Library·Mrgendratantra, Vidyapada 1 - 7.23·1·1.1·1.1.1
* हे सुव्रताः परमेश्वरभक्तिप्रकर्षपरिपोषितशोभातिशयत्वात् सुष्ठु शोभनं व्रतं शास्त्रीयनियमानुष्ठानं येषां त एव श्रोतारः संबोधिताः
* he suvratāḥ parameśvarabhaktiprakarṣaparipoṣitaśobhātiśayatvāt suṣṭhu śobhanaṃ vrataṃ śāstrīyaniyamānuṣṭhānaṃ yeṣāṃ ta eva śrotāraḥ saṃbodhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् वक्ष्यत्य् उपसंहारे भवत्सु शिवशीतांशुज्योत्स्नापाण्डुष्व् इदं मया
* yad vakṣyaty upasaṃhāre bhavatsu śivaśītāṃśujyotsnāpāṇḍuṣv idaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तदिच्छया मयैवोक्तम् इति
* tadicchayā mayaivoktam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* हराद् इन्द्रक्रमायातं ज्ञानं शृणुत आकर्णयतेति सम्बन्धः
* harād indrakramāyātaṃ jñānaṃ śṛṇuta ākarṇayateti sambandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* हरति पशुभ्यः पाशान् पुंसो ऽप्य् ऊर्ध्वं पदं ततस् तु हरः
* harati paśubhyaḥ pāśān puṃso 'py ūrdhvaṃ padaṃ tatas tu haraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति यद्य् अपि यौगिकीयं संज्ञा अनन्तेशादिष्व् अपि सामान्या तथापि इन्द्रशब्दसंनिधेर् इहोमापताव् एव हरशब्दो ज्ञेयः
* iti yady api yaugikīyaṃ saṃjñā ananteśādiṣv api sāmānyā tathāpi indraśabdasaṃnidher ihomāpatāv eva haraśabdo jñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथाहुः अर्थः प्रकरणं लिङ्गं शब्दस्यान्यस्य संनिधिः
* yathāhuḥ arthaḥ prakaraṇaṃ liṅgaṃ śabdasyānyasya saṃnidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रोक्ताः सामान्यशब्दानां विशेषस्थितिहेतवः
* proktāḥ sāmānyaśabdānāṃ viśeṣasthitihetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति
* iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कुत एतद् इति चेद् यस्माद् ऐन्द्रे अस्मिन् कामिकभेदे भगवत उमापतेर् वक्तृत्वेन इन्द्रस्य च श्रोतृत्वेनैव सम्बन्धः प्रतीतः
* kuta etad iti ced yasmād aindre asmin kāmikabhede bhagavata umāpater vaktṛtvena indrasya ca śrotṛtvenaiva sambandhaḥ pratītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा हि पुरस्ताद् इहैव मुनीनाम् इन्द्रो वक्ष्यति । * शिवोद्गीर्णम् इदं ज्ञानं मन्त्रमन्त्रेश्वरेश्वरैः । * कामदत्वात् कामिकेति प्रगीतं बहुविस्तरम्
* tathā hi purastād ihaiva munīnām indro vakṣyati / * śivodgīrṇam idaṃ jñānaṃ mantramantreśvareśvaraiḥ / * kāmadatvāt kāmiketi pragītaṃ bahuvistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तेभ्यो ऽवगत्य दृग्ज्योतिर्ज्वालालीढस्मरद्रुमः । * ददाव् उमापतिर् मह्यम् इति
* tebhyo 'vagatya dṛgjyotirjvālālīḍhasmaradrumaḥ / * dadāv umāpatir mahyam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्माद्धरात् श्रीकण्ठनाथात् इन्द्रादिक्रमेणायातम् इति अवतीर्णम्
* tasmāddharāt śrīkaṇṭhanāthāt indrādikrameṇāyātam iti avatīrṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं तत्
* kiṃ tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ज्ञायन्ते अनेन विद्याचर्याक्रियायोगा इति ज्ञानं शास्त्रम्
* jñāyante anena vidyācaryākriyāyogā iti jñānaṃ śāstram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं कृत्वा शृणुत
* kiṃ kṛtvā śṛṇuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* परमेश्वरं नमस्कृत्य सृष्टिस्थितिसंक्षोभणादिभिश् चिदचिल्लक्षणं विश्वम् ईष्टे इतीशः ईदृक्त्वं चानन्तेशादीनाम् अप्य् अस्तीति परमपदेन विशेषणम्
