Library·Mrgendratantra, Vidyapada 1 - 7.23·1·1.1
* हे सुव्रताः परमेश्वरभक्तिप्रकर्षपरिपोषितशोभातिशयत्वात् सुष्ठु शोभनं व्रतं शास्त्रीयनियमानुष्ठानं येषां त एव श्रोतारः संबोधिताः
* he suvratāḥ parameśvarabhaktiprakarṣaparipoṣitaśobhātiśayatvāt suṣṭhu śobhanaṃ vrataṃ śāstrīyaniyamānuṣṭhānaṃ yeṣāṃ ta eva śrotāraḥ saṃbodhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् वक्ष्यत्य् उपसंहारे भवत्सु शिवशीतांशुज्योत्स्नापाण्डुष्व् इदं मया
* yad vakṣyaty upasaṃhāre bhavatsu śivaśītāṃśujyotsnāpāṇḍuṣv idaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तदिच्छया मयैवोक्तम् इति
* tadicchayā mayaivoktam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* हराद् इन्द्रक्रमायातं ज्ञानं शृणुत आकर्णयतेति सम्बन्धः
* harād indrakramāyātaṃ jñānaṃ śṛṇuta ākarṇayateti sambandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* हरति पशुभ्यः पाशान् पुंसो ऽप्य् ऊर्ध्वं पदं ततस् तु हरः
* harati paśubhyaḥ pāśān puṃso 'py ūrdhvaṃ padaṃ tatas tu haraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति यद्य् अपि यौगिकीयं संज्ञा अनन्तेशादिष्व् अपि सामान्या तथापि इन्द्रशब्दसंनिधेर् इहोमापताव् एव हरशब्दो ज्ञेयः
* iti yady api yaugikīyaṃ saṃjñā ananteśādiṣv api sāmānyā tathāpi indraśabdasaṃnidher ihomāpatāv eva haraśabdo jñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथाहुः अर्थः प्रकरणं लिङ्गं शब्दस्यान्यस्य संनिधिः
* yathāhuḥ arthaḥ prakaraṇaṃ liṅgaṃ śabdasyānyasya saṃnidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रोक्ताः सामान्यशब्दानां विशेषस्थितिहेतवः
* proktāḥ sāmānyaśabdānāṃ viśeṣasthitihetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति
* iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कुत एतद् इति चेद् यस्माद् ऐन्द्रे अस्मिन् कामिकभेदे भगवत उमापतेर् वक्तृत्वेन इन्द्रस्य च श्रोतृत्वेनैव सम्बन्धः प्रतीतः
* kuta etad iti ced yasmād aindre asmin kāmikabhede bhagavata umāpater vaktṛtvena indrasya ca śrotṛtvenaiva sambandhaḥ pratītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा हि पुरस्ताद् इहैव मुनीनाम् इन्द्रो वक्ष्यति । * शिवोद्गीर्णम् इदं ज्ञानं मन्त्रमन्त्रेश्वरेश्वरैः । * कामदत्वात् कामिकेति प्रगीतं बहुविस्तरम्
* tathā hi purastād ihaiva munīnām indro vakṣyati / * śivodgīrṇam idaṃ jñānaṃ mantramantreśvareśvaraiḥ / * kāmadatvāt kāmiketi pragītaṃ bahuvistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तेभ्यो ऽवगत्य दृग्ज्योतिर्ज्वालालीढस्मरद्रुमः । * ददाव् उमापतिर् मह्यम् इति
* tebhyo 'vagatya dṛgjyotirjvālālīḍhasmaradrumaḥ / * dadāv umāpatir mahyam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्माद्धरात् श्रीकण्ठनाथात् इन्द्रादिक्रमेणायातम् इति अवतीर्णम्
* tasmāddharāt śrīkaṇṭhanāthāt indrādikrameṇāyātam iti avatīrṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं तत्
* kiṃ tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ज्ञायन्ते अनेन विद्याचर्याक्रियायोगा इति ज्ञानं शास्त्रम्
* jñāyante anena vidyācaryākriyāyogā iti jñānaṃ śāstram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं कृत्वा शृणुत
* kiṃ kṛtvā śṛṇuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* परमेश्वरं नमस्कृत्य सृष्टिस्थितिसंक्षोभणादिभिश् चिदचिल्लक्षणं विश्वम् ईष्टे इतीशः ईदृक्त्वं चानन्तेशादीनाम् अप्य् अस्तीति परमपदेन विशेषणम्
* parameśvaraṃ namaskṛtya sṛṣṭisthitisaṃkṣobhaṇādibhiś cidacillakṣaṇaṃ viśvam īṣṭe itīśaḥ īdṛktvaṃ cānanteśādīnām apy astīti paramapadena viśeṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* परमश् चासाव् अन्येषां तदनुग्रहतः शिवत्वाभिव्यक्तेः ईशश् च स्वातन्त्र्येण स्थित्यादिकरणात् परमेशः तं नमस्कृत्य कायवाङ्मनोभिस् तस्मिन् प्रह्वीभूय
