दर्शिता चैव पार्थाय निःसीमाः शक्तयो ऽस्य हि यदावयवे ऽपि ब्रह्मता तथा सत्यवयविनि सा स्वतो ऽनायसेन स्यात् । अवयविनो ऽवयवापेक्षया महत्त्वस्य दृष्टत्वात् । ततश्चावयवस्य पूर्णत्वे ऽवयविनः पूर्णत्वानुपपत्तिरिति विरुद्धमेतत् । द्वितीये व्याप्त्यभावं दर्शयति यथैवेति ॥ एतच्च"उद्बबर्हात्मनः केशौऽ; इत्यादिना पुराणे प्रसिद्धम् । अखिला निरुपचरिता । तथाऽनन्दमयावयवस्यापि भविष्यतीति शेषः । अत्र प्रमाणमाह दर्शिता चेति ॥ पार्थदर्शनं च द्यावापृथिव्योरित्यादि तद्वाक्यादवगम्यते । चशब्दः पुराणाद्युक्तिसमुच्चयार्थः । एवशब्दस्त्वेवं प्रमितैव न वाङ्मात्रेणोच्यत इति सम्बद्धयते । ननु लोके यो ऽवयवः स परिच्छिन्नो दृष्टस्तत्कथमेतदित्यतः परमेश्वरस्याघटितघटकतया सर्वत्राप्रतिबद्धया शक्तयान्यत्रादृष्टमपि घटते कात्र कथन्तेत्याह निःसीमा इति ॥ सीमसीमे स्त्रियामुभे इति सीमन् शब्दपर्यायसीमाशब्दोत्तरपदो ऽयं समासः । सीमन्शब्दोत्तरपदत्वे ऽपि डाबुभाभ्यामन्यतरस्यामिति साधु । तृतीये ऽप्येतदेवोत्तरम् । निःसीमा इति । हिशब्दो हेतौ । शिरो नारायण इत्यादिप्रसिद्धिद्योतको वा । *३,३१८* स्यादेतत् । ब्रह्मशब्दबलेनान्नमयादीनां विष्णुत्वं न निश्चेतुं शक्यते । "ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम् । ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं शङ्करं नीललोहितम्ऽ; ॥ इति तापनीयवाक्ये रुद्रे ऽपि परंब्रह्मशब्दश्रवणादित्यतः पूर्वोत्तरार्धे भिन्नविषयतया व्याख्याति ऋतमिति ॥ ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्
darśitā caiva pārthāya niḥsīmāḥ śaktayo 'sya hi yadāvayave 'pi brahmatā tathā satyavayavini sā svato 'nāyasena syāt / avayavino 'vayavāpekṣayā mahattvasya dṛṣṭatvāt / tataścāvayavasya pūrṇatve 'vayavinaḥ pūrṇatvānupapattiriti viruddhametat / dvitīye vyāptyabhāvaṃ darśayati yathaiveti // etacca"udbabarhātmanaḥ keśau'; ityādinā purāṇe prasiddham / akhilā nirupacaritā / tathā'nandamayāvayavasyāpi bhaviṣyatīti śeṣaḥ / atra pramāṇamāha darśitā ceti // pārthadarśanaṃ ca dyāvāpṛthivyorityādi tadvākyādavagamyate / caśabdaḥ purāṇādyuktisamuccayārthaḥ / evaśabdastvevaṃ pramitaiva na vāṅmātreṇocyata iti sambaddhayate / nanu loke yo 'vayavaḥ sa paricchinno dṛṣṭastatkathametadityataḥ parameśvarasyāghaṭitaghaṭakatayā sarvatrāpratibaddhayā śaktayānyatrādṛṣṭamapi ghaṭate kātra kathantetyāha niḥsīmā iti // sīmasīme striyāmubhe iti sīman śabdaparyāyasīmāśabdottarapado 'yaṃ samāsaḥ / sīmanśabdottarapadatve 'pi ḍābubhābhyāmanyatarasyāmiti sādhu / tṛtīye 'pyetadevottaram / niḥsīmā iti / hiśabdo hetau / śiro nārāyaṇa ityādiprasiddhidyotako vā / *3,318* syādetat / brahmaśabdabalenānnamayādīnāṃ viṣṇutvaṃ na niścetuṃ śakyate / "ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam / ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ śaṅkaraṃ nīlalohitam'; // iti tāpanīyavākye rudre 'pi paraṃbrahmaśabdaśravaṇādityataḥ pūrvottarārdhe bhinnaviṣayatayā vyākhyāti ṛtamiti // ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.