* सम्बन्धाभिधेयप्रयोजनानि प्रथमम् एव विवेचितानि
* sambandhābhidheyaprayojanāni prathamam eva vivecitāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Mrgendratantra, Vidyapada 1 - 7.23·1·1.2
Mrgendratantra, Vidyapada 1 - 7.23 1.2
* अथेत्य् आनुषङ्गिकसम्बन्धादिकथनाद् अनन्तरं विद्याख्यः पादः प्रक्रम्यते
* athety ānuṣaṅgikasambandhādikathanād anantaraṃ vidyākhyaḥ pādaḥ prakramyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अत्र च शास्त्रे पतिपशुपाशाख्यास् त्रयः पदार्थाः
* atra ca śāstre patipaśupāśākhyās trayaḥ padārthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* पशूनाम् अस्वातन्त्र्यात् पाशानाम् आचैतन्यात् तद्विलक्षणस्य पत्युः पञ्चविधकृत्यकारित्वम् तत्कारकाणि स्वशक्तिरूपाणि मायादीनि च क्रिया च दीक्षाद्या तत्फलं च पशूनाम् अनुग्रहाख्येन कर्मणा परकैवल्यासादनम् इत्यादि अभिधास्यमानम्
* paśūnām asvātantryāt pāśānām ācaitanyāt tadvilakṣaṇasya patyuḥ pañcavidhakṛtyakāritvam tatkārakāṇi svaśaktirūpāṇi māyādīni ca kriyā ca dīkṣādyā tatphalaṃ ca paśūnām anugrahākhyena karmaṇā parakaivalyāsādanam ityādi abhidhāsyamānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद्गर्भीकारेणेदं मूलसूत्रम्
* tadgarbhīkāreṇedaṃ mūlasūtram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अनादिमलापेत इति
* anādimalāpeta iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अनादिशब्दः क्रियाविशेषणम्
* anādiśabdaḥ kriyāviśeṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अनादि कृत्वा मलापेतः स्वभावनिर्मलः परमेश्वरः तथा अनादिश् चासौ मलापेतश् च तत्प्रसादात् प्रध्वस्तसमस्तमलो मुक्ताणुवर्गः किं च अनादेर् मलाद् अपेतः स्वाभाविकमलविदारणात् परमेश्वरेण प्रकटीकृतदृक्क्रियः किंचिद् अवशेषितत्वाद् आदिमता अधिकारमलेन युक्तो मन्त्रमन्त्रेश्वरमन्त्रमहेश्वरवर्ग इत्य् एवं समासत्रयकरणात् मुक्ताणुभिर् विद्येश्वरादिभिश् च सहितः पतिपदार्थः अत्र सूचितः
* anādi kṛtvā malāpetaḥ svabhāvanirmalaḥ parameśvaraḥ tathā anādiś cāsau malāpetaś ca tatprasādāt pradhvastasamastamalo muktāṇuvargaḥ kiṃ ca anāder malād apetaḥ svābhāvikamalavidāraṇāt parameśvareṇa prakaṭīkṛtadṛkkriyaḥ kiṃcid avaśeṣitatvād ādimatā adhikāramalena yukto mantramantreśvaramantramaheśvaravarga ity evaṃ samāsatrayakaraṇāt muktāṇubhir vidyeśvarādibhiś ca sahitaḥ patipadārthaḥ atra sūcitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्य च त्रिविधस्यापि सर्वज्ञता सर्वकर्तृत्वं च विद्यते मुक्तात्मनां तु सत्य् अपि सर्वार्थदृक्क्रियत्वे पाशजालापोहनसामर्थ्यम् अस्ति न त्व् अपोहनकर्तृत्वम्
* tasya ca trividhasyāpi sarvajñatā sarvakartṛtvaṃ ca vidyate muktātmanāṃ tu saty api sarvārthadṛkkriyatve pāśajālāpohanasāmarthyam asti na tv apohanakartṛtvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यतस् ते करणीयस्याभावात् न प्रवर्तन्ते अतः स्वात्मन्य् एव श्रेयोयोगाच् छिवत्वम् एतेषां विद्येश्वराणां शिवपदप्राप्तिहेतुत्वात् भगवतस् तु सर्वानुग्रहप्रवृत्तत्वात्
* yatas te karaṇīyasyābhāvāt na pravartante ataḥ svātmany eva śreyoyogāc chivatvam eteṣāṃ vidyeśvarāṇāṃ śivapadaprāptihetutvāt bhagavatas tu sarvānugrahapravṛttatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा च मुक्तात्मनाम् अप्रवृत्तत्वात् विद्येश्वराणां च परमेश्वरपारतन्त्र्यात् स्वतन्त्रः स भगवान्
* tathā ca muktātmanām apravṛttatvāt vidyeśvarāṇāṃ ca parameśvarapāratantryāt svatantraḥ sa bhagavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं करोतीत्य् आह पूर्वव्यत्यासितस्याणोः
* kiṃ karotīty āha pūrvavyatyāsitasyāṇoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* पाशजालं व्यपोहतीति अणोर् इति विज्ञानाकलप्रलयाकलसकलत्वेन त्रिरूपस्य तथा विज्ञानाकलप्रलयाकलात्मनोर् विपर्यवसितमलेश्वरशक्त्यधिकारतदन्यथाभावभेदात् प्रत्येकं द्विविधयोः सकलस्यापि त्रिबन्धनबद्धस्य कुतश्चिद् उपायात् प्रक्षीणकर्मतया केवलकलादियुक्तस्य च एवं द्विप्रकारस्यास्यैव च प्रत्येकं विदेहसदेहभेदात् प्रतिभेदं च मलाद्यधिकारविरहिणस् तद्युक्तस्य चेत्य् अष्टप्रकारस्य इत्थम् अनेकभेदभिन्नस्यात्मनः परमेश्वरः पाशजालं यथासंभवम् अपोहतीति संबन्धः
