* यथा चाहुः
* yathā cāhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Mrgendratantra, Vidyapada 1 - 7.23·1·1.2
Mrgendratantra, Vidyapada 1 - 7.23 1.2
* एवं तत्त्वाभ्यासान् नास्मि न मे नाहम् इत्य् अपरिशेषात्
* evaṃ tattvābhyāsān nāsmi na me nāham ity apariśeṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एकान्तिकम् आत्यन्तिकम् उभयं कैवल्यम् आप्नोतीति
* ekāntikam ātyantikam ubhayaṃ kaivalyam āpnotīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* श्रुतिर् अप्य् आह अजाम् एकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीः प्रजा जनयन्तीं सरूपाः । * अजो ह्य् एको जुषमाणो ऽनुशेते जहात्य् एनां भुक्तभोगाम् अजो ऽन्य इति
* śrutir apy āha ajām ekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīḥ prajā janayantīṃ sarūpāḥ / * ajo hy eko juṣamāṇo 'nuśete jahāty enāṃ bhuktabhogām ajo 'nya iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एतद् अपि निराकर्तुम् आह
* etad api nirākartum āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्य देहात् पूर्वं सदसत्त्वेनाभिमतस्य व्यापकत्वात् पुद्गलान्तरैः सह कर्मसंकरः शङ्क्यते
* tasya dehāt pūrvaṃ sadasattvenābhimatasya vyāpakatvāt pudgalāntaraiḥ saha karmasaṃkaraḥ śaṅkyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* व्यापकत्वे हि विप्रकीर्णानां कर्मणां भोक्तृन् प्रति नियमः किंकृतः अव्यापकानां तु तेषां प्रत्येकं व्यवस्थितो मोहादिबन्धपदार्थ एव तन्नियामक इति कर्मसंकरभयाद् अव्यापकत्वम् अचेतसः दुर्बुद्धयः जगुर् ऊचुः
* vyāpakatve hi viprakīrṇānāṃ karmaṇāṃ bhoktṛn prati niyamaḥ kiṃkṛtaḥ avyāpakānāṃ tu teṣāṃ pratyekaṃ vyavasthito mohādibandhapadārtha eva tanniyāmaka iti karmasaṃkarabhayād avyāpakatvam acetasaḥ durbuddhayaḥ jagur ūcuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कुत एषां मन्दबुद्धित्वम् इत्य् आह सामान्येतरसंबन्धज्ञानाभावात् समान्येनानादिकालीनेनात्मनो व्यापकत्वेन यः संबन्धः सर्वकालभावित्वेन साधारण्यम् अस्य इतरेण च मुक्ताव् एव संजातत्वात् तथारूपेण तयोर् ज्ञानं सम्यगवबोधस् तेषां पुद्गलवादिनां नास्ति
* kuta eṣāṃ mandabuddhitvam ity āha sāmānyetarasaṃbandhajñānābhāvāt samānyenānādikālīnenātmano vyāpakatvena yaḥ saṃbandhaḥ sarvakālabhāvitvena sādhāraṇyam asya itareṇa ca muktāv eva saṃjātatvāt tathārūpeṇa tayor jñānaṃ samyagavabodhas teṣāṃ pudgalavādināṃ nāsti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यदि हि तदवबोध एषां स्यात् तदा नैवम् अयुक्तम् एव कल्पयेयुर् मोहादिपाशावरुद्धसहजव्यापकस्वभावस्यात्मनः स्वभावत एवाव्यापकत्वाभ्युपगमो यस् तस्य विरुद्धत्वात्
* yadi hi tadavabodha eṣāṃ syāt tadā naivam ayuktam eva kalpayeyur mohādipāśāvaruddhasahajavyāpakasvabhāvasyātmanaḥ svabhāvata evāvyāpakatvābhyupagamo yas tasya viruddhatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* प्राक् पूर्वं संसारावस्थायाम् अव्यापको यः स कथं मोक्षे व्यापकः व्यापकत्वं च तदानीम् अप्य् अभ्युपगन्तुम् अयुक्तम्