* parameśvaraṃ namaskṛtya sṛṣṭisthitisaṃkṣobhaṇādibhiś cidacillakṣaṇaṃ viśvam īṣṭe itīśaḥ īdṛktvaṃ cānanteśādīnām apy astīti paramapadena viśeṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* परमश् चासाव् अन्येषां तदनुग्रहतः शिवत्वाभिव्यक्तेः ईशश् च स्वातन्त्र्येण स्थित्यादिकरणात् परमेशः तं नमस्कृत्य कायवाङ्मनोभिस् तस्मिन् प्रह्वीभूय
* paramaś cāsāv anyeṣāṃ tadanugrahataḥ śivatvābhivyakteḥ īśaś ca svātantryeṇa sthityādikaraṇāt parameśaḥ taṃ namaskṛtya kāyavāṅmanobhis tasmin prahvībhūya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत् इत्य् अनन्तरं तन्त्रावतारकं भरद्वाजम् ऋषिम् इति ऋ गताव् इति धात्वर्थतः सर्वेषां च गत्यर्थानां ज्ञानार्थत्वाद् अवगतपरमार्थतया ऋषिः तं नमस्कृत्य शृणुतेति श्रोत्ःणां नमस्कारोपदेशः
* tat ity anantaraṃ tantrāvatārakaṃ bharadvājam ṛṣim iti ṛ gatāv iti dhātvarthataḥ sarveṣāṃ ca gatyarthānāṃ jñānārthatvād avagataparamārthatayā ṛṣiḥ taṃ namaskṛtya śṛṇuteti śrotḥṇāṃ namaskāropadeśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अनमस्कृतपरमेश्वराणाम् अप्रणतगुरूणां च निर्विघ्नसंहिताधिगमनासंभवात्
* anamaskṛtaparameśvarāṇām apraṇatagurūṇāṃ ca nirvighnasaṃhitādhigamanāsaṃbhavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यश् च श्रोतृजनम् एवं शिक्षयति सो ऽर्थात् कृततथाविधविधिः प्रवृत्त इति गम्यते
* yaś ca śrotṛjanam evaṃ śikṣayati so 'rthāt kṛtatathāvidhavidhiḥ pravṛtta iti gamyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तेन यथा परमेश्वरं गुरुं च नुत्वाहम् उपदेष्टुं प्रवृत्तस् तथा यूयम् अपि प्रवर्तध्वम् इति व्यवस्थितम्
* tena yathā parameśvaraṃ guruṃ ca nutvāham upadeṣṭuṃ pravṛttas tathā yūyam api pravartadhvam iti vyavasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथा चैतद् इन्द्रस्योमापतिना उपदिष्टं तद्ग्रन्थपरिसमाप्तौ यद्य् अपि ग्रन्थे एवास्ति तथापि व्याख्यानोपक्रमे सम्बन्धादेर् अवश्याभिधेयत्वात् किंचिद् उच्यते
* yathā caitad indrasyomāpatinā upadiṣṭaṃ tadgranthaparisamāptau yady api granthe evāsti tathāpi vyākhyānopakrame sambandhāder avaśyābhidheyatvāt kiṃcid ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कदाचिद् अतिरुचिररत्नप्रकरविनिचितकनकमयकमनीयमहीतलमनोहरसप्तमजलधितटविहरणहेवाकिनं नीलोपलत्विषं चतुर्भुजं द्विकंधराधरं मुखद्वयेन वेदाध्ययनसुरापानसंकरकारिणम् असुरनिवहपरिवृतं दुर्मदं महासुरं त्रिदशपतिर् अपश्यत्
* kadācid atiruciraratnaprakaravinicitakanakamayakamanīyamahītalamanoharasaptamajaladhitaṭaviharaṇahevākinaṃ nīlopalatviṣaṃ caturbhujaṃ dvikaṃdharādharaṃ mukhadvayena vedādhyayanasurāpānasaṃkarakāriṇam asuranivahaparivṛtaṃ durmadaṃ mahāsuraṃ tridaśapatir apaśyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ तथाविधदुराचारदर्शनजनितकोपाकुलितमुनिगणसहितः शतक्रतुर् अक्षममाणो लब्धवरत्वात् प्रसभम् अस्त्रैर् अवध्यताम् अस्य बुद्ध्वा फेनेनान्तर्निहितवस्त्रेण असुरस्य शिरोद्वयं चिछेद
* atha tathāvidhadurācāradarśanajanitakopākulitamunigaṇasahitaḥ śatakratur akṣamamāṇo labdhavaratvāt prasabham astrair avadhyatām asya buddhvā phenenāntarnihitavastreṇa asurasya śirodvayaṃ cicheda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद्व्यापादनतश् च ब्रह्महत्याजनितम् अघम् आशङ्कमानस् तत्प्रशान्तये भगवन्तम् अच्युतं नाम्नां सहस्रेण ऋग्यजुःसामभिश् चास्तौषीत्
