर् अदित्सवः
svebhyo 'ṃśebhyas tu kanyābhyaḥ pradadyur bhrātaraḥ pṛthak [M: svābhyaḥ svābhyas tu] & svāt svād aṃśāc caturbhāgaṃ patitāḥ syur aditsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजा३विकं सै१कशफं न जातु विषमं भजेत् [म्: अजा३विकं चै७कशफं] & अजा३विकं तु विषमं ज्येष्ठस्यै७व विधीयते
ajā3vikaṃ sai1kaśaphaṃ na jātu viṣamaṃ bhajet [M: ajā3vikaṃ cai7kaśaphaṃ] & ajā3vikaṃ tu viṣamaṃ jyeṣṭhasyai7va vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवीयाञ् ज्येष्ठभार्यायां पुत्रम् उत्पादयेद् यदि & समस् तत्र विभागः स्याद् इति धर्मो व्यवस्थितः
yavīyāñ jyeṣṭhabhāryāyāṃ putram utpādayed yadi & samas tatra vibhāgaḥ syād iti dharmo vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.