* prāk pūrvaṃ saṃsārāvasthāyām avyāpako yaḥ sa kathaṃ mokṣe vyāpakaḥ vyāpakatvaṃ ca tadānīm apy abhyupagantum ayuktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवं हि संसारमुक्त्योर् अविशेषः स्यात्
* evaṃ hi saṃsāramuktyor aviśeṣaḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ तथाविधधर्मस्य विकाससंकोचधर्मित्वम् अभ्युपगम्यते यद् उत संसृतौ संकोचम् एति मुक्तौ तु विकसति इति ततो विपरिणामित्वजडत्वाद्यनेकदोषसन्ततिः प्रसज्यत इति न कथंचिद् अपि सदसद्वादिमतम् उपस्थापयितुं शक्यम्
* atha tathāvidhadharmasya vikāsasaṃkocadharmitvam abhyupagamyate yad uta saṃsṛtau saṃkocam eti muktau tu vikasati iti tato vipariṇāmitvajaḍatvādyanekadoṣasantatiḥ prasajyata iti na kathaṃcid api sadasadvādimatam upasthāpayituṃ śakyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इदानीं पादार्थिकदर्शनप्रदर्शितमुक्तिनिराकरणायाह
* idānīṃ pādārthikadarśanapradarśitamuktinirākaraṇāyāha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* द्रव्यगुणकर्मसामान्यविशेषसमवायानां षण्णां पदार्थानां साधर्म्यवैधर्म्यतत्त्वज्ञानं निःश्रेयसहेतुर् इत्य् अभ्युपगमात् द्रव्यादिपदार्थषट्कस्य यथावज् ज्ञानाद् अज्ञाननिवृत्तौ रगादिदोषोपशमे बुद्धिसुखदुःखेच्छाद्वेषप्रयत्नधर्माधर्मसंस्काराणां नवानाम् आत्मगुणानां देहसंयोगजत्वात् क्रमेण निवृत्तौ या मुक्तिः सा बुद्ध्याद्युपरमे सति आत्मनस् तद्विनाकृतस्य किंचिज्ज्ञत्वोपरमाज् जडतारूपाङ्गीक्रियते ततः शवो ऽपि किं न मुक्तः कल्प्यते तस्यापि बुद्ध्यादिगुणाविरहेणेच्छाज्ञानादिविनाकृतत्वाद् इति भावः
* dravyaguṇakarmasāmānyaviśeṣasamavāyānāṃ ṣaṇṇāṃ padārthānāṃ sādharmyavaidharmyatattvajñānaṃ niḥśreyasahetur ity abhyupagamāt dravyādipadārthaṣaṭkasya yathāvaj jñānād ajñānanivṛttau ragādidoṣopaśame buddhisukhaduḥkhecchādveṣaprayatnadharmādharmasaṃskārāṇāṃ navānām ātmaguṇānāṃ dehasaṃyogajatvāt krameṇa nivṛttau yā muktiḥ sā buddhyādyuparame sati ātmanas tadvinākṛtasya kiṃcijjñatvoparamāj jaḍatārūpāṅgīkriyate tataḥ śavo 'pi kiṃ na muktaḥ kalpyate tasyāpi buddhyādiguṇāviraheṇecchājñānādivinākṛtatvād iti bhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ सौगतमुक्तिनिराचिकीर्षया तन्मतम् अनुभाष्य दूषयति
* atha saugatamuktinirācikīrṣayā tanmatam anubhāṣya dūṣayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* चिज्ज्ञानं ग्रहीतृरूपं संवेदनम्
* cijjñānaṃ grahītṛrūpaṃ saṃvedanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* सा चित् व्यञ्जकस्य व्यक्तिहेतोः कर्मणो व्यापारस्य योगसंग्रहणादेर् यदि वा कर्मणो ग्राह्यस्य घटपटादेर् आदिग्रहणात् करणस्य चक्षुरादेः सहकारिण आलोकादेश् चानतिस्थैर्यात् प्रतिक्षणम् उत्पद्यमानैव व्यज्यते प्रकटीभवति