* pāśajālaṃ vyapohatīti aṇor iti vijñānākalapralayākalasakalatvena trirūpasya tathā vijñānākalapralayākalātmanor viparyavasitamaleśvaraśaktyadhikāratadanyathābhāvabhedāt pratyekaṃ dvividhayoḥ sakalasyāpi tribandhanabaddhasya kutaścid upāyāt prakṣīṇakarmatayā kevalakalādiyuktasya ca evaṃ dviprakārasyāsyaiva ca pratyekaṃ videhasadehabhedāt pratibhedaṃ ca malādyadhikāravirahiṇas tadyuktasya cety aṣṭaprakārasya ittham anekabhedabhinnasyātmanaḥ parameśvaraḥ pāśajālaṃ yathāsaṃbhavam apohatīti saṃbandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यस्य च यथा चापोहति तत् सर्वं यथावसरम् अग्रे वक्ष्यामः
* yasya ca yathā cāpohati tat sarvaṃ yathāvasaram agre vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कीदृशस्याणोर् इत्य् आह पूर्वव्यत्यासितस्येति पूर्वैर् अनादिकालीनैर् मलकर्ममायापरमेश्वरनिरोधशक्त्याख्यैर् यथासंभवं हेतुतया स्थितैर् व्यत्यासितस्य परमेश्वराद् वैसादृश्यं प्रापितस्य तत्प्रेर्यस्य बन्धान्तरयोगिनश् च
* kīdṛśasyāṇor ity āha pūrvavyatyāsitasyeti pūrvair anādikālīnair malakarmamāyāparameśvaranirodhaśaktyākhyair yathāsaṃbhavaṃ hetutayā sthitair vyatyāsitasya parameśvarād vaisādṛśyaṃ prāpitasya tatpreryasya bandhāntarayoginaś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अयम् अर्थः मलेनेश्वरनिरोधशक्त्या कर्मभिश् च सद्भिर् अणोर् अशिवत्वं ततश् च बन्धान्तरयोगः तदपोहने तु शिवत्वम्
* ayam arthaḥ maleneśvaranirodhaśaktyā karmabhiś ca sadbhir aṇor aśivatvaṃ tataś ca bandhāntarayogaḥ tadapohane tu śivatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवं च शिववैसादृश्ये त एवानादयो हेतवः
* evaṃ ca śivavaisādṛśye ta evānādayo hetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* शिवस् त्व् अप्रतिबद्धनिरतिशयसर्वार्थदृक्क्रियाशक्तिः तेषां योग्यताम् अपेक्ष्य अनुग्रहे प्रवृत्तः पाशव्रातम् अपोहति निरस्यति
* śivas tv apratibaddhaniratiśayasarvārthadṛkkriyāśaktiḥ teṣāṃ yogyatām apekṣya anugrahe pravṛttaḥ pāśavrātam apohati nirasyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* उपसर्गाद् अस्यत्यूह्योर् वा वचनम् इत्य् अपोहतिपदम्
* upasargād asyatyūhyor vā vacanam ity apohatipadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् एवम् अखिलतन्त्रार्थसूचनाद् एतन् मूलसूत्रम्
* tad evam akhilatantrārthasūcanād etan mūlasūtram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा चेहैव व्याख्यानावसरे वक्ष्यति यत्र बीज इवारूढो महातन्त्रार्थपादपः आभाति मूलसूत्रं तद् अथशब्दाद्यलंकृतम् इति
* tathā cehaiva vyākhyānāvasare vakṣyati yatra bīja ivārūḍho mahātantrārthapādapaḥ ābhāti mūlasūtraṃ tad athaśabdādyalaṃkṛtam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* पाशसद्भावे ह्य् आत्मनां जन्मस्थितिध्वंसतिरोभावानुग्रहकृत् भगवान् भवतीति पतिपशुपाशात्मव्यतिरिक्तं न किंचित् पदार्थान्तरं प्रयोजनवद् एष्व् एवान्येषाम् अन्तर्भावाद् इति त्रिपदार्थत्वम् उक्तम्
* pāśasadbhāve hy ātmanāṃ janmasthitidhvaṃsatirobhāvānugrahakṛt bhagavān bhavatīti patipaśupāśātmavyatiriktaṃ na kiṃcit padārthāntaraṃ prayojanavad eṣv evānyeṣām antarbhāvād iti tripadārthatvam uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं च पाशजालम् अपोहतीत्य् अपोहतिक्रियाक्षिप्ताः क्रियाचर्यायोगपादाः पतिपशुपाशोक्त्याक्षिप्तश् च विद्यापाद इति पादचतुष्टयोपक्षेपः कृतः
* kiṃ ca pāśajālam apohatīty apohatikriyākṣiptāḥ kriyācaryāyogapādāḥ patipaśupāśoktyākṣiptaś ca vidyāpāda iti pādacatuṣṭayopakṣepaḥ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* महातन्त्रम् इति दर्शनान्तरेभ्यो ऽधिकफलत्वाच् छिवभेदकत्वेन परत्वाद् वा महत् तन्त्रिततत्तत्प्रमेयत्वाच् च तन्त्रम्
* mahātantram iti darśanāntarebhyo 'dhikaphalatvāc chivabhedakatvena paratvād vā mahat tantritatattatprameyatvāc ca tantram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एकेनैवामुना सूत्रेण संहृत्य संगृह्य पुनर् विस्तरेणैतद् एव प्रमेयं जगत्पतिः श्रीकण्ठनाथः प्राह
* ekenaivāmunā sūtreṇa saṃhṛtya saṃgṛhya punar vistareṇaitad eva prameyaṃ jagatpatiḥ śrīkaṇṭhanāthaḥ prāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* मूलसूत्रात् सर्वकृत् सर्वविद् इति विशेषणद्वयं व्याचष्टे
