अपिशब्दो लक्षणसमुच्चये । अथवा । निखिलेत्याद्युक्तलक्षणोपपन्नतया नारायणः केन प्रमाणेन प्रतिपत्तव्य इत्यतः सुवाक्यैराप्यमित्युक्तम् । ननु वेदाद्येकदेशे ऽन्यथाप्युच्यते । न । तत्प्रतीतेरपरामर्शपूर्वकत्वादित्याशयेनाखिलैरित्युदितम् । तर्हि धर्माद्यसिद्धिः स्यात् । तस्य प्रमाणान्तरागोचरत्वात् । मैवम् । अमुख्यया वृत्त्या धर्मादेरपि वेदादिवेद्यत्वादित्याशयवताऽप्यतममित्यभिहितम् । अपिशब्दो वक्ष्यमाणप्रमाणसमुच्चयार्थः । सकलजगन्निमित्तकारणत्वादिहेतुभिरप्युक्तलक्षणो नारायणः प्रत्येतव्य इत्यभिप्रेत्योक्तमस्येति । बाधकनिरासपरतया व्याख्यानम् *१,६८* यद्वा नारायणस्य देहसद्भावे दुःखादिदोषानुषङ्गः । तदभावे ज्ञानादिगुणाभावः । उभयथापि जगज्जन्मादिकारणत्वासम्भव इत्याशङ्कयोक्तम् । निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमिति । देहवत्त्वाज्ज्ञानादिगुणपूर्णः । तस्यापि निखिलपूर्णगुणमात्रत्वेन दुःखादिदोषरहितश्चेति । अथवा नायं नारायणशब्दो डित्थादिशब्द इव भगवति साङ्गेतिको घटादिशब्द इव वा रूढिमात्रप्रवृत्तः । किन्तु विशिष्टगुणानप्याचष्ट इति सकलशास्त्रार्थपरतया व्याख्यानम् *१,७०* अथवा श्रोतृबुद्धयनुकूलनाय सकलशास्त्रार्थं सङ्क्षेपतो ऽनेनाचष्टे । विदितसङ्क्षेपा हि प्रपञ्चं जिज्ञासवो भवन्ति । तत्र सदा वन्द्यमिति प्रथमसूत्रार्थोक्तिः । मनोवृत्तेस्तत्प्रवणता हि वन्दनम् । जिज्ञासापि तद्विशेष एव । तस्य जीवादिव्यावृत्तये यद्ब्रह्मेत्युक्तं तस्यार्थो निखिलेति । तदुपपादनाय द्वितीयसूत्रे लक्षणमभिहितम् । तदाह अस्येति ॥ तृतीयसूत्रेण तत्र शास्त्रं प्रमाणमभिधाय तस्याध्यायशेषेण तद्विषयतोपपादिता । तत्कथनमाप्यतममिति । प्रथमाध्यायार्थे शङ्कितदोषनिरासो द्वितीये ऽभिहितस्तमाह निर्दोषमिति ॥ एवं ब्रह्मस्वरूपे सिद्धे अधिकारिणस्तत्प्रसादसाधनोपायभूततत्साक्षात्कारजननाय वैराग्यभक्तिभ्यामखिलवेदार्थश्रवणादि तृतीय गुरुत्वेन व्यासस्य प्रणामः *१,७५* तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव । विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव
apiśabdo lakṣaṇasamuccaye / athavā / nikhiletyādyuktalakṣaṇopapannatayā nārāyaṇaḥ kena pramāṇena pratipattavya ityataḥ suvākyairāpyamityuktam / nanu vedādyekadeśe 'nyathāpyucyate / na / tatpratīteraparāmarśapūrvakatvādityāśayenākhilairityuditam / tarhi dharmādyasiddhiḥ syāt / tasya pramāṇāntarāgocaratvāt / maivam / amukhyayā vṛttyā dharmāderapi vedādivedyatvādityāśayavatā'pyatamamityabhihitam / apiśabdo vakṣyamāṇapramāṇasamuccayārthaḥ / sakalajagannimittakāraṇatvādihetubhirapyuktalakṣaṇo nārāyaṇaḥ pratyetavya ityabhipretyoktamasyeti / bādhakanirāsaparatayā vyākhyānam *1,68* yadvā nārāyaṇasya dehasadbhāve duḥkhādidoṣānuṣaṅgaḥ / tadabhāve jñānādiguṇābhāvaḥ / ubhayathāpi jagajjanmādikāraṇatvāsambhava ityāśaṅkayoktam / nikhilapūrṇaguṇaikadehaṃ nirdoṣamiti / dehavattvājjñānādiguṇapūrṇaḥ / tasyāpi nikhilapūrṇaguṇamātratvena duḥkhādidoṣarahitaśceti / athavā nāyaṃ nārāyaṇaśabdo ḍitthādiśabda iva bhagavati sāṅgetiko ghaṭādiśabda iva vā rūḍhimātrapravṛttaḥ / kintu viśiṣṭaguṇānapyācaṣṭa iti sakalaśāstrārthaparatayā vyākhyānam *1,70* athavā śrotṛbuddhayanukūlanāya sakalaśāstrārthaṃ saṅkṣepato 'nenācaṣṭe / viditasaṅkṣepā hi prapañcaṃ jijñāsavo bhavanti / tatra sadā vandyamiti prathamasūtrārthoktiḥ / manovṛttestatpravaṇatā hi vandanam / jijñāsāpi tadviśeṣa eva / tasya jīvādivyāvṛttaye yadbrahmetyuktaṃ tasyārtho nikhileti / tadupapādanāya dvitīyasūtre lakṣaṇamabhihitam / tadāha asyeti // tṛtīyasūtreṇa tatra śāstraṃ pramāṇamabhidhāya tasyādhyāyaśeṣeṇa tadviṣayatopapāditā / tatkathanamāpyatamamiti / prathamādhyāyārthe śaṅkitadoṣanirāso dvitīye 'bhihitastamāha nirdoṣamiti // evaṃ brahmasvarūpe siddhe adhikāriṇastatprasādasādhanopāyabhūtatatsākṣātkārajananāya vairāgyabhaktibhyāmakhilavedārthaśravaṇādi tṛtīya gurutvena vyāsasya praṇāmaḥ *1,75* tameva śāstraprabhavaṃ praṇamya jagadgurūṇāṃ gurumañjasaiva / viśeṣato me paramākhyavidyāvyākhyāṃ karomyanvapi cāhameva
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.