* sā cit vyañjakasya vyaktihetoḥ karmaṇo vyāpārasya yogasaṃgrahaṇāder yadi vā karmaṇo grāhyasya ghaṭapaṭāder ādigrahaṇāt karaṇasya cakṣurādeḥ sahakāriṇa ālokādeś cānatisthairyāt pratikṣaṇam utpadyamānaiva vyajyate prakaṭībhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अयम् अर्थः वक्ष्चमाणसत्कार्यवाददृशा अभिव्यक्तितिरोभावभाजां भावानां व्यापारभेदेन अवस्थादेशकालादिभेदेन चानतिस्थैर्यात् तज्ज्ञानम् अपि तत्तदुपाधिभेदान् मुहुर्मुहुर् व्यज्यमानं क्षणिकं तद् एव च प्रमणम् इति परे मन्यन्ते
* ayam arthaḥ vakṣcamāṇasatkāryavādadṛśā abhivyaktitirobhāvabhājāṃ bhāvānāṃ vyāpārabhedena avasthādeśakālādibhedena cānatisthairyāt tajjñānam api tattadupādhibhedān muhurmuhur vyajyamānaṃ kṣaṇikaṃ tad eva ca pramaṇam iti pare manyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् आहुः नित्यं प्रमाणं नैवास्ति प्रामाण्याद् वस्तुसंगतेः
* tad āhuḥ nityaṃ pramāṇaṃ naivāsti prāmāṇyād vastusaṃgateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ज्ञेयानित्यतया तस्या अध्रौव्यात् क्रमजन्मनः इति
* jñeyānityatayā tasyā adhrauvyāt kramajanmanaḥ iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* चिद् एव हि क्षणिका तत्तदर्थप्रकाशरूपानुभवसिद्धा न त्व् एतातिरिक्त आत्मा विद्यते संवेदनव्यतिरिक्तस्य भेदेनाप्रतिभासनात्
* cid eva hi kṣaṇikā tattadarthaprakāśarūpānubhavasiddhā na tv etātirikta ātmā vidyate saṃvedanavyatiriktasya bhedenāpratibhāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथाहुः एकम् एवेदं संविद्रूपं हर्षविषादाद्यनेकाकारविवर्तं पश्यामः तत्र यथेष्ठं संज्ञाः क्रियन्ताम् इति
* yathāhuḥ ekam evedaṃ saṃvidrūpaṃ harṣaviṣādādyanekākāravivartaṃ paśyāmaḥ tatra yatheṣṭhaṃ saṃjñāḥ kriyantām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* संवेदन एव क्षणिके जलधाराप्रवाहवत् सदृशपरापरोत्पत्तिभ्रमाद् विकल्पेन स्थैर्यम् अध्यारोप्यत इत्य् अविद्याजनिता सेयम् आत्मदृष्टिः
* saṃvedana eva kṣaṇike jaladhārāpravāhavat sadṛśaparāparotpattibhramād vikalpena sthairyam adhyāropyata ity avidyājanitā seyam ātmadṛṣṭiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् उक्तं मिथ्याध्यारोपहानार्थं यत्नो ऽसत्य् अपि भोक्तरि इति
* tad uktaṃ mithyādhyāropahānārthaṃ yatno 'saty api bhoktari iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* आत्मग्रहे हि सति तद् अन्यत्र परत्वाभिमानात् स्वपरभेदः ततश् च रागद्वेषाद्यनर्थोद्भवादात्मग्रहो बन्ध इति भगवता सुगतेन नैरात्म्यभावनोपदिष्टा
* ātmagrahe hi sati tad anyatra paratvābhimānāt svaparabhedaḥ tataś ca rāgadveṣādyanarthodbhavādātmagraho bandha iti bhagavatā sugatena nairātmyabhāvanopadiṣṭā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् उक्तम् आत्मनि सति परसंज्ञा स्वपरविभागात् परिग्रहद्वेषौ
* yad uktam ātmani sati parasaṃjñā svaparavibhāgāt parigrahadveṣau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अनयोः संप्रतिबद्धाः सर्वे दोषाः प्रजायन्त इति
* anayoḥ saṃpratibaddhāḥ sarve doṣāḥ prajāyanta iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न चाभ्युपगतस्याप्य् आत्मनो नित्यत्वं घटते यत् सत् तत् सर्वं क्षणिकम् अक्षणिकस्य क्रमयौगपद्याभ्याम् अर्थक्रियानुपपत्तेः सत्ताया एवासिद्धत्वात्