* mūlasūtrāt sarvakṛt sarvavid iti viśeṣaṇadvayaṃ vyācaṣṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* जगतो जन्मवज् जन्तुचक्रस्य भोगोपयोगिपरिकरसहितस्य पौनःपुन्येन तत्तद्विविधयोनिषु उद्भावनं जन्म स्थितिस् तदिच्छानिरुद्धस्य सर्वलोकस्य स्वगोचरे नियोगः स्थापनं ध्वंस आदानं जगद्योनाव् उपसंहारः तिरोभावो यथानुरूपाद् भोगाद् अप्रच्यावः संरक्षणाख्ययान्य् अत्रोक्तः
* jagato janmavaj jantucakrasya bhogopayogiparikarasahitasya paunaḥpunyena tattadvividhayoniṣu udbhāvanaṃ janma sthitis tadicchāniruddhasya sarvalokasya svagocare niyogaḥ sthāpanaṃ dhvaṃsa ādānaṃ jagadyonāv upasaṃhāraḥ tirobhāvo yathānurūpād bhogād apracyāvaḥ saṃrakṣaṇākhyayāny atroktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् आह वार्त्तिककारः
* yad āha vārttikakāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* स्वसंस्कारोचिताद् भोगाद् अप्रच्यावः शरीरिणाम्
* svasaṃskārocitād bhogād apracyāvaḥ śarīriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रोक्तं संरक्षणं नाम न्यायेन परिकल्पनम् इति
* proktaṃ saṃrakṣaṇaṃ nāma nyāyena parikalpanam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* विमुक्तिशब्देनात्रानुध्यानरूपो ऽनुग्रह इत्य् एतत् परमेश्वरस्य संबन्धि पञ्चविधं कृत्यं कारकैः शक्त्यादिभिः फलेन च भुक्तिमुक्त्यात्मना सहितं ज्ञेयम् अवबोद्धव्यम्
* vimuktiśabdenātrānudhyānarūpo 'nugraha ity etat parameśvarasya saṃbandhi pañcavidhaṃ kṛtyaṃ kārakaiḥ śaktyādibhiḥ phalena ca bhuktimuktyātmanā sahitaṃ jñeyam avaboddhavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एतच् च न मायादिभिः कर्मभिर् वा निर्वर्तयितुं शक्यम् आचैतन्यात् नापि पुरुषेणास्य मलनिरुद्धशक्तित्वात्
* etac ca na māyādibhiḥ karmabhir vā nirvartayituṃ śakyam ācaitanyāt nāpi puruṣeṇāsya malaniruddhaśaktitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न चानीश्वरो ऽत्र कर्ता युक्तः
* na cānīśvaro 'tra kartā yuktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यश् चैतत् सृष्ट्यादि कर्तुं शक्नोति सो ऽवश्यं तद्विषयज्ञः चिकीर्षितकार्यविषयाणां ज्ञानविशेषाणाम् अंशेनापि वैकल्ये तत्तत्कार्यानिष्पत्तेः
* yaś caitat sṛṣṭyādi kartuṃ śaknoti so 'vaśyaṃ tadviṣayajñaḥ cikīrṣitakāryaviṣayāṇāṃ jñānaviśeṣāṇām aṃśenāpi vaikalye tattatkāryāniṣpatteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अतश् च सर्वकर्त्रा सर्वज्ञेन तेन च स्वभावसिद्धेन जगतः कर्त्रा भवितव्यम्
* ataś ca sarvakartrā sarvajñena tena ca svabhāvasiddhena jagataḥ kartrā bhavitavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अर्वाग् इति आदिमत्त्वेन सिद्धे तस्मिन्न् अभ्युपगम्यमाने यदि कारणात् कुतश्चित् तस्यासाव् अनुग्रहस् तस्यापि कारणं तत्कारणस्यापि कारणान्तरं मृग्यम् इत्य् अनवस्था
* arvāg iti ādimattvena siddhe tasminn abhyupagamyamāne yadi kāraṇāt kutaścit tasyāsāv anugrahas tasyāpi kāraṇaṃ tatkāraṇasyāpi kāraṇāntaraṃ mṛgyam ity anavasthā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथास्य विनैव कारणं स्वत एव तथाविधम् ऐश्वर्यं तद् अकस्माज् जातं तर्ह्य् एष निर्हेतुको मोक्षो ऽन्यान् अपेक्षणात् सर्वस्यैव स्यात् तस्यापि वा न स्यात्
* athāsya vinaiva kāraṇaṃ svata eva tathāvidham aiśvaryaṃ tad akasmāj jātaṃ tarhy eṣa nirhetuko mokṣo 'nyān apekṣaṇāt sarvasyaiva syāt tasyāpi vā na syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् आहुः । * नित्यं सत्त्वम् असत्त्वं वा हेतोर् अन्यान् अपेक्षणात् । * अपेक्षातो हि भावानां कादाचित्कत्वसंभवः इति
* yad āhuḥ / * nityaṃ sattvam asattvaṃ vā hetor anyān apekṣaṇāt / * apekṣāto hi bhāvānāṃ kādācitkatvasaṃbhavaḥ iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्मात् स्वभावसिद्धनित्यनिरतिशयनिर्मलसर्वार्थदृक्क्रियः पतिपदार्थः पूर्वम् उद्दिष्टो ऽनेन लक्षितः परीक्ष्यते पुरस्तात्
* tasmāt svabhāvasiddhanityaniratiśayanirmalasarvārthadṛkkriyaḥ patipadārthaḥ pūrvam uddiṣṭo 'nena lakṣitaḥ parīkṣyate purastāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इदानीं पशुपदार्थं लक्षयितुम् आह