* paramaś cāsāv anyeṣāṃ tadanugrahataḥ śivatvābhivyakteḥ īśaś ca svātantryeṇa sthityādikaraṇāt parameśaḥ taṃ namaskṛtya kāyavāṅmanobhis tasmin prahvībhūya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत् इत्य् अनन्तरं तन्त्रावतारकं भरद्वाजम् ऋषिम् इति ऋ गताव् इति धात्वर्थतः सर्वेषां च गत्यर्थानां ज्ञानार्थत्वाद् अवगतपरमार्थतया ऋषिः तं नमस्कृत्य शृणुतेति श्रोत्ःणां नमस्कारोपदेशः
* tat ity anantaraṃ tantrāvatārakaṃ bharadvājam ṛṣim iti ṛ gatāv iti dhātvarthataḥ sarveṣāṃ ca gatyarthānāṃ jñānārthatvād avagataparamārthatayā ṛṣiḥ taṃ namaskṛtya śṛṇuteti śrotḥṇāṃ namaskāropadeśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अनमस्कृतपरमेश्वराणाम् अप्रणतगुरूणां च निर्विघ्नसंहिताधिगमनासंभवात्
* anamaskṛtaparameśvarāṇām apraṇatagurūṇāṃ ca nirvighnasaṃhitādhigamanāsaṃbhavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यश् च श्रोतृजनम् एवं शिक्षयति सो ऽर्थात् कृततथाविधविधिः प्रवृत्त इति गम्यते
* yaś ca śrotṛjanam evaṃ śikṣayati so 'rthāt kṛtatathāvidhavidhiḥ pravṛtta iti gamyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तेन यथा परमेश्वरं गुरुं च नुत्वाहम् उपदेष्टुं प्रवृत्तस् तथा यूयम् अपि प्रवर्तध्वम् इति व्यवस्थितम्
* tena yathā parameśvaraṃ guruṃ ca nutvāham upadeṣṭuṃ pravṛttas tathā yūyam api pravartadhvam iti vyavasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथा चैतद् इन्द्रस्योमापतिना उपदिष्टं तद्ग्रन्थपरिसमाप्तौ यद्य् अपि ग्रन्थे एवास्ति तथापि व्याख्यानोपक्रमे सम्बन्धादेर् अवश्याभिधेयत्वात् किंचिद् उच्यते
* yathā caitad indrasyomāpatinā upadiṣṭaṃ tadgranthaparisamāptau yady api granthe evāsti tathāpi vyākhyānopakrame sambandhāder avaśyābhidheyatvāt kiṃcid ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कदाचिद् अतिरुचिररत्नप्रकरविनिचितकनकमयकमनीयमहीतलमनोहरसप्तमजलधितटविहरणहेवाकिनं नीलोपलत्विषं चतुर्भुजं द्विकंधराधरं मुखद्वयेन वेदाध्ययनसुरापानसंकरकारिणम् असुरनिवहपरिवृतं दुर्मदं महासुरं त्रिदशपतिर् अपश्यत्
* kadācid atiruciraratnaprakaravinicitakanakamayakamanīyamahītalamanoharasaptamajaladhitaṭaviharaṇahevākinaṃ nīlopalatviṣaṃ caturbhujaṃ dvikaṃdharādharaṃ mukhadvayena vedādhyayanasurāpānasaṃkarakāriṇam asuranivahaparivṛtaṃ durmadaṃ mahāsuraṃ tridaśapatir apaśyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ तथाविधदुराचारदर्शनजनितकोपाकुलितमुनिगणसहितः शतक्रतुर् अक्षममाणो लब्धवरत्वात् प्रसभम् अस्त्रैर् अवध्यताम् अस्य बुद्ध्वा फेनेनान्तर्निहितवस्त्रेण असुरस्य शिरोद्वयं चिछेद
* atha tathāvidhadurācāradarśanajanitakopākulitamunigaṇasahitaḥ śatakratur akṣamamāṇo labdhavaratvāt prasabham astrair avadhyatām asya buddhvā phenenāntarnihitavastreṇa asurasya śirodvayaṃ cicheda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद्व्यापादनतश् च ब्रह्महत्याजनितम् अघम् आशङ्कमानस् तत्प्रशान्तये भगवन्तम् अच्युतं नाम्नां सहस्रेण ऋग्यजुःसामभिश् चास्तौषीत्
* tadvyāpādanataś ca brahmahatyājanitam agham āśaṅkamānas tatpraśāntaye bhagavantam acyutaṃ nāmnāṃ sahasreṇa ṛgyajuḥsāmabhiś cāstauṣīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रसन्नेन च हरिणा नवोदितभास्वद्भास्वरं सर्वभूताभिभावुकं नारसिंहं कवचं प्रयच्छता प्रोक्तम्
* prasannena ca hariṇā navoditabhāsvadbhāsvaraṃ sarvabhūtābhibhāvukaṃ nārasiṃhaṃ kavacaṃ prayacchatā proktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथैतत् संनद्धदेहस् त्वम् उत्तरकुरुषु भगवन्तं पिनाकिनम् आराधय वर्षसहस्रान्ते च तं दृष्ट्वाभिमतम् आसादयिष्यसि इत्य् उक्त्वा अन्तर्हिते सुरारौ सर्वं तद् इन्द्रेण कृतम्
* yathaitat saṃnaddhadehas tvam uttarakuruṣu bhagavantaṃ pinākinam ārādhaya varṣasahasrānte ca taṃ dṛṣṭvābhimatam āsādayiṣyasi ity uktvā antarhite surārau sarvaṃ tad indreṇa kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ प्रत्यक्षीभूते भगवति पिनाकिनि निखिलदुःखान्तश् चास्य संजातः
* atha pratyakṣībhūte bhagavati pinākini nikhiladuḥkhāntaś cāsya saṃjātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* श्रीमत्कामिकाख्यं चास्मै परमेश्वर उपदिदेश