* tadvyāpādanataś ca brahmahatyājanitam agham āśaṅkamānas tatpraśāntaye bhagavantam acyutaṃ nāmnāṃ sahasreṇa ṛgyajuḥsāmabhiś cāstauṣīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रसन्नेन च हरिणा नवोदितभास्वद्भास्वरं सर्वभूताभिभावुकं नारसिंहं कवचं प्रयच्छता प्रोक्तम्
* prasannena ca hariṇā navoditabhāsvadbhāsvaraṃ sarvabhūtābhibhāvukaṃ nārasiṃhaṃ kavacaṃ prayacchatā proktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथैतत् संनद्धदेहस् त्वम् उत्तरकुरुषु भगवन्तं पिनाकिनम् आराधय वर्षसहस्रान्ते च तं दृष्ट्वाभिमतम् आसादयिष्यसि इत्य् उक्त्वा अन्तर्हिते सुरारौ सर्वं तद् इन्द्रेण कृतम्
* yathaitat saṃnaddhadehas tvam uttarakuruṣu bhagavantaṃ pinākinam ārādhaya varṣasahasrānte ca taṃ dṛṣṭvābhimatam āsādayiṣyasi ity uktvā antarhite surārau sarvaṃ tad indreṇa kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ प्रत्यक्षीभूते भगवति पिनाकिनि निखिलदुःखान्तश् चास्य संजातः
* atha pratyakṣībhūte bhagavati pinākini nikhiladuḥkhāntaś cāsya saṃjātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* श्रीमत्कामिकाख्यं चास्मै परमेश्वर उपदिदेश
* śrīmatkāmikākhyaṃ cāsmai parameśvara upadideśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यतश् चेन्द्रस्य नृसिंहरूपिणः समुपदिष्टम् इदम् उमापतिना ततो मृगेन्द्रस्य श्रोतृत्वान् मृगेन्द्रसंज्ञया प्रथितम्
* yataś cendrasya nṛsiṃharūpiṇaḥ samupadiṣṭam idam umāpatinā tato mṛgendrasya śrotṛtvān mṛgendrasaṃjñayā prathitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* सम्बन्धस् त्व् अत्र षट्प्रकारः परादिः
* sambandhas tv atra ṣaṭprakāraḥ parādiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथाहि सर्गादौ परमेश्वरः ऊर्ध्वप्राग्दक्षिणोत्तरपश्चिमस्रोतःपञ्चकभेदभिन्नं ज्ञानं स्वेच्छानुगृहीतविद्येश्वराष्टकप्रबोधनानन्तरं तद् अभिव्यक्तं मन्त्रेश्वरादिभ्यो वक्ष्यमाणवद् आदिदेश
* tathāhi sargādau parameśvaraḥ ūrdhvaprāgdakṣiṇottarapaścimasrotaḥpañcakabhedabhinnaṃ jñānaṃ svecchānugṛhītavidyeśvarāṣṭakaprabodhanānantaraṃ tad abhivyaktaṃ mantreśvarādibhyo vakṣyamāṇavad ādideśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा चोक्तं श्रीमत्किरणे । * सृष्ट्यनन्तरम् एवेशः शिवान् सृष्ट्वा दृशात्मजान् । * ज्ञानम् एकं विभज्याशु तेषां तत्संख्ययावदत
* tathā coktaṃ śrīmatkiraṇe / * sṛṣṭyanantaram eveśaḥ śivān sṛṣṭvā dṛśātmajān / * jñānam ekaṃ vibhajyāśu teṣāṃ tatsaṃkhyayāvadata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कामिकं प्रणवाख्यस्य शिवाख्यस्य तु योगजम् । * इत्यादि
* kāmikaṃ praṇavākhyasya śivākhyasya tu yogajam / * ityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अत्र चात्मजान् इति आत्मनैव निरधिकरणेनानुग्रहेणानुगृहीतान् इत्य् आशयः
* atra cātmajān iti ātmanaiva niradhikaraṇenānugraheṇānugṛhītān ity āśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तेभ्य उमापतिः प्राप तस्माच् च शक्रः ततो ऽपि भरद्वाजः तत्सकाशात् तु हारीतः
* tebhya umāpatiḥ prāpa tasmāc ca śakraḥ tato 'pi bharadvājaḥ tatsakāśāt tu hārītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* स पुनः स्वशिष्येभ्यः प्राहेति पुरस्तात् सर्वं स्पष्टीकरिष्यामः
* sa punaḥ svaśiṣyebhyaḥ prāheti purastāt sarvaṃ spaṣṭīkariṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अभिधेयाश् चेह ज्ञानक्रियायोगचर्याः
* abhidheyāś ceha jñānakriyāyogacaryāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रयोजनं त्व् अत्र तत्त्वज्ञप्तिः