* idānīṃ paśupadārthaṃ lakṣayitum āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ज्ञानक्रियात्मकं यच् चैतन्यं तद् आत्मन्य् अस्ति न तु शरीरसमवेतम् इति चार्वाकनिराकरणे वक्ष्यामः
* jñānakriyātmakaṃ yac caitanyaṃ tad ātmany asti na tu śarīrasamavetam iti cārvākanirākaraṇe vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तच् च सर्वदैवास्ति न तु मुक्ताव् एव
* tac ca sarvadaivāsti na tu muktāv eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* मुक्तौ तु संवित्त्यभावो यथा वैशेषिकैर् इष्टः तथाविधाया मोहरूपाया मुक्तेर् निराकरिष्यमाणत्वात्
* muktau tu saṃvittyabhāvo yathā vaiśeṣikair iṣṭaḥ tathāvidhāyā moharūpāyā mukter nirākariṣyamāṇatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तच् चात्मनश् चैतन्यं ज्ञानक्रियात्मकं सर्वतोमुखम् अस्ति न तु क्षपणकानाम् इव देहप्रमाणकत्वनियमाद् अव्यापि पशुपदार्थप्रकरणे व्यापकत्वस्य वक्ष्यमाणत्वात्
* tac cātmanaś caitanyaṃ jñānakriyātmakaṃ sarvatomukham asti na tu kṣapaṇakānām iva dehapramāṇakatvaniyamād avyāpi paśupadārthaprakaraṇe vyāpakatvasya vakṣyamāṇatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अत्र हेतुम् आह यतो मुक्तौ श्रूयते सर्वतोमुखं मुक्तात्मनां सर्वतोमुखस्य चैतन्यस्य श्रवणाद् इत्य् अर्थः
* atra hetum āha yato muktau śrūyate sarvatomukhaṃ muktātmanāṃ sarvatomukhasya caitanyasya śravaṇād ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न च तेषां तदानीम् एव तद् उत्पद्यते इति वाच्यं सदुत्पत्तेः सत्कार्यवादप्रकरणे ऽभिधास्यमानत्वात्
* na ca teṣāṃ tadānīm eva tad utpadyate iti vācyaṃ sadutpatteḥ satkāryavādaprakaraṇe 'bhidhāsyamānatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ मुक्ताव् एव तथाविधचैतन्यश्रुतेः पूर्वं च तदनुपलम्भाद् अन्वयव्यतिरेकाभ्यां संसारावस्थायां सर्वतोमुखत्वं चैतन्यस्य कुत इत्य् आशङ्कानिरासायाह सद् अप्य् अभासमानत्वाद् इत्यादि
* atha muktāv eva tathāvidhacaitanyaśruteḥ pūrvaṃ ca tadanupalambhād anvayavyatirekābhyāṃ saṃsārāvasthāyāṃ sarvatomukhatvaṃ caitanyasya kuta ity āśaṅkānirāsāyāha sad apy abhāsamānatvād ityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* सत्यम् अनुपलम्भः संसारावस्थायां तथाविधस्य चैतन्यस्य
* satyam anupalambhaḥ saṃsārāvasthāyāṃ tathāvidhasya caitanyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* स त्व् अन्यथासिद्धः
* sa tv anyathāsiddhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* व्यञ्चकाभावकृतो हि यो ऽनुपलम्भः स नाभावसाधकः अपि तु असति व्यञ्जके यश् चायम् अनुपलम्भः स व्यञ्जकाभावकृतः अतश् च नासत्त्वं साधयति
* vyañcakābhāvakṛto hi yo 'nupalambhaḥ sa nābhāvasādhakaḥ api tu asati vyañjake yaś cāyam anupalambhaḥ sa vyañjakābhāvakṛtaḥ ataś ca nāsattvaṃ sādhayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तच् च सर्वतोमुखत्वं सद् अपि यस्मान् न प्रथते ततः केनापि प्रतिबद्धम् इत्य् अवसीयते
* tac ca sarvatomukhatvaṃ sad api yasmān na prathate tataḥ kenāpi pratibaddham ity avasīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अस्माच् च हेतोर् अनावृतनिजसामर्थ्यस्य मुक्तेः पुरा स आत्मा वश्य इति
* asmāc ca hetor anāvṛtanijasāmarthyasya mukteḥ purā sa ātmā vaśya iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रावृणोति प्रकर्षेणाच्छादयति आत्मनां दृक्क्रिये इति प्रावृतिः स्वाभाविक्य् अशुद्धिर् मल इत्य् अर्थः
* prāvṛṇoti prakarṣeṇācchādayati ātmanāṃ dṛkkriye iti prāvṛtiḥ svābhāviky aśuddhir mala ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ईष्टे स्वातन्त्र्येणेतीशः तदीयं बलं रोधशक्तिर् द्वितीयः पाशः
* īṣṭe svātantryeṇetīśaḥ tadīyaṃ balaṃ rodhaśaktir dvitīyaḥ pāśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा ह्य् अग्रे वक्ष्यति तासां माहेश्वरी शक्तिः सर्वानुग्राहिका शिवा धर्मानुवर्तनाद् एव पाश इत्य् उपचर्यते इति
* tathā hy agre vakṣyati tāsāṃ māheśvarī śaktiḥ sarvānugrāhikā śivā dharmānuvartanād eva pāśa ity upacaryate iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* क्रियते तत्तत्फलार्थिभिर् इति कर्म तस्य चानादित्वम् आद्यकोटेर् अनुपलभ्यमानत्वात् यतः