* śrīmatkāmikākhyaṃ cāsmai parameśvara upadideśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यतश् चेन्द्रस्य नृसिंहरूपिणः समुपदिष्टम् इदम् उमापतिना ततो मृगेन्द्रस्य श्रोतृत्वान् मृगेन्द्रसंज्ञया प्रथितम्
* yataś cendrasya nṛsiṃharūpiṇaḥ samupadiṣṭam idam umāpatinā tato mṛgendrasya śrotṛtvān mṛgendrasaṃjñayā prathitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* सम्बन्धस् त्व् अत्र षट्प्रकारः परादिः
* sambandhas tv atra ṣaṭprakāraḥ parādiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथाहि सर्गादौ परमेश्वरः ऊर्ध्वप्राग्दक्षिणोत्तरपश्चिमस्रोतःपञ्चकभेदभिन्नं ज्ञानं स्वेच्छानुगृहीतविद्येश्वराष्टकप्रबोधनानन्तरं तद् अभिव्यक्तं मन्त्रेश्वरादिभ्यो वक्ष्यमाणवद् आदिदेश
* tathāhi sargādau parameśvaraḥ ūrdhvaprāgdakṣiṇottarapaścimasrotaḥpañcakabhedabhinnaṃ jñānaṃ svecchānugṛhītavidyeśvarāṣṭakaprabodhanānantaraṃ tad abhivyaktaṃ mantreśvarādibhyo vakṣyamāṇavad ādideśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा चोक्तं श्रीमत्किरणे । * सृष्ट्यनन्तरम् एवेशः शिवान् सृष्ट्वा दृशात्मजान् । * ज्ञानम् एकं विभज्याशु तेषां तत्संख्ययावदत
* tathā coktaṃ śrīmatkiraṇe / * sṛṣṭyanantaram eveśaḥ śivān sṛṣṭvā dṛśātmajān / * jñānam ekaṃ vibhajyāśu teṣāṃ tatsaṃkhyayāvadata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कामिकं प्रणवाख्यस्य शिवाख्यस्य तु योगजम् । * इत्यादि
* kāmikaṃ praṇavākhyasya śivākhyasya tu yogajam / * ityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अत्र चात्मजान् इति आत्मनैव निरधिकरणेनानुग्रहेणानुगृहीतान् इत्य् आशयः
* atra cātmajān iti ātmanaiva niradhikaraṇenānugraheṇānugṛhītān ity āśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तेभ्य उमापतिः प्राप तस्माच् च शक्रः ततो ऽपि भरद्वाजः तत्सकाशात् तु हारीतः
* tebhya umāpatiḥ prāpa tasmāc ca śakraḥ tato 'pi bharadvājaḥ tatsakāśāt tu hārītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* स पुनः स्वशिष्येभ्यः प्राहेति पुरस्तात् सर्वं स्पष्टीकरिष्यामः
* sa punaḥ svaśiṣyebhyaḥ prāheti purastāt sarvaṃ spaṣṭīkariṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अभिधेयाश् चेह ज्ञानक्रियायोगचर्याः
* abhidheyāś ceha jñānakriyāyogacaryāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रयोजनं त्व् अत्र तत्त्वज्ञप्तिः
* prayojanaṃ tv atra tattvajñaptiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत्प्रयोजनम् अपि भुक्तिमुक्ती । * परमेश्वरसद्भावप्रसाधकप्रमाणोपन्यासस् तद्बाधकनिराकरणं च यद्य् अपि तत्प्रणीतागमप्रामाण्य् असाधनाय प्रथमम् एवोपयुज्यते तथापि शास्त्रकारेणैव अग्रे तद् विवेचितम् अतस् तत्रैव वक्ष्यामः
* tatprayojanam api bhuktimuktī / * parameśvarasadbhāvaprasādhakapramāṇopanyāsas tadbādhakanirākaraṇaṃ ca yady api tatpraṇītāgamaprāmāṇy asādhanāya prathamam evopayujyate tathāpi śāstrakāreṇaiva agre tad vivecitam atas tatraiva vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* केवलम् एतावद् एवेह प्रतिजानीमहे
* kevalam etāvad eveha pratijānīmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् उक्तम् । * आयुर्वेदाच् च गणितान् मन्त्रवादाच् च सस्वरात् । * रसोपनिषदाटोपाद् आप्तः स परिगृह्यते
* yad uktam / * āyurvedāc ca gaṇitān mantravādāc ca sasvarāt / * rasopaniṣadāṭopād āptaḥ sa parigṛhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति तच् चाप्तत्वं साञ्जनत्वाद् असर्वार्थदृशां दर्शनान्तरप्रणेत्ःणां स्वस्वविषयम् एव नित्यनिर्मलनिरतिशयसर्वार्थज्ञानक्रियाशक्तेस् तु सर्वदा सर्वानुग्रहप्रवृत्तस्य परमेश्वरत्वाद् एव सर्वाधिष्ठातुः सर्वविषयम्
* iti tac cāptatvaṃ sāñjanatvād asarvārthadṛśāṃ darśanāntarapraṇetḥṇāṃ svasvaviṣayam eva nityanirmalaniratiśayasarvārthajñānakriyāśaktes tu sarvadā sarvānugrahapravṛttasya parameśvaratvād eva sarvādhiṣṭhātuḥ sarvaviṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवं विविधविशेषणविशिष्टस्य वक्तुर् विप्रलम्भकत्वासंभवान् नाप्रामाण्यम्