* na cābhyupagatasyāpy ātmano nityatvaṃ ghaṭate yat sat tat sarvaṃ kṣaṇikam akṣaṇikasya kramayaugapadyābhyām arthakriyānupapatteḥ sattāyā evāsiddhatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् आहुः अर्थक्रियासमर्थं यत् तद् अत्र परमार्थसत्
* tad āhuḥ arthakriyāsamarthaṃ yat tad atra paramārthasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* असन्तो ऽक्षणिकास् तस्मात् क्रमाक्रमविरोधतः इति
* asanto 'kṣaṇikās tasmāt kramākramavirodhataḥ iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा हि नित्यो भावः क्रमेण वार्थक्रियां कुर्याद् युगपद् वा
* tathā hi nityo bhāvaḥ krameṇa vārthakriyāṃ kuryād yugapad vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न तस्य तावत् क्रमेण करणम् उपपद्यते यस्माद् अयम् अप्रच्युतो ऽनुत्पन्नस्थिरैकस्वभावः
* na tasya tāvat krameṇa karaṇam upapadyate yasmād ayam apracyuto 'nutpannasthiraikasvabhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* स च कालान्तरनिर्वर्त्याम् अर्थक्रियां तदानीम् एव किं न करोति न ह्य् असाव् अवसरान्तरकरणीयं स्वभावान्तरेण कुर्यात् स्वभावस्यैकरूपत्वात् स्वभावान्यथाभावे हि तद्वतो ऽपि तदव्यतिरेकाद् विनाशस् ततश् चानित्यत्वम्
* sa ca kālāntaranirvartyām arthakriyāṃ tadānīm eva kiṃ na karoti na hy asāv avasarāntarakaraṇīyaṃ svabhāvāntareṇa kuryāt svabhāvasyaikarūpatvāt svabhāvānyathābhāve hi tadvato 'pi tadavyatirekād vināśas tataś cānityatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथोच्यते स पदार्थो ऽर्थक्रियां करोत्य् एव यदि सहकारिणो ऽस्य संनिहिताः स्युः तदसंनिधानाद् अकुर्वाणस्य नास्योपालम्भयोग्यत्वम् इति
* athocyate sa padārtho 'rthakriyāṃ karoty eva yadi sahakāriṇo 'sya saṃnihitāḥ syuḥ tadasaṃnidhānād akurvāṇasya nāsyopālambhayogyatvam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* नैवं सहकारिणो ऽस्याकिंचित्कराश् चेत् किम् अर्थं तान् अपेक्षते
* naivaṃ sahakāriṇo 'syākiṃcitkarāś cet kim arthaṃ tān apekṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किंचित्करत्वे तु यत् तत् किंचित् कुर्वन्ति तत् ततो ऽव्यतिरिक्तं व्यतिरिक्तं वा व्यतिरिक्तकरणे किं तस्य तदपेक्षया तदव्यतिरिक्तकरणे स एव सहकारिभिः क्रियत इत्य् आयातम्
* kiṃcitkaratve tu yat tat kiṃcit kurvanti tat tato 'vyatiriktaṃ vyatiriktaṃ vā vyatiriktakaraṇe kiṃ tasya tadapekṣayā tadavyatiriktakaraṇe sa eva sahakāribhiḥ kriyata ity āyātam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न चास्थिरस्य करणम् उपपन्नं तत्स्वभावस्य सतः स्वहेतुभ्य एवोत्पत्तेः कृतस्य च कर्तुम् अशक्यत्वात्
* na cāsthirasya karaṇam upapannaṃ tatsvabhāvasya sataḥ svahetubhya evotpatteḥ kṛtasya ca kartum aśakyatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ स्थिरस्वभावस्यास्य सहकारिणो ऽतिशयाधानं कुर्वन्ति येन कालान्तरे ऽर्थक्रियां करोतीति