* kriyate tattatphalārthibhir iti karma tasya cānāditvam ādyakoṭer anupalabhyamānatvāt yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* शरीरवतः कर्म करणं तच् च शरीरं कर्मारब्धं तान्यपि शरीरान्तरेण कृतानि तच् च कर्मजम् इति सो ऽयं तृतीयः पाशः
* śarīravataḥ karma karaṇaṃ tac ca śarīraṃ karmārabdhaṃ tānyapi śarīrāntareṇa kṛtāni tac ca karmajam iti so 'yaṃ tṛtīyaḥ pāśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* मात्यस्यां शक्त्यात्मना प्रलये सर्वं जगत् सृष्टौ व्यक्तिं यातीति माया
* mātyasyāṃ śaktyātmanā pralaye sarvaṃ jagat sṛṣṭau vyaktiṃ yātīti māyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथोक्तं श्रीमत्सौरभेये । * शक्तिरूपेण कार्याणि तल्लीनानि महाक्षये विकृतौ व्यक्तिम् आयान्ति इति
* yathoktaṃ śrīmatsaurabheye / * śaktirūpeṇa kāryāṇi tallīnāni mahākṣaye vikṛtau vyaktim āyānti iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* स्वकार्येण कलादिना सहितेयम् अप्य् अनादिकालीना चतुर्थः पाश इति
* svakāryeṇa kalādinā sahiteyam apy anādikālīnā caturthaḥ pāśa iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एतद् आत्मनां सहजसामर्थ्यप्रतिबन्धकत्वात् पाशानां जालम् इव जालं समासतः संक्षेपाद् उक्तम्
* etad ātmanāṃ sahajasāmarthyapratibandhakatvāt pāśānāṃ jālam iva jālaṃ samāsataḥ saṃkṣepād uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* येषां च ये धर्मा व्यापारास् ते नाम्नैव प्रदर्शिताः अन्वर्थेन स्वाभिधानेन सूचितास् तथापि यथावसरं वक्ष्यन्ते
* yeṣāṃ ca ye dharmā vyāpārās te nāmnaiva pradarśitāḥ anvarthena svābhidhānena sūcitās tathāpi yathāvasaraṃ vakṣyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ पदार्थत्रयोपसंहारः
* atha padārthatrayopasaṃhāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इत्थम् अस्यैव पदार्थत्रयस्य विद्यापादे स्थितस्य चर्यादिपादत्रयेण विनियोगो विभजनम् अभिधास्यते वक्ष्यते
* ittham asyaiva padārthatrayasya vidyāpāde sthitasya caryādipādatrayeṇa viniyogo vibhajanam abhidhāsyate vakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवंविधेन विधिना पतिः पाशोपशमनं कृत्वा पशूनां कैवल्यदो भवति आत्मनाम् इति प्रतिपदम् एषाम् एव प्रविवेको ऽभिधास्यत इत्य् अर्थः
* evaṃvidhena vidhinā patiḥ pāśopaśamanaṃ kṛtvā paśūnāṃ kaivalyado bhavati ātmanām iti pratipadam eṣām eva praviveko 'bhidhāsyata ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत्फलकथनायाह
* tatphalakathanāyāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्य च विनियोगस्य विभजनस्य मुक्तिः फलम् अनुषङ्गतः अनुनिष्पन्नतया मुक्तिर् अपि वक्ष्यमाणा भौतिकदीक्षादिभिः समभिलषितभोगोपभोगात् परतः परकैवल्याविर्भावः
* tasya ca viniyogasya vibhajanasya muktiḥ phalam anuṣaṅgataḥ anuniṣpannatayā muktir api vakṣyamāṇā bhautikadīkṣādibhiḥ samabhilaṣitabhogopabhogāt parataḥ parakaivalyāvirbhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा चोक्तं रुरुसंहितायाम्
* tathā coktaṃ rurusaṃhitāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* दीक्षापूता गणपतिगुरोर् मण्डले जन्मवन्तः सिद्धा मन्त्रैस् तरुणदिनकृन्मण्डलोद्भासिदेहाः
* dīkṣāpūtā gaṇapatiguror maṇḍale janmavantaḥ siddhā mantrais taruṇadinakṛnmaṇḍalodbhāsidehāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* भुक्त्वा भोगान् सुचिरम् अमरस्त्रीनिकायैर् उपेताः स्रस्तोत्कण्ठाः शिवपदपरैश्वर्यभाजो भवन्तीति
* bhuktvā bhogān suciram amarastrīnikāyair upetāḥ srastotkaṇṭhāḥ śivapadaparaiśvaryabhājo bhavantīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तेन भुक्तिमुक्ती परापरविभागेन बहुधा भिद्येते
* tena bhuktimuktī parāparavibhāgena bahudhā bhidyete
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत्र परा मुक्तिः पातालादिकलान्ताध्ववर्तिविचित्रैश्वर्यसम्पन्नतत्तद्भुवनाधिपत्यं तत्तद्भुवनवासित्वमात्रं चापरा
* tatra parā muktiḥ pātālādikalāntādhvavartivicitraiśvaryasampannatattadbhuvanādhipatyaṃ tattadbhuvanavāsitvamātraṃ cāparā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवं परा मुक्तिः परमेश्वरसाम्यम् अपरा तु मन्त्रमन्त्रेश्वरत्वम्
* evaṃ parā muktiḥ parameśvarasāmyam aparā tu mantramantreśvaratvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* आसां च यथा बहुभेदत्वं तथाग्रे वक्ष्यामः