* evaṃ vividhaviśeṣaṇaviśiṣṭasya vaktur vipralambhakatvāsaṃbhavān nāprāmāṇyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एतच् च यथावसरं वक्ष्यामः
* etac ca yathāvasaraṃ vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् एवम् ईदृग्रूपो भगवान् आगमस्य कर्ता
* tad evam īdṛgrūpo bhagavān āgamasya kartā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* आगमस् तु तं ज्ञापयति
* āgamas tu taṃ jñāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अतश् च द्वयोर् अपि विसदृशक्रियत्वान् नात्रेतरेतराश्रयदोषः स्यात्
* ataś ca dvayor api visadṛśakriyatvān nātretaretarāśrayadoṣaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथा कश्चिद् एवं वक्ति देवदत्तो ऽहम् आयात इति
* yathā kaścid evaṃ vakti devadatto 'ham āyāta iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद्वाक्यश्रवणाच् च तदन्ये मन्यन्ते हन्त देवदत्तो ऽयम् आयात इति
* tadvākyaśravaṇāc ca tadanye manyante hanta devadatto 'yam āyāta iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न चात्र देवदत्तस्य तद्वाक्यस्य चेतरेतराश्रयत्वं युक्तम्
* na cātra devadattasya tadvākyasya cetaretarāśrayatvaṃ yuktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तदुक्तेषु च दृष्टार्थेषु विषभूतरसवादादिषु तदागमस्य फलवत्त्वम् उपलभ्यादृष्टार्थस्यापि तच्छासनस्यावितथत्वम् अनुमीयते इत्य् अलम् अनेन प्रकृतम् अनुसरामः
* tadukteṣu ca dṛṣṭārtheṣu viṣabhūtarasavādādiṣu tadāgamasya phalavattvam upalabhyādṛṣṭārthasyāpi tacchāsanasyāvitathatvam anumīyate ity alam anena prakṛtam anusarāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् एवं हारीतमुनिः स्वशिष्याणां ज्ञानोपदेशं प्रतिज्ञाय इन्द्रक्रमायातत्वं दर्शयितुम् आह
* tad evaṃ hārītamuniḥ svaśiṣyāṇāṃ jñānopadeśaṃ pratijñāya indrakramāyātatvaṃ darśayitum āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* बदर्याश्रमनाम्नि विष्णोर् आश्रमे तदाश्रमत्वाद् एव पावने भरद्वाजप्रभृतयो मुनयस् तेपुर् इति सम्बन्धः
* badaryāśramanāmni viṣṇor āśrame tadāśramatvād eva pāvane bharadvājaprabhṛtayo munayas tepur iti sambandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* भरद्वाजादीनाम् ऋषीणाम् अद्विजत्वप्रसिद्ध्यसंभवात् द्विजा इति विशेषणं वागीश्वरीगर्भसंयोजनसंजननादिना कृतदीक्षात्वेनोत्कर्षवत्त्वं न पुनर् उपनीतत्वमात्रं स्मार्तवद् द्विजशब्देनेष्टम् अदीक्षितानां तन्त्रादिश्रवणानधिकारात् प्रत्युत प्रत्यवायश्रुतेः
* bharadvājādīnām ṛṣīṇām advijatvaprasiddhyasaṃbhavāt dvijā iti viśeṣaṇaṃ vāgīśvarīgarbhasaṃyojanasaṃjananādinā kṛtadīkṣātvenotkarṣavattvaṃ na punar upanītatvamātraṃ smārtavad dvijaśabdeneṣṭam adīkṣitānāṃ tantrādiśravaṇānadhikārāt pratyuta pratyavāyaśruteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* शिवं प्रतिष्ठाप्येति लोहबाणलिङ्गादाव् आधारे सामान्यमन्त्रादिना परमेश्वरप्रतिष्ठापनं परिकल्प्येत्य् आशयः अन्यथा यथावद् विदिततत्तद्विधानानां पुरस्तात् प्रतिष्ठादिविषयस्य प्रश्नस्यानुपपत्तेः
* śivaṃ pratiṣṭhāpyeti lohabāṇaliṅgādāv ādhāre sāmānyamantrādinā parameśvarapratiṣṭhāpanaṃ parikalpyety āśayaḥ anyathā yathāvad viditatattadvidhānānāṃ purastāt pratiṣṭhādiviṣayasya praśnasyānupapatteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्मिन्न् एवैकस्मिन्न् आहितम् एकाग्रीकृतं मानसं यैस् ते तथाविधाः सन्तः तेपुः शिवाराधनलक्षणं तपश् चक्रुर् इत्य् अर्थः
* tasminn evaikasminn āhitam ekāgrīkṛtaṃ mānasaṃ yais te tathāvidhāḥ santaḥ tepuḥ śivārādhanalakṣaṇaṃ tapaś cakrur ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अनन्तरं च तान् भावितान् तत्रश्रद्धालून् ज्ञात्वा कस्मिंश्चित् काले मुनिरूपधारी शक्रः तदीयम् आश्रमं सिषेवे
* anantaraṃ ca tān bhāvitān tatraśraddhālūn jñātvā kasmiṃścit kāle munirūpadhārī śakraḥ tadīyam āśramaṃ siṣeve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ततश् च