* atha sthirasvabhāvasyāsya sahakāriṇo 'tiśayādhānaṃ kurvanti yena kālāntare 'rthakriyāṃ karotīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एतद् अप्य् असद् यस्माद् अनाहितातिशयात् स्वभावाद् आहितातिशयो ऽन्य एवेति स्थिरैकस्वभावतैव त्रुट्यति
* etad apy asad yasmād anāhitātiśayāt svabhāvād āhitātiśayo 'nya eveti sthiraikasvabhāvataiva truṭyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा हि सहकारिभ्यो ऽतिशयोत्पत्तौ स पूर्वोत्पन्नानाहितातिशयस्व भावः स्वत एव विनष्टो ऽभ्युपगन्तव्यः
* tathā hi sahakāribhyo 'tiśayotpattau sa pūrvotpannānāhitātiśayasva bhāvaḥ svata eva vinaṣṭo 'bhyupagantavyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्यानश्वरस्वभावत्वेन नाशहेतोर् अपि तत्राकिंचित्करत्वात् विनश्वरोद्भवस्वभावत्वे वा वैयर्थ्यात् तस्य च स्वभावस्याविशेषात् प्रतिक्षणम् इति क्षणिकता
* tasyānaśvarasvabhāvatvena nāśahetor api tatrākiṃcitkaratvāt vinaśvarodbhavasvabhāvatve vā vaiyarthyāt tasya ca svabhāvasyāviśeṣāt pratikṣaṇam iti kṣaṇikatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् एवं न नित्यस्य क्रमेणार्थक्रिया
* tad evaṃ na nityasya krameṇārthakriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* नापि युगपत् करणम् उपपद्यते यस्माद् यौगपद्येन निर्वर्तितार्थक्रियो ऽपि तस्मात् स्वभावान् न विरमेत् स्थिरैकस्वभावत्वात् स्वभावविरतौ स्वभावहानिः क्षणिकत्वम् एव
* nāpi yugapat karaṇam upapadyate yasmād yaugapadyena nirvartitārthakriyo 'pi tasmāt svabhāvān na viramet sthiraikasvabhāvatvāt svabhāvaviratau svabhāvahāniḥ kṣaṇikatvam eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ नास्य स्वभावान्तरयोगः किंतु न करोत्य् एवायं कार्यस्य त्व् अयं विपाकः कृतस्य यत् कर्तुम् अशक्यत्वम् एव
* atha nāsya svabhāvāntarayogaḥ kiṃtu na karoty evāyaṃ kāryasya tv ayaṃ vipākaḥ kṛtasya yat kartum aśakyatvam eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् अप्य् अयुक्तं तस्य तावद् अर्थक्रियाम् अकुर्वतो ऽस्यैव सत्ताया एव दुर्लभत्वात् अर्थक्रियासमर्थं यत् तद् अत्र परमार्थसत् इत्य् उक्तत्वात्
* tad apy ayuktaṃ tasya tāvad arthakriyām akurvato 'syaiva sattāyā eva durlabhatvāt arthakriyāsamarthaṃ yat tad atra paramārthasat ity uktatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अर्थक्रियाकरणलक्षणात् स्वभावात् तदकरणात्मकस्वभावो ऽन्य एवेति कथम् अस्य न स्वभावान्तरयोगः
* arthakriyākaraṇalakṣaṇāt svabhāvāt tadakaraṇātmakasvabhāvo 'nya eveti katham asya na svabhāvāntarayogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यदि च यौगपद् येनापि कुर्वन्न् अनवरतं करोति तदा स्वभावाविशेषात् सर्वदा सर्वार्थक्रियाकरणप्रसङ्ग इति क्षणिकम् एवेदं संवेदनं युक्तं न तु तद्व्यतिरिक्तनित्यात्मसिद्धिर् इति पूर्वः पक्षः