* āsāṃ ca yathā bahubhedatvaṃ tathāgre vakṣyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथान्येभ्यो दर्शनेभ्यः को ऽस्य पारमेश्वरस्य ज्ञानस्य विशेष इति मुनिः प्रष्टुम् आह
* athānyebhyo darśanebhyaḥ ko 'sya pārameśvarasya jñānasya viśeṣa iti muniḥ praṣṭum āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* वेदान्तविदां मतेषूपनिषदादिशास्त्रेषु षष्टितन्त्रादिषु सदसद्वादिनाम् अर्हतां च मतेष्व् अकलङ्कत्रितयप्रसूतिषु द्रव्यादिपदार्थवादिकाणादादिशास्त्रेषु आदिग्रहणात् सौगतादिमतेष्व् अपि यतो मुक्तिस् तत्साधनानि च श्रूयन्ते ततः को ऽसौ शिवागमे विशेषः इति विशेषजिज्ञासया तद्व्यवसितस्य मुनेः प्रश्नः न संदिग्धत्वेनादाव् एव विशेषसम्भावनानिश्चयतः श्रोतुं प्रवृत्तत्वात् नापि विपर्यस्तत्वेन ते वव्रिरे शिवज्ञानम् इत्य् अभ्यर्थनाप्रवृत्तत्वेन दर्शनान्तरानभिनिविष्टत्वप्रतीतेः
* vedāntavidāṃ mateṣūpaniṣadādiśāstreṣu ṣaṣṭitantrādiṣu sadasadvādinām arhatāṃ ca mateṣv akalaṅkatritayaprasūtiṣu dravyādipadārthavādikāṇādādiśāstreṣu ādigrahaṇāt saugatādimateṣv api yato muktis tatsādhanāni ca śrūyante tataḥ ko 'sau śivāgame viśeṣaḥ iti viśeṣajijñāsayā tadvyavasitasya muneḥ praśnaḥ na saṃdigdhatvenādāv eva viśeṣasambhāvanāniścayataḥ śrotuṃ pravṛttatvāt nāpi viparyastatvena te vavrire śivajñānam ity abhyarthanāpravṛttatvena darśanāntarānabhiniviṣṭatvapratīteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तत्तदागमश्रुता मुक्तिस् तत्साधनानि च पुरस्तात् तेषु तेष्व् अवसरेषु ग्रन्थकृतैवानुभाष्य दूषयिष्यन्त इति नास्माभिः पृथक् प्रयत्नेन दर्श्यन्ते
* tattadāgamaśrutā muktis tatsādhanāni ca purastāt teṣu teṣv avasareṣu granthakṛtaivānubhāṣya dūṣayiṣyanta iti nāsmābhiḥ pṛthak prayatnena darśyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अत्र सिद्धान्तः
* atra siddhāntaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रणेतारो हिरण्यगर्भाद्याः कणादपतञ्जलिकपिलप्रभृतयश् च ते चासर्वज्ञाः अपरत्वेनाभिमताः स्वप्रमेयाद् ऊर्ध्ववर्तिनो युक्त्यागमोपपन्नस्य प्रमेयजातस्य तैर् अनवगमात्
* praṇetāro hiraṇyagarbhādyāḥ kaṇādapatañjalikapilaprabhṛtayaś ca te cāsarvajñāḥ aparatvenābhimatāḥ svaprameyād ūrdhvavartino yuktyāgamopapannasya prameyajātasya tair anavagamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् स्वभावपुरुषाव्यक्तकर्मकालात्मवादिभिः
* tad svabhāvapuruṣāvyaktakarmakālātmavādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* उक्तं । * परमेशम् अदृष्ट्वैव मुक्तिर् मिथ्यैव कल्पिता इति
* uktaṃ / * parameśam adṛṣṭvaiva muktir mithyaiva kalpitā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा । * सुगतो यदि सर्वशः कपिलो नेति का प्रमा
* tathā / * sugato yadi sarvaśaḥ kapilo neti kā pramā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथोभाव् अपि सर्वज्ञौ मितिभेदस् तयोः कथम् इति
* athobhāv api sarvajñau mitibhedas tayoḥ katham iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तैर् यतः प्रणीतानि शास्त्राणि अत एवैतेषु वस्तुसंग्रहो ऽप्य् अस्फुटः पुंस्प्रतिबद्धापवर्गज्ञानम् अस्पष्टम् इत्य् अर्थः
* tair yataḥ praṇītāni śāstrāṇi ata evaiteṣu vastusaṃgraho 'py asphuṭaḥ puṃspratibaddhāpavargajñānam aspaṣṭam ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ये चात्रोपायाः पुंस्प्रकृतिविवेकज्ञानब्रह्माद्वैताभ्यासषोडशपदार्थज्ञानादयः फलानि च स्वर्गापवर्गलक्षणानि तत् सर्वं तद्वद् अस्पष्टम् एव तथातथावक्ष्यमाणनिर्वाहासहत्वात्
* ye cātropāyāḥ puṃsprakṛtivivekajñānabrahmādvaitābhyāsaṣoḍaśapadārthajñānādayaḥ phalāni ca svargāpavargalakṣaṇāni tat sarvaṃ tadvad aspaṣṭam eva tathātathāvakṣyamāṇanirvāhāsahatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्मात् तेभ्यो ऽस्यायं विशेषः यद् इह सर्वं प्रकृष्टं यतः पशुपाशातीतनिरतिशयसर्वार्थज्ञानक्रियात्मना परमेश्वरेणेदम् आदिष्टम् इति प्रणेतृगतं परत्वम् उपायानाम् अपि दीक्षादीनां परिदृष्टसंवादितत्वात् परत्वम्