* tataś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* स इन्द्रस् तैर् भरद्वाजादिभिर् आश्रमसमुचितेनातिथिसत्कारेणाभ्यर्चितस् तान् भरद्वाजादीन् प्रत्येकं कुशलं पृष्ट्वाब्रवीत्
* sa indras tair bharadvājādibhir āśramasamucitenātithisatkāreṇābhyarcitas tān bharadvājādīn pratyekaṃ kuśalaṃ pṛṣṭvābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं तद् इत्य् अत आह चोदनाधर्मः किम् अर्थं नानुवर्त्यत इति
* kiṃ tad ity ata āha codanādharmaḥ kim arthaṃ nānuvartyata iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* चोदनेति क्रियायाः प्रवर्तकं वचनम् आहुः तदाम्नातो धर्मः किम् इति नानुष्ठीयते चोदनैव हि धर्मे प्रमाणं प्रमाणम् एव चोदना इत्य् एवम् अन्ययोगायोगव्यवच्छेदनेन ततः प्रवर्तमानानाम् ऐहिकस्यामुत्रिकस्य च फलस्याविसंवादात्
* codaneti kriyāyāḥ pravartakaṃ vacanam āhuḥ tadāmnāto dharmaḥ kim iti nānuṣṭhīyate codanaiva hi dharme pramāṇaṃ pramāṇam eva codanā ity evam anyayogāyogavyavacchedanena tataḥ pravartamānānām aihikasyāmutrikasya ca phalasyāvisaṃvādāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा चोक्तम् । * श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मम् अनुतिष्ठन् हि मानवः । * इह कीर्तिम् अवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमां गतिम् इति
* tathā coktam / * śrutismṛtyuditaṃ dharmam anutiṣṭhan hi mānavaḥ / * iha kīrtim avāpnoti pretya cānuttamāṃ gatim iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद्विपरीतं तु त्रयीबाह्यं लिङ्गाराधनादि च यत् तत् त्रयीबाह्यत्वाद् एव फल्गुप्रायम्
* tadviparītaṃ tu trayībāhyaṃ liṅgārādhanādi ca yat tat trayībāhyatvād eva phalguprāyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् आह भट्टः । * तथातिक्रान्तवेदोक्तमर्यादाव्यवहारिणाम् । * संवादिष्व् अपि वाक्येषु नेष्यते मानहेतुता
* yad āha bhaṭṭaḥ / * tathātikrāntavedoktamaryādāvyavahāriṇām / * saṃvādiṣv api vākyeṣu neṣyate mānahetutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* मनुर् अपि । * या वेदबाह्याः स्मृतयो याश् च काश्चित् कुदृष्टयः । * सर्वास् ता निष्फलाः प्रेत्य तमोभूता हि ताः स्मृताः
* manur api / * yā vedabāhyāḥ smṛtayo yāś ca kāścit kudṛṣṭayaḥ / * sarvās tā niṣphalāḥ pretya tamobhūtā hi tāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इत्य् एवं जैमिनिमतानुसारिणः
* ity evaṃ jaiminimatānusāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्य वचः श्रुत्वा
* tasya vacaḥ śrutvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ते भरद्वाजादयः इन्द्रं तापसरूपत्वान् मुनिशब्देनामन्त्र्य नन्व् इति प्रतिवचनम् अवोचन्
* te bharadvājādayaḥ indraṃ tāpasarūpatvān muniśabdenāmantrya nanv iti prativacanam avocan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यो ऽयम् अस्माभिर् अभिहितो रुद्राख्यदेवताप्रसादनोपायलक्षणो धर्मः तपसा समीहितसिद्ध्यर्थम् आसेव्यते स चोदनयैवाभिहितो व्यवस्थापितः
* yo 'yam asmābhir abhihito rudrākhyadevatāprasādanopāyalakṣaṇo dharmaḥ tapasā samīhitasiddhyartham āsevyate sa codanayaivābhihito vyavasthāpitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा हि चोदना नाम लिड्लोट्तव्यदादिशब्दव्यवस्थापितविधिनिषेधरूपयजनादिक्रियाप्रवर्तकवचनम् अभिधीयते
* tathā hi codanā nāma liḍloṭtavyadādiśabdavyavasthāpitavidhiniṣedharūpayajanādikriyāpravartakavacanam abhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथा ज्योतिष्टोमेन यजेत स्वर्गकामः न कलञ्जं भक्षयेत् इत्यादि
* yathā jyotiṣṭomena yajeta svargakāmaḥ na kalañjaṃ bhakṣayet ityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तच् च मुख्यतया श्रौतं धर्मरूपं तन्मूलत्वाच् च स्मार्तम् अपि
* tac ca mukhyatayā śrautaṃ dharmarūpaṃ tanmūlatvāc ca smārtam api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा चोक्तं तस्माच् छ्रुतिस्मृती एव प्रमाणं धर्मगोचरे