* yadi ca yaugapad yenāpi kurvann anavarataṃ karoti tadā svabhāvāviśeṣāt sarvadā sarvārthakriyākaraṇaprasaṅga iti kṣaṇikam evedaṃ saṃvedanaṃ yuktaṃ na tu tadvyatiriktanityātmasiddhir iti pūrvaḥ pakṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* शुद्धचित्संततिसमुत्पादो भवतां मोक्षः स्यात् यदि वा प्रदीपनिर्वाणरूपः
* śuddhacitsaṃtatisamutpādo bhavatāṃ mokṣaḥ syāt yadi vā pradīpanirvāṇarūpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* आद्ये पक्षे स्वपरिकल्पितस्य प्रतिक्षणविनाशित्वलक्षणस्योपप्लवस्य मुक्ताव् अप्य् अनुपशमः
* ādye pakṣe svaparikalpitasya pratikṣaṇavināśitvalakṣaṇasyopaplavasya muktāv apy anupaśamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* द्वितीये तु प्रदीपनिर्वाणरूपत्वात् संवेदनासंभवतः कश्चिद् अप्य् अनुभवो नास्तीति तथाविधात् संवेदनविनाशात्मकात् काष्ठकुड्यादीनाम् अपि सुलभान् मोक्षात् संसारावस्था वरं सौगतानाम् इति कृतम् एवंविधमोक्षलिप्सया
* dvitīye tu pradīpanirvāṇarūpatvāt saṃvedanāsaṃbhavataḥ kaścid apy anubhavo nāstīti tathāvidhāt saṃvedanavināśātmakāt kāṣṭhakuḍyādīnām api sulabhān mokṣāt saṃsārāvasthā varaṃ saugatānām iti kṛtam evaṃvidhamokṣalipsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तदियता वेदान्तसांख्यसदसत्पादार्थिकादिमतेषु असर्वदर्शिप्रणेतृत्वाद् वस्तुसंग्रहस्यास्फुटत्वम् असंबद्धतां चोद्भाव्य दर्शनान्तराणाम् अप्य् एषैव वार्तेति तत्तदभिनिवेशिनां न निरतिशयनिःश्रेयसयोग इति वक्तुम् आह
* tadiyatā vedāntasāṃkhyasadasatpādārthikādimateṣu asarvadarśipraṇetṛtvād vastusaṃgrahasyāsphuṭatvam asaṃbaddhatāṃ codbhāvya darśanāntarāṇām apy eṣaiva vārteti tattadabhiniveśināṃ na niratiśayaniḥśreyasayoga iti vaktum āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* शिवशक्तिविद्येश्वरादाव् उपादेयसतत्त्वे मलकर्ममायादौ च हेयपरमार्थे येषां नास्त्य् अवबोधः तेषाम् अज्ञानमूढानां दर्शनान्तरप्रणेत्ःणां संबन्धि मतं शास्त्रम् आश्रित्याकुशलमतयो ये मुक्तिम् इच्छन्ति ते खद्योताद् अग्न्यभ्यर्थिनः कीटमणेर् वह्निं लिप्सवः
* śivaśaktividyeśvarādāv upādeyasatattve malakarmamāyādau ca heyaparamārthe yeṣāṃ nāsty avabodhaḥ teṣām ajñānamūḍhānāṃ darśanāntarapraṇetḥṇāṃ saṃbandhi mataṃ śāstram āśrityākuśalamatayo ye muktim icchanti te khadyotād agnyabhyarthinaḥ kīṭamaṇer vahniṃ lipsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ते यथा व्यर्थश्रमास् तथा ते विफलक्लेशा भवन्तीत्य् अर्थः
* te yathā vyarthaśramās tathā te viphalakleśā bhavantīty arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा हि
* tathā hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् एतत् कपिलकल्पितं पुंस्प्रकृत्योर् विवेकात् कैवल्यं या च सर्वं खल्व् इदं ब्रह्मेति मत्वा द्वैतविकल्पप्रहाणे सति ब्रह्मप्राप्तिः याश् च पाशजन्याः काश्चित् पाञ्चरात्रादिभिर् मुक्तयो ऽभ्युपगताः
