चतुर्विधा (हि) वैदिकाः शब्दाः । केचिद्ब्रह्मण्येवप्रसिद्धाः । अन्ये ऽन्यत्रप्रसिद्धाः, केचिदुभयत्रप्रसिद्धाः, अपरे त्वन्यत्रैवप्रसिद्धा इति । सर्वे ऽपि प्रत्येकं नामलिङ्गात्मकतया । द्विविधाः । साक्षाद्धर्मिवाचिनो नामात्मकाः । धर्मद्वारा धर्मिणि वर्तमाना लिङ्गात्मकाः । तेषु ब्रह्मणि प्रसिद्धानां समन्वयो न वक्तव्यः । विवादाभावात् । तत्रैव च मीमांसावतारात् । तत्र वक्तव्यसमन्वयेषु त्रिविधेषु शब्देष्वन्यत्रप्रसिद्धानां नामात्मकानां शब्दानां विष्णावेव समन्वयम् । तत्र प्रथमे ऽध्याये प्रथमे पादे वदत्यजः । अन्येषामन्येष्विति तत्रतत्र वक्ष्यति । क्रमनियमे तु हेतुरुपरिष्याद्वक्ष्यते । प्रथमे स्पष्टब्रह्मलिङ्गानां द्वितीयतृतीययोरस्पष्टब्रह्मलिङ्गानां समन्वयः । चतुर्थे प्रधानस्य शाब्दत्वनिराकरणमित्युक्तम् । द्वितीयतृतीयपादोदाहरणवाक्यानामपि बहुलं स्पष्टब्रह्मलिङ्गत्वात् । द्वितीयतृतीययेर्भेदाभावप्रसङ्गाच्च । सगुणनिर्गुणप्राचुर्येण तद्भेद इति कश्चित् । तन्न । निराकृतत्वात् । प्रधानशाब्दत्वनिरासस्येक्षत्यधिकरणानन्तर्यं विहाय विक्षेपे कारणाभावाच्च । *३,२९३* आनन्दमयाधिकरणे गुणिसामान्यवाचिनां गुणवाचिनां च समन्वयः नन्वत्र पादे सप्ताधिकरणानि समन्वयविभागार्थानि । तत्र सप्तानां शब्दानां ब्रह्मणि समन्वयः सिद्धयेत् । तत्कथमन्यत्रसिद्धानां नामात्मकानां सर्वशब्दानां समन्वयसिद्धिरत्र स्यात् । अन्यथा समन्वयसूत्रेणैवालम् । किमनेनात्यल्पप्रपञ्चनेनेति । मैवम् । एकैकत्राधिकरणे समानन्यायानमनेकशब्दराशीनां निर्णीयमानत्वात् । वाक्यविशेषग्रहणस्य पूवर्पक्षविशेषोपादानस्य सिद्धान्तप्रमाणविशेषस्वीकारस्य चोदाहरणार्थत्वात् । प्रत्येकं निर्णये शास्त्रस्यापर्यवसानप्रसङ्गः । विश्वतोमुखता च सूत्राणां न स्यात् । तर्हि निर्णेतव्यशब्दावच्छेदकोपाधयो वक्तव्याः । अन्यथास्येदमुदाहरणमिति ज्ञातुमशक्यत्वात् । सर्वोदाहरणत्वे च सर्वथाधिकरणान्तरानारम्भप्रसङ्गादिति । सत्यम् । सन्ति प्रत्यधिकरणं निर्णेतव्यार्थावच्छेदकोपाधय इत्याशयवानानन्दमयाधिकरणनिर्णेयशब्दोपाधिमाह गुणीति ॥ *३,२९४* ॥। गुणिसामान्यवाचिनाम्
caturvidhā (hi) vaidikāḥ śabdāḥ / kecidbrahmaṇyevaprasiddhāḥ / anye 'nyatraprasiddhāḥ, kecidubhayatraprasiddhāḥ, apare tvanyatraivaprasiddhā iti / sarve 'pi pratyekaṃ nāmaliṅgātmakatayā / dvividhāḥ / sākṣāddharmivācino nāmātmakāḥ / dharmadvārā dharmiṇi vartamānā liṅgātmakāḥ / teṣu brahmaṇi prasiddhānāṃ samanvayo na vaktavyaḥ / vivādābhāvāt / tatraiva ca mīmāṃsāvatārāt / tatra vaktavyasamanvayeṣu trividheṣu śabdeṣvanyatraprasiddhānāṃ nāmātmakānāṃ śabdānāṃ viṣṇāveva samanvayam / tatra prathame 'dhyāye prathame pāde vadatyajaḥ / anyeṣāmanyeṣviti tatratatra vakṣyati / kramaniyame tu heturupariṣyādvakṣyate / prathame spaṣṭabrahmaliṅgānāṃ dvitīyatṛtīyayoraspaṣṭabrahmaliṅgānāṃ samanvayaḥ / caturthe pradhānasya śābdatvanirākaraṇamityuktam / dvitīyatṛtīyapādodāharaṇavākyānāmapi bahulaṃ spaṣṭabrahmaliṅgatvāt / dvitīyatṛtīyayerbhedābhāvaprasaṅgācca / saguṇanirguṇaprācuryeṇa tadbheda iti kaścit / tanna / nirākṛtatvāt / pradhānaśābdatvanirāsasyekṣatyadhikaraṇānantaryaṃ vihāya vikṣepe kāraṇābhāvācca / *3,293* ānandamayādhikaraṇe guṇisāmānyavācināṃ guṇavācināṃ ca samanvayaḥ nanvatra pāde saptādhikaraṇāni samanvayavibhāgārthāni / tatra saptānāṃ śabdānāṃ brahmaṇi samanvayaḥ siddhayet / tatkathamanyatrasiddhānāṃ nāmātmakānāṃ sarvaśabdānāṃ samanvayasiddhiratra syāt / anyathā samanvayasūtreṇaivālam / kimanenātyalpaprapañcaneneti / maivam / ekaikatrādhikaraṇe samānanyāyānamanekaśabdarāśīnāṃ nirṇīyamānatvāt / vākyaviśeṣagrahaṇasya pūvarpakṣaviśeṣopādānasya siddhāntapramāṇaviśeṣasvīkārasya codāharaṇārthatvāt / pratyekaṃ nirṇaye śāstrasyāparyavasānaprasaṅgaḥ / viśvatomukhatā ca sūtrāṇāṃ na syāt / tarhi nirṇetavyaśabdāvacchedakopādhayo vaktavyāḥ / anyathāsyedamudāharaṇamiti jñātumaśakyatvāt / sarvodāharaṇatve ca sarvathādhikaraṇāntarānārambhaprasaṅgāditi / satyam / santi pratyadhikaraṇaṃ nirṇetavyārthāvacchedakopādhaya ityāśayavānānandamayādhikaraṇanirṇeyaśabdopādhimāha guṇīti // *3,294* ... guṇisāmānyavācinām
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.