* tathā coktaṃ tasmāc chrutismṛtī eva pramāṇaṃ dharmagocare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति तथा
* iti tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* वेदो ऽखिलो धर्ममूलं स्मृतिशीले च तद्विदाम् । * इति
* vedo 'khilo dharmamūlaṃ smṛtiśīle ca tadvidām / * iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तदासतां तावद् एवंविधाः श्रुत्यादिसदागमार्थाविरोधिन्यः पौराणिक्यः संहिताः अन्याश् च काश्चन श्रुतयो यासाम् इदं तात्पर्यम्
* tadāsatāṃ tāvad evaṃvidhāḥ śrutyādisadāgamārthāvirodhinyaḥ paurāṇikyaḥ saṃhitāḥ anyāś ca kāścana śrutayo yāsām idaṃ tātparyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथा महाभारतादौ । * ये भक्ता वरदं देवं शिवं रुद्रम् उमापतिम् । * इहलोके सुखं प्राप्य ते यान्ति परमां गतिम्
* yathā mahābhāratādau / * ye bhaktā varadaṃ devaṃ śivaṃ rudram umāpatim / * ihaloke sukhaṃ prāpya te yānti paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति
* iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* सर्वरूपं भवं ज्ञात्वा लिङ्गे यो ऽर्चयति प्रभुम् । * तस्मिन्न् अभ्यधिकां प्रीतिं करोति वृषभध्वजः
* sarvarūpaṃ bhavaṃ jñātvā liṅge yo 'rcayati prabhum / * tasminn abhyadhikāṃ prītiṃ karoti vṛṣabhadhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति
* iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा । * आदित्या वसवो रुद्रा मुनयश् च महौजसः । * विधिवल् लिङ्गम् आराध्य पदम् इष्टतमं गताः
* tathā / * ādityā vasavo rudrā munayaś ca mahaujasaḥ / * vidhival liṅgam ārādhya padam iṣṭatamaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति
* iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा । * मृद्भस्मगोशकृत्पिष्टगुडखण्डादिलिङ्गकम् । * सम्पूजयन् प्रतिष्ठाप्य श्रद्धावान् अधिगच्छति
* tathā / * mṛdbhasmagośakṛtpiṣṭaguḍakhaṇḍādiliṅgakam / * sampūjayan pratiṣṭhāpya śraddhāvān adhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति
* iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत्राप्रामाण्यम् अभ्युपगम्यापि ब्रूमः यद् अभिप्रायेणेदम् अभिधीयते भवद्भिः स तावत् श्रुत्यर्थ एव स्मर्यतां तत्र हि
* tatrāprāmāṇyam abhyupagamyāpi brūmaḥ yad abhiprāyeṇedam abhidhīyate bhavadbhiḥ sa tāvat śrutyartha eva smaryatāṃ tatra hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* रुद्रो देवतास्या इति रौद्री संहिता ऋग्यजुःसामलक्षणे चाथर्वणे च वेदे ऽस्ति । * यजुर्वेदे हि रुद्रैकादशिनी संहिता श्रूयते यस्यां भगवन्तो रुद्राः सर्वाभिप्रेतसाधकाः पठ्यन्ते । * ऋग्वेदे ऽपि । * त्र्यम्बकं यजामहे
* rudro devatāsyā iti raudrī saṃhitā ṛgyajuḥsāmalakṣaṇe cātharvaṇe ca vede 'sti / * yajurvede hi rudraikādaśinī saṃhitā śrūyate yasyāṃ bhagavanto rudrāḥ sarvābhipretasādhakāḥ paṭhyante / * ṛgvede 'pi / * tryambakaṃ yajāmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इमा रुद्राय तवसे कपर्दिने
* imā rudrāya tavase kapardine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इमा रुद्राय स्थिरधन्वने गिरः
* imā rudrāya sthiradhanvane giraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इत्यादिका ऋग्विधानाम्नातास् तत्तद्विशिष्टविधानफला विद्यन्त एव । * सामवेदे ऽप्य् अस्ति । * श्रूयते हि साम्नां विधाने । * आ वो राजा तद् वो वर्ग आज्यदोहानि देवव्रतानि चैषा रौद्री नाम संहितैतां प्रयुञ्जानो रुद्रं प्रीणाति
* ityādikā ṛgvidhānāmnātās tattadviśiṣṭavidhānaphalā vidyanta eva / * sāmavede 'py asti / * śrūyate hi sāmnāṃ vidhāne / * ā vo rājā tad vo varga ājyadohāni devavratāni caiṣā raudrī nāma saṃhitaitāṃ prayuñjāno rudraṃ prīṇāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति । * एवम् आथर्वणे ऽपि रुद्राराधनविधयः तन्मन्त्रसंहिताश् च सम्भवन्ति
* iti / * evam ātharvaṇe 'pi rudrārādhanavidhayaḥ tanmantrasaṃhitāś ca sambhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न च केवलं संहितामात्रम् एवास्ति