* yad etat kapilakalpitaṃ puṃsprakṛtyor vivekāt kaivalyaṃ yā ca sarvaṃ khalv idaṃ brahmeti matvā dvaitavikalpaprahāṇe sati brahmaprāptiḥ yāś ca pāśajanyāḥ kāścit pāñcarātrādibhir muktayo 'bhyupagatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथाहुः ईशास् तु ते समभवन् प्रकृतेः परस्याः कृष्णानिरुद्धमकरध्वजरौहिणेयाः इति
* yathāhuḥ īśās tu te samabhavan prakṛteḥ parasyāḥ kṛṣṇāniruddhamakaradhvajarauhiṇeyāḥ iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथा वा कालैकवादिनां कालः सृजति भूतानि कालः संहरति प्रजाः
* yathā vā kālaikavādināṃ kālaḥ sṛjati bhūtāni kālaḥ saṃharati prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कालः सुप्तेषु जगर्ति कालो हि दुरतिक्रम इति
* kālaḥ supteṣu jagarti kālo hi duratikrama iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यथा वा केषांचित् चित्तम् एव हि संसारो रागादिक्लेशदूषितम्
* yathā vā keṣāṃcit cittam eva hi saṃsāro rāgādikleśadūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तद् एव तद्विनिर्मुक्तं मोक्ष इत्य् अभिधीयत इति
* tad eva tadvinirmuktaṃ mokṣa ity abhidhīyata iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एताः किल प्रकृतिकालबुद्ध्यादीनां बन्धकत्वेन पाशरूपत्वात् पाशजन्या मुक्तयः सर्गारम्भे भेदम् आयान्ति विनश्यन्तीत्य् अर्थः
* etāḥ kila prakṛtikālabuddhyādīnāṃ bandhakatvena pāśarūpatvāt pāśajanyā muktayaḥ sargārambhe bhedam āyānti vinaśyantīty arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यद् उक्तं श्रीमन्मतङ्गे तस्मात् प्रधानशब्देन तत्त्वम् उक्तम् अचेतनम्
* yad uktaṃ śrīmanmataṅge tasmāt pradhānaśabdena tattvam uktam acetanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्मात् परं नास्त्य् अपरं येषां भावः प्रतिष्ठितः
* tasmāt paraṃ nāsty aparaṃ yeṣāṃ bhāvaḥ pratiṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न ते मुक्ता मुनिव्याघ्र पुनर् आयान्त्य् अधोगतिम् इति
* na te muktā munivyāghra punar āyānty adhogatim iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा उपादानेषु लीनानां पुनर् आवर्तनं ध्रुवम् इति
* tathā upādāneṣu līnānāṃ punar āvartanaṃ dhruvam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तेषां तु तथाविधमिथ्याध्यासभाजां न निरन्तरम् अज्ञानध्वान्तसन्ततिर् अन्तःकरणम् आवृणोति अपि तु ते क्रमेण विवेकप्रथनात् परमेश्वरानुग्रहास्पदतां कस्मिंश्चिद् अपि काले यास्यन्ति
* teṣāṃ tu tathāvidhamithyādhyāsabhājāṃ na nirantaram ajñānadhvāntasantatir antaḥkaraṇam āvṛṇoti api tu te krameṇa vivekaprathanāt parameśvarānugrahāspadatāṃ kasmiṃścid api kāle yāsyanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा चोक्तं श्रीमत्पौष्करपारमेश्वरे न मोक्षं याति पुरुषः स्वसामर्थ्यात् कदाचन
* tathā coktaṃ śrīmatpauṣkarapārameśvare na mokṣaṃ yāti puruṣaḥ svasāmarthyāt kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* मुक्त्वा प्रसादं देवस्य शिवस्याशिवहारिण इति
* muktvā prasādaṃ devasya śivasyāśivahāriṇa iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथैवं मतान्तरोक्ताया मुक्तेः प्रागुक्तवद् असत्यत्वे ततः किं तद्वैलक्षण्यमिहत्ययोः सिद्धिमुक्त्योर् इत्य् आह