* tasmāt tebhyo 'syāyaṃ viśeṣaḥ yad iha sarvaṃ prakṛṣṭaṃ yataḥ paśupāśātītaniratiśayasarvārthajñānakriyātmanā parameśvareṇedam ādiṣṭam iti praṇetṛgataṃ paratvam upāyānām api dīkṣādīnāṃ paridṛṣṭasaṃvāditatvāt paratvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथाहि सद्दीक्षादिना ब्रह्महत्यादिमहापातकयोगिनो ऽप्य् अपेतपातकत्वं दृष्टम् इत्य् अतो विषस्य मारणात्मकशक्त्यपहरणवत् पाशानां बन्धकत्वव्यपगमः सिद्धः
* tathāhi saddīkṣādinā brahmahatyādimahāpātakayogino 'py apetapātakatvaṃ dṛṣṭam ity ato viṣasya māraṇātmakaśaktyapaharaṇavat pāśānāṃ bandhakatvavyapagamaḥ siddhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् शुद्धिं व्रजति उक्तं । * तुलायां दीक्षातो ब्रह्महेत्यतो मुख्यात्
* tad śuddhiṃ vrajati uktaṃ / * tulāyāṃ dīkṣāto brahmahetyato mukhyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रत्ययतो जानीयाद् बन्धनविगमं विषक्षयवत् इति
* pratyayato jānīyād bandhanavigamaṃ viṣakṣayavat iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* फलं चेहान्यसर्वदर्शनदृष्टाद् भोगापवर्गलक्षणात् फलात् प्रकृष्टम्
* phalaṃ cehānyasarvadarśanadṛṣṭād bhogāpavargalakṣaṇāt phalāt prakṛṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* उक्तं हि श्रीमन्मतंगके अग्निहोत्रादिभिः पूतास् तथा चान्द्रायणादिभिः
* uktaṃ hi śrīmanmataṃgake agnihotrādibhiḥ pūtās tathā cāndrāyaṇādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* लोकत्रये ऽपि मोदन्ते विमानस्था यशस्विनः
* lokatraye 'pi modante vimānasthā yaśasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथाप्नुयुः पदं शाक्रम् इष्ट्वा क्रतुशतं विधेः
* athāpnuyuḥ padaṃ śākram iṣṭvā kratuśataṃ vidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* या गतिः शिवभक्तानां शाठ्येनापि महात्मनाम्
* yā gatiḥ śivabhaktānāṃ śāṭhyenāpi mahātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न सा यज्ञसहस्रेण प्राप्यते मुनिपुंगवेति
* na sā yajñasahasreṇa prāpyate munipuṃgaveti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अपवर्गो ऽप्य् अस्मिन् दर्शने सर्वाण्य् आगमागोचरत्वात् परः तत्तदागमप्रणेत्ःणां साञ्जनत्वेनासर्वज्ञत्वात् तदुपदिष्टाया मुक्तेर् मुक्त्याभासत्वात्
* apavargo 'py asmin darśane sarvāṇy āgamāgocaratvāt paraḥ tattadāgamapraṇetḥṇāṃ sāñjanatvenāsarvajñatvāt tadupadiṣṭāyā mukter muktyābhāsatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* उक्तं च श्रीमद्भार्गवोत्तरे । * अन्यतन्त्रेषु ये मुक्ता धर्माधर्मक्षयान् नराः
* uktaṃ ca śrīmadbhārgavottare / * anyatantreṣu ye muktā dharmādharmakṣayān narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ते ऽत्र रुद्राणवः प्रोक्ता गुणत्रयविवर्जिताः इति
* te 'tra rudrāṇavaḥ proktā guṇatrayavivarjitāḥ iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ किं तदन्यदर्शनानाम् अस्फुटत्वम् इत्य् आह
* atha kiṃ tadanyadarśanānām asphuṭatvam ity āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यदि प्रमाणम् असत्यरूपं परमार्थतः परमात्मन एव सत्यत्वात् तथाविधेन प्रमाणेनैतत् प्रमीयमाणं मनोर् निमितेन प्रदीपेन सन् तमसावस्थितपदार्थप्रविवेचनप्रायम्
* yadi pramāṇam asatyarūpaṃ paramārthataḥ paramātmana eva satyatvāt tathāvidhena pramāṇenaitat pramīyamāṇaṃ manor nimitena pradīpena san tamasāvasthitapadārthapravivecanaprāyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ सत्यम् एव प्रमाणम् एवं तर्हि स परमात्मा प्रमेयत्वेन स्थितः
* atha satyam eva pramāṇam evaṃ tarhi sa paramātmā prameyatvena sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रमाणं हि प्रमेयं परिच्छिन्दत् प्रमाणताम् आसादयति इतरथा प्रमाणतैवास्य न स्यात्
* pramāṇaṃ hi prameyaṃ paricchindat pramāṇatām āsādayati itarathā pramāṇataivāsya na syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किंच अतः
* kiṃca ataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किम् अन्यद् यत्रैतद् द्वितयं प्रमाणप्रमेयलक्षणं तत्र प्रमातृप्रमित्यात्मकम् अन्यद् अपि द्वयम् अन्योन्यसत्त्वव्यपेक्षत्वात् स्थितम् एव
* kim anyad yatraitad dvitayaṃ pramāṇaprameyalakṣaṇaṃ tatra pramātṛpramityātmakam anyad api dvayam anyonyasattvavyapekṣatvāt sthitam eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न हि प्रमातारं कर्तारम् अन्तरेण प्रमाणप्रमेययोः क्वचित् किंचित्करत्वं करणकर्मणोः क्रियासिद्धौ कर्त्राश्रयत्वात्