* na ca kevalaṃ saṃhitāmātram evāsti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत्र तत्र रुद्र एव देवता वाच्यरूपतया श्रूयते यम् उद्दिश्य । * एष ते रुद्र भागः सह स्वस्राम्बिकया तं जुषस्व स्वाहा । * इति श्रुतिः
* tatra tatra rudra eva devatā vācyarūpatayā śrūyate yam uddiśya / * eṣa te rudra bhāgaḥ saha svasrāmbikayā taṃ juṣasva svāhā / * iti śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न चैतावत् यावत्काल्पिक इति कल्पो वेदाङ्गं तदुक्तो विधिः भगवतः सांनिध्यकल्पनाय श्रूयते
* na caitāvat yāvatkālpika iti kalpo vedāṅgaṃ tadukto vidhiḥ bhagavataḥ sāṃnidhyakalpanāya śrūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा हि काठके सूत्रपरिशिष्टीये रुद्रकल्पे । * त्रिषवणम् उदकोपस्पर्शनम् इत्य् उक्त्वोक्तं दर्भेष्व् आसीनो दर्भमुष्टिं धारयमाणो रक्षोभ्योप्यविज्ञेयो भवति शाकयावकपयोभैक्षभक्षः षड्भिर् मासैः प्रत्यक्षीभवन्तं भगवन्तं पश्यति । * इति
* tathā hi kāṭhake sūtrapariśiṣṭīye rudrakalpe / * triṣavaṇam udakopasparśanam ity uktvoktaṃ darbheṣv āsīno darbhamuṣṭiṃ dhārayamāṇo rakṣobhyopyavijñeyo bhavati śākayāvakapayobhaikṣabhakṣaḥ ṣaḍbhir māsaiḥ pratyakṣībhavantaṃ bhagavantaṃ paśyati / * iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवं च श्रद्दधानमनसां जैमिनीयच्छायाश्रयिणाम् अपि चोदनाप्रदर्शितो ऽयम् अस्तीव प्रसिद्धः पन्थाः किं पुनः परमेश्वरप्रकाशनविहतमहामोहतिमिरतया विस्पष्टदृष्टीनाम् अन्येषाम्
* evaṃ ca śraddadhānamanasāṃ jaiminīyacchāyāśrayiṇām api codanāpradarśito 'yam astīva prasiddhaḥ panthāḥ kiṃ punaḥ parameśvaraprakāśanavihatamahāmohatimiratayā vispaṣṭadṛṣṭīnām anyeṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवम् अपि कथिते तदीयं भक्तिप्रकर्षं ज्ञातुम् इच्छुर् इन्द्रत्वेन परमैश्वर्ययोगात् प्रभुः प्रभवनशीलः स तान् मुनीन् सस्मितम् आह
* evam api kathite tadīyaṃ bhaktiprakarṣaṃ jñātum icchur indratvena paramaiśvaryayogāt prabhuḥ prabhavanaśīlaḥ sa tān munīn sasmitam āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं तत्
* kiṃ tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* मिथ्या ज्ञानं वः युष्माकं सम्बन्धि यद् एतल्लिङ्गार्चनादिशिवाराधनप्रतिपादकं ज्ञानं शास्त्रं तन् मिथ्या न सत्यं तत् प्रणेतृतथाविधदेवतानुपपत्तेः
* mithyā jñānaṃ vaḥ yuṣmākaṃ sambandhi yad etalliṅgārcanādiśivārādhanapratipādakaṃ jñānaṃ śāstraṃ tan mithyā na satyaṃ tat praṇetṛtathāvidhadevatānupapatteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यतः कर्मानुष्ठानाद् एव फलं न देवतातः
* yataḥ karmānuṣṭhānād eva phalaṃ na devatātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* शब्दमात्रं हि देवता
* śabdamātraṃ hi devatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न खलु वयं प्रत्यक्षेतरप्रमाणापह्नवप्रवृत्तदुराचारचार्वाकवदसंभवम् एव देवतायाः प्रतिपद्यामहे
* na khalu vayaṃ pratyakṣetarapramāṇāpahnavapravṛttadurācāracārvākavadasaṃbhavam eva devatāyāḥ pratipadyāmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं तर्हि
* kiṃ tarhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* विद्यत एव देवता सा तु शब्दान् नातिरिच्यते अपि तु अयोगोलकवह्निवद् अनुपलभ्यमानवाच्यार्थपृथग्भावः शब्द एव तेषु तेषु क्रियाविशेषेषु अङ्गभावं गच्छन् यागसम्प्रदानदेवता विशेषाख्यां लभते
* vidyata eva devatā sā tu śabdān nātiricyate api tu ayogolakavahnivad anupalabhyamānavācyārthapṛthagbhāvaḥ śabda eva teṣu teṣu kriyāviśeṣeṣu aṅgabhāvaṃ gacchan yāgasampradānadevatā viśeṣākhyāṃ labhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् उक्तम् । * अविनिर्भिन्नशब्दार्थं ध्यायेद् ॐकारम् ईश्वरम् । * इति
* tad uktam / * avinirbhinnaśabdārthaṃ dhyāyed oṃkāram īśvaram / * iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न चात्र कश्चिद् एक एव विश्वेशितास्तीति नियमः प्रतिज्ञातुं शक्यः अनेकाकारसुप्रसिद्धबहुतरदेवताविशेषश्रवणात्