* athaivaṃ matāntaroktāyā mukteḥ prāguktavad asatyatve tataḥ kiṃ tadvailakṣaṇyamihatyayoḥ siddhimuktyor ity āha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इह शास्त्रे यः सिद्धः स विविधभुवनोपपन्नविचित्रैश्वर्यसंपादिततत्तद्भोगभाक् सर्वोत्त्कर्षशाली भवति
* iha śāstre yaḥ siddhaḥ sa vividhabhuvanopapannavicitraiśvaryasaṃpāditatattadbhogabhāk sarvottkarṣaśālī bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तथा चोक्तं बृहस्पतिपादैः यन् माहात्म्यं भगवति परमशिवे ऽनुपमम् अव्ययम् अचिन्त्यम्
* tathā coktaṃ bṛhaspatipādaiḥ yan māhātmyaṃ bhagavati paramaśive 'nupamam avyayam acintyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तन् माहात्म्यं सिद्धे हतबन्धनमण्डले भवतीति
* tan māhātmyaṃ siddhe hatabandhanamaṇḍale bhavatīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* न च दर्शनान्तरप्रतिपन्नब्रह्मलयसंविद्विनाशप्रकृतिपुरुषविवेकाद्यात्मनो मोक्षस्यैवंगुणत्वम् इत्य् उक्तम्
* na ca darśanāntarapratipannabrahmalayasaṃvidvināśaprakṛtipuruṣavivekādyātmano mokṣasyaivaṃguṇatvam ity uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यस् त्व् अस्मिन् दर्शने मुक्तः स बन्धकारणानां मलकर्ममायापरमेश्वरनिरोधशक्तीनाम् उपरताधिकारत्वात् पुनः सर्गप्रारम्भे नाधो ऽभ्येति न संसारी भवतीत्य् अर्थः
* yas tv asmin darśane muktaḥ sa bandhakāraṇānāṃ malakarmamāyāparameśvaranirodhaśaktīnām uparatādhikāratvāt punaḥ sargaprārambhe nādho 'bhyeti na saṃsārī bhavatīty arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं तर्हि स करोतीत्य् आह विश्वान् अर्थान् इति आविर्भूतनिरतिशयसर्वार्थज्ञत्वकर्तृत्वतः शिवसमानमहिमत्वात् स्वतेजसा समधिष्ठितसर्वार्थो ऽपि सन् मुक्तात्मा न किंचित् करोति करणीयाभावात्
* kiṃ tarhi sa karotīty āha viśvān arthān iti āvirbhūtaniratiśayasarvārthajñatvakartṛtvataḥ śivasamānamahimatvāt svatejasā samadhiṣṭhitasarvārtho 'pi san muktātmā na kiṃcit karoti karaṇīyābhāvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवं चेन् मुक्तेः पूर्वम् अकिंचित्करो ऽभूत् मुक्तश् च तद्रूप एवेति को ऽस्य मुक्तौ विशेषः
* evaṃ cen mukteḥ pūrvam akiṃcitkaro 'bhūt muktaś ca tadrūpa eveti ko 'sya muktau viśeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अयं विशेषः यत् सर्वेशानेन परमेश्वरेणानीशितः अप्रेरितस् तदानीम् असौ भवति
* ayaṃ viśeṣaḥ yat sarveśānena parameśvareṇānīśitaḥ apreritas tadānīm asau bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* किं किंचिद् एव कालम् अप्रेर्यः
* kiṃ kiṃcid eva kālam apreryaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* नेत्य् आह सर्वदेति सर्वकालं तं प्रत्यप्रेरकः शिवभट्टारको भवतीत्य् अर्थः
* nety āha sarvadeti sarvakālaṃ taṃ pratyaprerakaḥ śivabhaṭṭārako bhavatīty arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.