* na hi pramātāraṃ kartāram antareṇa pramāṇaprameyayoḥ kvacit kiṃcitkaratvaṃ karaṇakarmaṇoḥ kriyāsiddhau kartrāśrayatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्रमितिर् अपि क्रियारूपो व्यापारस् तेभ्यः पृथग् एवान्वयव्यतिरेकाभ्याम् उपलभ्यत इति चतुष्टयम् अवश्यंभावि
* pramitir api kriyārūpo vyāpāras tebhyaḥ pṛthag evānvayavyatirekābhyām upalabhyata iti catuṣṭayam avaśyaṃbhāvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् आह आक्षपादः । * चतसृषु चैवंविधासु सर्वो ऽपि व्यवहारः परिसमाप्यत इति
* yad āha ākṣapādaḥ / * catasṛṣu caivaṃvidhāsu sarvo 'pi vyavahāraḥ parisamāpyata iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं चात इत्य् अत आह
* kiṃ cāta ity ata āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इत्यादीनाम् आनर्थक्यम्
* ityādīnām ānarthakyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अपि चास्य परमात्मनश् चेतनाचेतनविश्वोत्पत्तिहेतुत्वे चेतनाचेतनत्वं प्राप्तं कार्याणां कारणस्वभावान्वयात्
* api cāsya paramātmanaś cetanācetanaviśvotpattihetutve cetanācetanatvaṃ prāptaṃ kāryāṇāṃ kāraṇasvabhāvānvayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् आहुः । * तदतद्रूपिणो भावास् तदतद्रूपहेतुजाः इति
* yad āhuḥ / * tadatadrūpiṇo bhāvās tadatadrūpahetujāḥ iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ततश् च विरुद्धयोर् अन्योन्याभिभवेनैवात्मलाभाद् भावाभावयोर् इवैकस्मिन् काले चेतनाचेतनस्वभावयोः परमात्मनि अवस्थानं नोपपद्यते
* tataś ca viruddhayor anyonyābhibhavenaivātmalābhād bhāvābhāvayor ivaikasmin kāle cetanācetanasvabhāvayoḥ paramātmani avasthānaṃ nopapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथाह तत्रभवान् खेटकनन्दनः । * विरुद्धाव् एककालस्थौ धर्माव् एकाश्रयं गतौ
* yathāha tatrabhavān kheṭakanandanaḥ / * viruddhāv ekakālasthau dharmāv ekāśrayaṃ gatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इतरेतरनाशात् तौ कुरुतो लोपम् आत्मनः इति
* itaretaranāśāt tau kuruto lopam ātmanaḥ iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न चास्यानङ्गत्वात् केनचिद् अङ्गेन चेतनत्वं केनचिच् चाचेतनत्वं युक्तं साङ्गत्वाभ्युपगमे तु कुसूलादिवत् कार्यत्वात् परमकारणताहानिः
* na cāsyānaṅgatvāt kenacid aṅgena cetanatvaṃ kenacic cācetanatvaṃ yuktaṃ sāṅgatvābhyupagame tu kusūlādivat kāryatvāt paramakāraṇatāhāniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथा किंच यद् यद् उपादानकारणं तत् तद् अचेतनं यथा मृदादि अचेतनश् चायं तत्तद् अचेतनं परमात्मोपादानकारणत्वात् चेतनत्वे नास्योपादानकारणत्वम्
* yathā kiṃca yad yad upādānakāraṇaṃ tat tad acetanaṃ yathā mṛdādi acetanaś cāyaṃ tattad acetanaṃ paramātmopādānakāraṇatvāt cetanatve nāsyopādānakāraṇatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अस्त्व् अचेतनः को दोष इति चेत् चेतनानां कारणं स्वयम् अचेतन इति विचित्रेयम् उक्तिः
* astv acetanaḥ ko doṣa iti cet cetanānāṃ kāraṇaṃ svayam acetana iti vicitreyam uktiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* आचैतन्याभ्युपगमे चास्य बुद्धिमत्कर्त्रनधिष्ठितस्य मृत्पिण्डादेर् इव न स्वकार्यजनने सामर्थ्यम्
* ācaitanyābhyupagame cāsya buddhimatkartranadhiṣṭhitasya mṛtpiṇḍāder iva na svakāryajanane sāmarthyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ये ऽपि च ग्राहकत्वेन स्वसंवेदनसिद्धा आत्मानो भोक्तारस् तत उत्पन्ना इत्य् उच्यन्ते ते ऽप्य् उत्पाद्यत्वात् घटादिवद् अचेतनाः प्रसज्यन्त इत्य् अनेकदोषाश्रयस्य परमात्माद्वैतस्यानुपपत्तिः
* ye 'pi ca grāhakatvena svasaṃvedanasiddhā ātmāno bhoktāras tata utpannā ity ucyante te 'py utpādyatvāt ghaṭādivad acetanāḥ prasajyanta ity anekadoṣāśrayasya paramātmādvaitasyānupapattiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथैवं वेदान्तवादिनां मते निराकृते कापिलोक्तात् प्रकृतिपुरुषविवेकज्ञानान् निःश्रेयसावाप्तिर् भविष्यति
* athaivaṃ vedāntavādināṃ mate nirākṛte kāpiloktāt prakṛtipuruṣavivekajñānān niḥśreyasāvāptir bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.