* na cātra kaścid eka eva viśveśitāstīti niyamaḥ pratijñātuṃ śakyaḥ anekākārasuprasiddhabahutaradevatāviśeṣaśravaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तच् चेदम् अनुपममहिम्नः शब्दरूपस्यैवं विजृम्भितं यद् एकम् अपि सत् तत् तद् देवताविशेषप्रतीतिहेतुताम् आत्मप्रतीतिहेतुतां चाभ्येति
* tac cedam anupamamahimnaḥ śabdarūpasyaivaṃ vijṛmbhitaṃ yad ekam api sat tat tad devatāviśeṣapratītihetutām ātmapratītihetutāṃ cābhyeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथैव श्रुतिः । * इन्द्रं मित्रं वरुणम् अग्निम् आहुर् अथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् । * एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्य् अग्निं यमं मातरिश्वानम् आहुः
* tathaiva śrutiḥ / * indraṃ mitraṃ varuṇam agnim āhur atho divyaḥ sa suparṇo garutmān / * ekaṃ sadviprā bahudhā vadanty agniṃ yamaṃ mātariśvānam āhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति
* iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत् संस्थितम् एतच् छब्दात्मिका देवतेति
* tat saṃsthitam etac chabdātmikā devateti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवम् अन्वयेनाभिधाय व्यतिरेकेणामुम् एवार्थं द्रढयितुम् आह
* evam anvayenābhidhāya vyatirekeṇāmum evārthaṃ draḍhayitum āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* शब्दव्यतिरिक्ता हि यदि देवता विद्यते किं विग्रहवती अविग्रहा उभयरूपानुभयरूपा वा
* śabdavyatiriktā hi yadi devatā vidyate kiṃ vigrahavatī avigrahā ubhayarūpānubhayarūpā vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अनुभयरूपत्वे विरुद्धधर्माध्यासः स्वसिद्धान्तविरुद्धानेकान्तवादाभ्युपगमः व्यस्तपक्षद्वयोद्भावितदोषप्रसङ्गश् च
* anubhayarūpatve viruddhadharmādhyāsaḥ svasiddhāntaviruddhānekāntavādābhyupagamaḥ vyastapakṣadvayodbhāvitadoṣaprasaṅgaś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अविग्रहत्वे शब्देनैव किम् अपराद्धम्
* avigrahatve śabdenaiva kim aparāddham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* विग्रहवत्त्वे तु भिन्नदेशावस्थितेषु युगपत् प्रारब्धयागेषु यज्वसु मूर्तत्वात् तस्याः सांनिध्यानुपपत्तिः
* vigrahavattve tu bhinnadeśāvasthiteṣu yugapat prārabdhayāgeṣu yajvasu mūrtatvāt tasyāḥ sāṃnidhyānupapattiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ननु मूर्तत्वे सत्य् अपि सांनिध्यं परस्परविदूरदेशस्थोपस्थातृजनोपहृतसपर्ययोर् अर्केन्दुबिम्बयोर् दृष्टम् इत्य् अनैकान्तिकं मूर्तत्वम्
* nanu mūrtatve saty api sāṃnidhyaṃ parasparavidūradeśasthopasthātṛjanopahṛtasaparyayor arkendubimbayor dṛṣṭam ity anaikāntikaṃ mūrtatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* नानैकान्तिकम् अर्केन्दुबिम्बयोः स्वप्रभाभास्वरयोर् उच्चतरत्वेन सकलदेशोपलक्ष्यस्थानमात्रस्थयोर् बहुजनोपलम्भयोग्यदेशावस्थानम् एव सांनिध्यं भवतां प्रतिभाति न वास्तवम्
* nānaikāntikam arkendubimbayoḥ svaprabhābhāsvarayor uccataratvena sakaladeśopalakṣyasthānamātrasthayor bahujanopalambhayogyadeśāvasthānam eva sāṃnidhyaṃ bhavatāṃ pratibhāti na vāstavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा चात्युत्तुङ्गरङ्गोत्सङ्गवर्तिनी नर्तकी विदूरदेशवर्तिभिर् भूयोभिः प्रेक्षकैः प्रेक्ष्यमाणा नैकैकं प्रति प्राकाम्यशक्त्या सांनिध्यं भजते
* tathā cātyuttuṅgaraṅgotsaṅgavartinī nartakī vidūradeśavartibhir bhūyobhiḥ prekṣakaiḥ prekṣyamāṇā naikaikaṃ prati prākāmyaśaktyā sāṃnidhyaṃ bhajate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्मात् समकालम् अनेकगृहभोजनोपनिमन्त्रितानां यथास्माकम् अनेकगृहभोजनं न दृष्टम् एवं देवतायास् तुल्यकालं भिन्नदेशस्थयागसांनिध्यं मूर्तत्वान् न संभाव्यम् इति शब्दमात्रत्वम् एवास्याः साधीयः
* tasmāt samakālam anekagṛhabhojanopanimantritānāṃ yathāsmākam anekagṛhabhojanaṃ na dṛṣṭam evaṃ devatāyās tulyakālaṃ bhinnadeśasthayāgasāṃnidhyaṃ mūrtatvān na saṃbhāvyam iti śabdamātratvam evāsyāḥ sādhīyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.