Narahari: Bodhasara 14.3

अथ द्वितीया । प्रकृतेर्लक्षणं त्वेतदिदं विकृतिलक्षणम् । स्वरूपं पुरुषस्येदं तद्विचारस्य लक्षणम्

atha dvitīyā | prakṛterlakṣaṇaṃ tvetadidaṃ vikṛtilakṣaṇam / svarūpaṃ puruṣasyedaṃ tadvicārasya lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं सत्यमिदं मिथ्या त्विदं चेत्यमियं हि चित् । इदं ब्रह्म त्वियं माया तद्विचारस्य लक्षणम्

idaṃ satyamidaṃ mithyā tvidaṃ cetyamiyaṃ hi cit / idaṃ brahma tviyaṃ māyā tadvicārasya lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्मिन्निदं कुतश्चेदं किमिदं केन वा कृतम् । कथमेतद्विलीयते तद्विचारस्य लक्षणम्

kasminnidaṃ kutaścedaṃ kimidaṃ kena vā kṛtam / kathametadvilīyate tadvicārasya lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क ईश्वरश्च को जीवः का मुक्तिः किन्तु बन्धनम् । किं द्वैतं कथमद्वैतं तद्विचारस्य लक्षणम्

ka īśvaraśca ko jīvaḥ kā muktiḥ kintu bandhanam / kiṃ dvaitaṃ kathamadvaitaṃ tadvicārasya lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यानित्यविवेकेन नित्यवस्तुनि वस्तुता । अनित्ये तुच्छताबुद्धिस्तद्विचारस्य लक्षणम्

nityānityavivekena nityavastuni vastutā / anitye tucchatābuddhistadvicārasya lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमभ्यासयोगेन विदुषां मनसा सह । जायते ब्रह्मवादो यः सा तु प्रौढविचारणा

evamabhyāsayogena viduṣāṃ manasā saha / jāyate brahmavādo yaḥ sā tu prauḍhavicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं प्रकाशरूपोऽयं पृष्टः कोऽसीति संवदेत् । अहमज्ञो न जानामि मामहं कोऽहमित्युत

svayaṃ prakāśarūpo'yaṃ pṛṣṭaḥ ko'sīti saṃvadet / ahamajño na jānāmi māmahaṃ ko'hamityuta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मभानादृते नाहमज्ञ इत्युक्तिसम्भवः । आत्मानमेव नो वेत्ति तर्ह्ययं जड एव हि

ātmabhānādṛte nāhamajña ityuktisambhavaḥ / ātmānameva no vetti tarhyayaṃ jaḍa eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडत्वाच्च घटादीनि कथमेव प्रकाशयेत् । तस्मादयं स्वमात्मानं जानात्येवेति निर्णयः

jaḍatvācca ghaṭādīni kathameva prakāśayet / tasmādayaṃ svamātmānaṃ jānātyeveti nirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात्मानमसौ वेत्ति परन्तु न हि वेत्ति यत् । विशेषं स्वगतं तस्मात्स्वरूपाज्ञानवानयम्

athātmānamasau vetti parantu na hi vetti yat / viśeṣaṃ svagataṃ tasmātsvarūpājñānavānayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र ब्रूमो विशेषोऽत्र नास्त्यवाच्ये तु चिद्घने । निर्विशेषस्वरूपेऽत्र विशेषं यदि वेत्ति सः

atra brūmo viśeṣo'tra nāstyavācye tu cidghane / nirviśeṣasvarūpe'tra viśeṣaṃ yadi vetti saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेद्यत्वात्कल्पितः स्वस्मिंस्तेन किं तद्विचारणैः । निर्विशेषतया ज्ञातो निर्विशेषस्वरूपवान्

vedyatvātkalpitaḥ svasmiṃstena kiṃ tadvicāraṇaiḥ / nirviśeṣatayā jñāto nirviśeṣasvarūpavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णबोधस्तर्हि जातो जिज्ञासैव निरर्थिका । किञ्जातीयः किंगुणोऽसौ किञ्चेष्टो नाम तस्य किम्

pūrṇabodhastarhi jāto jijñāsaiva nirarthikā / kiñjātīyaḥ kiṃguṇo'sau kiñceṣṭo nāma tasya kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं प्रकारः किमाकारः किंविकारश्च पृच्छसि । न जातिर्निर्गुणस्यास्य निश्चेष्टो नाम तस्य न

kiṃ prakāraḥ kimākāraḥ kiṃvikāraśca pṛcchasi / na jātirnirguṇasyāsya niśceṣṭo nāma tasya na