* prayojanaṃ tv atra tattvajñaptiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत्प्रयोजनम् अपि भुक्तिमुक्ती । * परमेश्वरसद्भावप्रसाधकप्रमाणोपन्यासस् तद्बाधकनिराकरणं च यद्य् अपि तत्प्रणीतागमप्रामाण्य् असाधनाय प्रथमम् एवोपयुज्यते तथापि शास्त्रकारेणैव अग्रे तद् विवेचितम् अतस् तत्रैव वक्ष्यामः
* tatprayojanam api bhuktimuktī / * parameśvarasadbhāvaprasādhakapramāṇopanyāsas tadbādhakanirākaraṇaṃ ca yady api tatpraṇītāgamaprāmāṇy asādhanāya prathamam evopayujyate tathāpi śāstrakāreṇaiva agre tad vivecitam atas tatraiva vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* केवलम् एतावद् एवेह प्रतिजानीमहे
* kevalam etāvad eveha pratijānīmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् उक्तम् । * आयुर्वेदाच् च गणितान् मन्त्रवादाच् च सस्वरात् । * रसोपनिषदाटोपाद् आप्तः स परिगृह्यते
* yad uktam / * āyurvedāc ca gaṇitān mantravādāc ca sasvarāt / * rasopaniṣadāṭopād āptaḥ sa parigṛhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति तच् चाप्तत्वं साञ्जनत्वाद् असर्वार्थदृशां दर्शनान्तरप्रणेत्ःणां स्वस्वविषयम् एव नित्यनिर्मलनिरतिशयसर्वार्थज्ञानक्रियाशक्तेस् तु सर्वदा सर्वानुग्रहप्रवृत्तस्य परमेश्वरत्वाद् एव सर्वाधिष्ठातुः सर्वविषयम्
* iti tac cāptatvaṃ sāñjanatvād asarvārthadṛśāṃ darśanāntarapraṇetḥṇāṃ svasvaviṣayam eva nityanirmalaniratiśayasarvārthajñānakriyāśaktes tu sarvadā sarvānugrahapravṛttasya parameśvaratvād eva sarvādhiṣṭhātuḥ sarvaviṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवं विविधविशेषणविशिष्टस्य वक्तुर् विप्रलम्भकत्वासंभवान् नाप्रामाण्यम्
* evaṃ vividhaviśeṣaṇaviśiṣṭasya vaktur vipralambhakatvāsaṃbhavān nāprāmāṇyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एतच् च यथावसरं वक्ष्यामः
* etac ca yathāvasaraṃ vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् एवम् ईदृग्रूपो भगवान् आगमस्य कर्ता
* tad evam īdṛgrūpo bhagavān āgamasya kartā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* आगमस् तु तं ज्ञापयति
* āgamas tu taṃ jñāpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अतश् च द्वयोर् अपि विसदृशक्रियत्वान् नात्रेतरेतराश्रयदोषः स्यात्
* ataś ca dvayor api visadṛśakriyatvān nātretaretarāśrayadoṣaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथा कश्चिद् एवं वक्ति देवदत्तो ऽहम् आयात इति
* yathā kaścid evaṃ vakti devadatto 'ham āyāta iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद्वाक्यश्रवणाच् च तदन्ये मन्यन्ते हन्त देवदत्तो ऽयम् आयात इति
* tadvākyaśravaṇāc ca tadanye manyante hanta devadatto 'yam āyāta iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न चात्र देवदत्तस्य तद्वाक्यस्य चेतरेतराश्रयत्वं युक्तम्
* na cātra devadattasya tadvākyasya cetaretarāśrayatvaṃ yuktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तदुक्तेषु च दृष्टार्थेषु विषभूतरसवादादिषु तदागमस्य फलवत्त्वम् उपलभ्यादृष्टार्थस्यापि तच्छासनस्यावितथत्वम् अनुमीयते इत्य् अलम् अनेन प्रकृतम् अनुसरामः
* tadukteṣu ca dṛṣṭārtheṣu viṣabhūtarasavādādiṣu tadāgamasya phalavattvam upalabhyādṛṣṭārthasyāpi tacchāsanasyāvitathatvam anumīyate ity alam anena prakṛtam anusarāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् एवं हारीतमुनिः स्वशिष्याणां ज्ञानोपदेशं प्रतिज्ञाय इन्द्रक्रमायातत्वं दर्शयितुम् आह
* tad evaṃ hārītamuniḥ svaśiṣyāṇāṃ jñānopadeśaṃ pratijñāya indrakramāyātatvaṃ darśayitum āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.