वाक्यद्वयतात्पर्यमाह श्रुतेति ॥ एवं व्याकुर्वाणेन हि श्रुतमुपशब्दं त्यक्तवा तत्स्थाने ऽश्रुतो ऽतिशब्दो ऽध्याहार्यः । तथाच श्रुतपरित्यागो ऽश्रुतकल्पनं च स्यात् । तदुभयं च लज्जाहेतुरिति । न वयं श्रुतपरित्यागेनाश्रुताध्याहारं कुर्मो येनायं दोषः स्यात् । किं नामाव्ययानामनेकार्थत्वादुपशब्दो ऽतिशब्दार्थो व्याख्यायत इति चेन्न । नियामकेन विना प्रसिद्धार्थत्यागाप्रसिद्धार्थस्वीकारानुपपत्तेः । *३,४४७* न ह्यव्ययान्यनेकार्थानीत्येतावतान्तःशब्दस्य बहिरित्यर्थो गृह्यते । किन्तु प्रयोगादिकमनुसृत्यैवेति स्थिते ऽभ्युपगम्यापि दोषमाह मृतावेवेति ॥ मृतावेव परित्यागः कृतो ह्यन्नमयस्य च अन्नमयादीनामन्तरस्यान्यस्य श्रवणादब्रह्मत्वमानन्दमयस्य तु तदभावाद्ब्रह्मत्वमिति चेन्न । तत्रापि सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्मेति प्रकृतस्य ब्रह्मणो ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठेत्यानन्दमयाश्रयतयोक्तत्वात् । तद्विजिज्ञापयिषयैवान्नमयादयः पञ्चापि कोशाः कल्प्यन्ते । नन्वन्नमयादीनाभिवानन्दमयस्य पुच्छत्वेनोक्तं ब्रह्म कथं स्वप्रधानं स्यात् । न । स्वप्रधानतया प्रकृतत्वात् । नचानन्दमयावयत्वेनापि ब्रह्मणि ज्ञायमाने प्रकृतत्वं न हीयते आनन्दमयस्य ब्रह्मत्वादिति वाच्यम् । तथा सति तदेवावयव्यवयवश्चेत्यसामञ्जस्याप्रसङ्गात् । अन्यतरपरिग्रहे च पुच्छस्यैव ब्रह्मत्वं युक्तम् । ब्रह्मशब्दश्रवणात् । न त्वानन्दमयस्य तत्र ब्रह्मशब्दाश्रवणात् । असन्नेवेति श्लोकस्य ब्रह्मपुच्छमित्युक्तब्रह्मविषयत्वात् । न ह्यत्रानन्दमयो ऽन्वाकृष्टते । किन्तु पुच्छतयोक्तं ब्रह्म स्वप्रधानतया । न चानन्द(मय)स्यानुभवसिद्धस्य भावाभावशङ्का युज्यते । कथं तर्हि पुच्छत्वोक्तिः । पुच्छवत्पुच्छमित्याश्रयार्थत्वात् । *३,४४९फ़्।* किञ्चानन्दमयस्य प्रियाद्यवयवयोगाशारीरत्वाभ्यां सविशेषत्त्वाद्ब्रह्मणो ऽपि सविशेषत्वप्रसङ्गः । निर्विशेषं च ब्रह्म । वाङ्मनसागोचरत्वश्रुतेः । मयटः प्राचुर्यार्थत्वे ऽप्यानन्दप्रचुर इत्युक्ते दुःखाल्पत्वमपि गम्यते । प्राचुर्यस्य लोके प्रतियोग्यल्पतासापेक्षत्वात् । नच ब्रह्मणि दुःखं सम्भवति । किञ्च प्रियादीनां प्रतिशरीरं भेदेनानन्दमयस्यापि भेदे ब्रह्मणो ऽपि प्रतिशरीरं भेदः प्रसज्येत । नच तद्युक्तम् । अनन्तत्वश्रुतेः । नचैवं भागर्वी वारुणी विद्या विरुद्धयेत । तत्र मयटो ऽश्रवणेन भिन्नविषयत्वात् । एतमानन्दमयमात्मानमिति चान्नमयादीनामिवानन्दमयस्यातिक्रमणीयतयोक्तस्याब्रह्मत्वात् । अन्ते मयटः श्रवणेन पूर्वमपि तदध्याहारे पूर्वमपि नानन्दमयो ब्रह्मास्तु । ब्रह्मज्ञानार्थिनस्तु तदुपदेशो द्वारतयोपपन्नो भविष्यतीति । *३,४५६* नन्वेवं तर्हि कथं सूत्राणि । आनन्दमयस्य ब्रह्मताप्रतिपादनपरतयोपलम्भात् । मैवम् । वेदसूत्रयोर्विरोधे गुणे त्वन्याय्यकल्पनेति न्यायेन सूत्राणां कथञ्चिद्योज्यत्वात् । तस्मादानन्दमयादयः पञ्चापि कोशा न ब्रह्मेति । *३,४६०* तदेतत्सूत्रव्याख्यानेन निराकृतमपि शिष्यहिततया स्फुटं निराकरोति ये ऽन्नमिति । ये ऽन्नं ब्रह्मेत्याद्युपासां सामानाधिकरण्यतः