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्प्रकारो निराकारो निर्विकारः स निश्चितः । सच्चिदानन्दरूपेण जिज्ञास्य इति चेद्वदेत्

niṣprakāro nirākāro nirvikāraḥ sa niścitaḥ / saccidānandarūpeṇa jijñāsya iti cedvadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सच्चिदानन्दरूपेण ज्ञात एवायमेव हि । अस्य विवरणम् । अयमात्मा स्वमात्मानं सद्रूपेण न वेत्ति किम्

saccidānandarūpeṇa jñāta evāyameva hi / asya vivaraṇam / ayamātmā svamātmānaṃ sadrūpeṇa na vetti kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहमस्मीति जानाति नाहमस्मीति तद्वद । अहमस्मीति जानाति पश्चाद्विज्ञेय आत्मनः

ahamasmīti jānāti nāhamasmīti tadvada / ahamasmīti jānāti paścādvijñeya ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च यतते स्वयम् । तस्मात्सद्रूपतायां तु नास्त्येवाज्ञानमात्मनः

dharme cārthe ca kāme ca mokṣe ca yatate svayam / tasmātsadrūpatāyāṃ tu nāstyevājñānamātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतनोऽहं विजानामि घटादीनीति यो वदेत् । स्वस्य चिद्रूपतायां तु तस्याज्ञानं न विद्यते

cetano'haṃ vijānāmi ghaṭādīnīti yo vadet / svasya cidrūpatāyāṃ tu tasyājñānaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं प्रियं स्वकामाय तस्मात्प्रियतमः स्वयम् । तेनात्मनस्तु सा युक्ता स्पष्टैवानन्दरूपता

sarvaṃ priyaṃ svakāmāya tasmātpriyatamaḥ svayam / tenātmanastu sā yuktā spaṣṭaivānandarūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनात्मनस्तु सा व्यक्ता सच्चिदानन्दरूपता । तस्मात्स्वयं प्रकाशेऽस्मिन्सच्चिदानन्दरूपिणि

tenātmanastu sā vyaktā saccidānandarūpatā / tasmātsvayaṃ prakāśe'sminsaccidānandarūpiṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशे नीलिमा यद्वत्तोयं मरुमरीचिषु । जले च नैल्यमन्येन चेतनेन प्रकल्पितम् । अज्ञानं चित्स्वरूपेण स्वयं स्वस्मिन्प्रकल्पितम्

ākāśe nīlimā yadvattoyaṃ marumarīciṣu / jale ca nailyamanyena cetanena prakalpitam / ajñānaṃ citsvarūpeṇa svayaṃ svasminprakalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहस्यापि स्वभावोऽयं विश्वरूपेण भासनम् । विद्यया नाशिते मोहे तत्स्वभावो न भासते

mohasyāpi svabhāvo'yaṃ viśvarūpeṇa bhāsanam / vidyayā nāśite mohe tatsvabhāvo na bhāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवचैतन्यभास्यानां वृत्तीनां प्रलये लयः । वृत्तीनां प्रलयादेव न भासन्तेऽत्र वृत्तयः

jīvacaitanyabhāsyānāṃ vṛttīnāṃ pralaye layaḥ / vṛttīnāṃ pralayādeva na bhāsante'tra vṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पुनर्जीवचैतन्यं यथा पूर्वं हि वर्तते । न पुनर्वृत्तिभासात्मा जीवस्तत्र विनश्यति

tatpunarjīvacaitanyaṃ yathā pūrvaṃ hi vartate / na punarvṛttibhāsātmā jīvastatra vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मचैतन्यभास्यस्य मोहस्य प्रलये तथा । मोह एव निवर्तेत यथा पूर्वं लसत्यसौ

ātmacaitanyabhāsyasya mohasya pralaye tathā / moha eva nivarteta yathā pūrvaṃ lasatyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपप्रभायामायातौ श्वेतकृष्णपटौ यथा । तौ तया काशितौ पश्चात्तन्नाशे सा यथा स्थिता

dīpaprabhāyāmāyātau śvetakṛṣṇapaṭau yathā / tau tayā kāśitau paścāttannāśe sā yathā sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मभायां समायातौ मोहबोधौ यथाक्रमात् । तया प्रकाशितौ पश्चात्तन्नाशेन सा यथा स्थिता

ātmabhāyāṃ samāyātau mohabodhau yathākramāt / tayā prakāśitau paścāttannāśena sā yathā sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदान्तसंप्रदायेन कृत इत्यादिचिन्तने । असम्भावनया युक्ता विपरीतत्वभावना

vedāntasaṃpradāyena kṛta ityādicintane / asambhāvanayā yuktā viparītatvabhāvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा नश्यति द्वितीयायां प्रज्ञातैक्ष्ण्यं च वर्धते । दृश्यते त्वग्रयया बुद्ध्या सा बुद्धिस्तस्य जायते

sā naśyati dvitīyāyāṃ prajñātaikṣṇyaṃ ca vardhate / dṛśyate tvagrayayā buddhyā sā buddhistasya jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्षारैरग्निसंस्कारैर्विहिते हेमशोधने । श्यामिका क्षयमायाति केवलं हेम तिष्ठति

sakṣārairagnisaṃskārairvihite hemaśodhane / śyāmikā kṣayamāyāti kevalaṃ hema tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतकैर्बोधसंस्कारैर्विहिते ब्रह्मशोधने । अविद्या क्षयमायाति केवलं ब्रह्म तिष्ठति

satakairbodhasaṃskārairvihite brahmaśodhane / avidyā kṣayamāyāti kevalaṃ brahma tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.