शिष्याणां चास्ति गुरुदेवताभेदः । तदपेक्षयैव जगद्गुरूणामित्युक्तम् । अन्यथा विशेषतो म इत्युक्तमयुक्तं स्यात् । व्याख्येयत्वसमर्थनम् *१,८४* स्यादेतत् । अथातो ब्रह्मजिज्ञासेत्यादिकं ग्रन्थं व्याख्यातुमयं देवतादिप्रणामः । नचायं व्याख्यातव्यः । अर्थविवक्षापूर्वकस्यैव पौरुषेयवाक्यस्य व्याख्यातव्यत्वात् । नहि मातृकामात्रव्याख्याने प्रेक्षावान्प्रवर्तते । नचास्यार्थविवक्षापूर्वकत्वे मानमस्ति । प्रणयनमात्रस्य व्यभिचारित्वात् । प्रेक्षावत्प्रणयनस्य चानिश्चयात् । निश्चये वा विषहरमन्त्रस्येव जपादिनाभ्युदयसिद्धये निर्माणोपपत्तेः । गृहीतसङ्गतेरर्थप्रतिभासो हि विषहरमन्त्रे ऽपि समानः । नचार्थविवक्षापूर्वकत्वमात्रेणोपादेयता व्याख्यानं युक्तम् । विप्रलम्भकादिवाक्यव्याख्यानप्रसङ्गात् । किं नाम याथार्थ्ये च सति । नचास्य याथार्थ्ये मानमस्ति । तद्भावे ऽपि तथाविधवाक्यान्तरपरित्यागेनास्यैव व्याख्याने कारणं वक्तव्यमित्याशङ्कानिरासाय परमाख्यविद्येत्युक्तम् । *१,८८* अयमभिसन्धिः । अस्ति तावदस्मिन्ग्रन्थे"द्वे विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा चऽ; इत्यादौ परविद्याख्या । अत्र विद्याशब्देनार्थविवक्षा याथार्थ्यं चास्यावगम्यते । याथार्थ्यज्ञानतत्साधनयोर्विद्याशब्दस्य योगरूढिभ्यां प्रवृत्तत्वात् । "संज्ञायां समजनिषदऽ; इत्यत्र संज्ञायामित्यनुवृत्तेः । परशब्देन च याथार्थ्याद्वाक्यान्तरादुत्कर्षः । तदेवमागमेनास्य सर्वोत्तमप्रणामाप्यप्रतीतेर्गहनार्थत्वच्चोपपन्नमन्यपरित्यागेनास्यैव व्याख्यानमिति । तथाप्यन्यैरेव व्याख्यातत्वान्न पुनरिदं व्याख्यातव्यमित्यतो व्याख्यामित्युक्तम् । विशिष्टाऽख्या व्याख्या । अनेन परकृतानामपव्याख्यानतामभिप्रैति । तथाच तत्रतत्र प्रदर्शयिष्यति । तथापि स्वप्रणीतभाष्येणैव कृतव्युत्पादनमिदं शास्त्रमिति किमनेन व्युत्पादनेनेत्यतो ऽन्वपि चेत्याह । चशब्देन अनुव्याख्याने प्रयोजनसद्भावं समुच्चिनोति । तच्च वक्ष्यते । प्रयोजनसद्भावे भाष्यदिशा शिष्या एवानुव्याकरिष्यन्तीत्यतो ऽहमेवेत्याभिहितम् । एवशब्देनान्येषामसामर्थ्यं सूचयति । आगमेन शास्त्रप्रामाण्यम् *१,९६* प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः । अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम्
śiṣyāṇāṃ cāsti gurudevatābhedaḥ / tadapekṣayaiva jagadgurūṇāmityuktam / anyathā viśeṣato ma ityuktamayuktaṃ syāt / vyākhyeyatvasamarthanam *1,84* syādetat / athāto brahmajijñāsetyādikaṃ granthaṃ vyākhyātumayaṃ devatādipraṇāmaḥ / nacāyaṃ vyākhyātavyaḥ / arthavivakṣāpūrvakasyaiva pauruṣeyavākyasya vyākhyātavyatvāt / nahi mātṛkāmātravyākhyāne prekṣāvānpravartate / nacāsyārthavivakṣāpūrvakatve mānamasti / praṇayanamātrasya vyabhicāritvāt / prekṣāvatpraṇayanasya cāniścayāt / niścaye vā viṣaharamantrasyeva japādinābhyudayasiddhaye nirmāṇopapatteḥ / gṛhītasaṅgaterarthapratibhāso hi viṣaharamantre 'pi samānaḥ / nacārthavivakṣāpūrvakatvamātreṇopādeyatā vyākhyānaṃ yuktam / vipralambhakādivākyavyākhyānaprasaṅgāt / kiṃ nāma yāthārthye ca sati / nacāsya yāthārthye mānamasti / tadbhāve 'pi tathāvidhavākyāntaraparityāgenāsyaiva vyākhyāne kāraṇaṃ vaktavyamityāśaṅkānirāsāya paramākhyavidyetyuktam / *1,88* ayamabhisandhiḥ / asti tāvadasmingranthe"dve vidye veditavye parā caivāparā ca'; ityādau paravidyākhyā / atra vidyāśabdenārthavivakṣā yāthārthyaṃ cāsyāvagamyate / yāthārthyajñānatatsādhanayorvidyāśabdasya yogarūḍhibhyāṃ pravṛttatvāt / "saṃjñāyāṃ samajaniṣada'; ityatra saṃjñāyāmityanuvṛtteḥ / paraśabdena ca yāthārthyādvākyāntarādutkarṣaḥ / tadevamāgamenāsya sarvottamapraṇāmāpyapratītergahanārthatvaccopapannamanyaparityāgenāsyaiva vyākhyānamiti / tathāpyanyaireva vyākhyātatvānna punaridaṃ vyākhyātavyamityato vyākhyāmityuktam / viśiṣṭā'khyā vyākhyā / anena parakṛtānāmapavyākhyānatāmabhipraiti / tathāca tatratatra pradarśayiṣyati / tathāpi svapraṇītabhāṣyeṇaiva kṛtavyutpādanamidaṃ śāstramiti kimanena vyutpādanenetyato 'nvapi cetyāha / caśabdena anuvyākhyāne prayojanasadbhāvaṃ samuccinoti / tacca vakṣyate / prayojanasadbhāve bhāṣyadiśā śiṣyā evānuvyākariṣyantītyato 'hamevetyābhihitam / evaśabdenānyeṣāmasāmarthyaṃ sūcayati / āgamena śāstraprāmāṇyam *1,96* prādurbhūto harirvyāso viriñcabhavapūrvakaiḥ / arthitaḥ paravidyākhyaṃ cakre śāstramanuttamam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.