vākyadvayatātparyamāha śruteti // evaṃ vyākurvāṇena hi śrutamupaśabdaṃ tyaktavā tatsthāne 'śruto 'tiśabdo 'dhyāhāryaḥ / tathāca śrutaparityāgo 'śrutakalpanaṃ ca syāt / tadubhayaṃ ca lajjāheturiti / na vayaṃ śrutaparityāgenāśrutādhyāhāraṃ kurmo yenāyaṃ doṣaḥ syāt / kiṃ nāmāvyayānāmanekārthatvādupaśabdo 'tiśabdārtho vyākhyāyata iti cenna / niyāmakena vinā prasiddhārthatyāgāprasiddhārthasvīkārānupapatteḥ / *3,447* na hyavyayānyanekārthānītyetāvatāntaḥśabdasya bahirityartho gṛhyate / kintu prayogādikamanusṛtyaiveti sthite 'bhyupagamyāpi doṣamāha mṛtāveveti // mṛtāveva parityāgaḥ kṛto hyannamayasya ca annamayādīnāmantarasyānyasya śravaṇādabrahmatvamānandamayasya tu tadabhāvādbrahmatvamiti cenna / tatrāpi satyaṃ jñānamanantaṃ brahmeti prakṛtasya brahmaṇo brahma pucchaṃ pratiṣṭhetyānandamayāśrayatayoktatvāt / tadvijijñāpayiṣayaivānnamayādayaḥ pañcāpi kośāḥ kalpyante / nanvannamayādīnābhivānandamayasya pucchatvenoktaṃ brahma kathaṃ svapradhānaṃ syāt / na / svapradhānatayā prakṛtatvāt / nacānandamayāvayatvenāpi brahmaṇi jñāyamāne prakṛtatvaṃ na hīyate ānandamayasya brahmatvāditi vācyam / tathā sati tadevāvayavyavayavaścetyasāmañjasyāprasaṅgāt / anyataraparigrahe ca pucchasyaiva brahmatvaṃ yuktam / brahmaśabdaśravaṇāt / na tvānandamayasya tatra brahmaśabdāśravaṇāt / asanneveti ślokasya brahmapucchamityuktabrahmaviṣayatvāt / na hyatrānandamayo 'nvākṛṣṭate / kintu pucchatayoktaṃ brahma svapradhānatayā / na cānanda(maya)syānubhavasiddhasya bhāvābhāvaśaṅkā yujyate / kathaṃ tarhi pucchatvoktiḥ / pucchavatpucchamityāśrayārthatvāt / *3,449f.* kiñcānandamayasya priyādyavayavayogāśārīratvābhyāṃ saviśeṣattvādbrahmaṇo 'pi saviśeṣatvaprasaṅgaḥ / nirviśeṣaṃ ca brahma / vāṅmanasāgocaratvaśruteḥ / mayaṭaḥ prācuryārthatve 'pyānandapracura ityukte duḥkhālpatvamapi gamyate / prācuryasya loke pratiyogyalpatāsāpekṣatvāt / naca brahmaṇi duḥkhaṃ sambhavati / kiñca priyādīnāṃ pratiśarīraṃ bhedenānandamayasyāpi bhede brahmaṇo 'pi pratiśarīraṃ bhedaḥ prasajyeta / naca tadyuktam / anantatvaśruteḥ / nacaivaṃ bhāgarvī vāruṇī vidyā viruddhayeta / tatra mayaṭo 'śravaṇena bhinnaviṣayatvāt / etamānandamayamātmānamiti cānnamayādīnāmivānandamayasyātikramaṇīyatayoktasyābrahmatvāt / ante mayaṭaḥ śravaṇena pūrvamapi tadadhyāhāre pūrvamapi nānandamayo brahmāstu / brahmajñānārthinastu tadupadeśo dvāratayopapanno bhaviṣyatīti / *3,456* nanvevaṃ tarhi kathaṃ sūtrāṇi / ānandamayasya brahmatāpratipādanaparatayopalambhāt / maivam / vedasūtrayorvirodhe guṇe tvanyāyyakalpaneti nyāyena sūtrāṇāṃ kathañcidyojyatvāt / tasmādānandamayādayaḥ pañcāpi kośā na brahmeti / *3,460* tadetatsūtravyākhyānena nirākṛtamapi śiṣyahitatayā sphuṭaṃ nirākaroti ye 'nnamiti / ye 'nnaṃ brahmetyādyupāsāṃ sāmānādhikaraṇyataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.