चशब्दो हेत्वर्थः । यस्माद्वाधूलशाखायां विज्ञानानन्दसहितं तदन्नादिषट्कमित्यष्टरूपं ब्रह्मतयोदाहृतम् । तस्मात्तदनुसारेण प्रथमानुवाके चक्षुरादित्रयस्योत्तरत्र विज्ञानानन्दयोरध्याहारेण सङ्खयासंज्ञैक्यं भविष्यतीति भावः । हेत्वन्तसमुच्चये वा चशब्दः । अत्रापि हि"विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात्ऽ; । "आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्ऽ; इत्युत्तरवाक्यपर्यालोचनयापि ह्यत्र विज्ञानानन्दयोरध्याहारो गम्यते । न ह्यन्यद्वरुणेनोपदिष्यं भृगुस्त्वन्यद्वयजानादिति युज्यते । ननु वाधूलशाखोक्तमपि कुतो ब्रह्मेत्यत आह पृथगिति ॥ अनेकशाखाविदामेवात्र सम्यगधिकारज्ञापनायैतदुक्तम् । ननु वाधूलशाखायामिवात्रोभयत्राष्यकमेव कस्मान्नोक्तमित्यत आह आवापेति ॥ *३,४७३* आवापोद्वापतष शाखा यत आहुः परं पदम् क्वचिदन्यत्रानुक्तावापेन क्वचिदन्यत्रोक्तोद्वापेन क्वचिदुभयतया क्वचित्सामग्षेण परमेश्वरस्वरूपं प्रतिपादयन्तीति शाखानां स्वभावो यतो ऽतो न कश्चिद्विरोध इति । *३,४७८* ननु तथापि वरुणोपदिष्यानामन्नादीनां ब्रह्मत्वं नोपपद्यते । तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससारऽ; इति लब्धोपदेशस्यापि भृगोः पुनरुपसरणवचनात् । पूर्वोक्तस्यैव ब्रह्मत्वे अधीहि भगवो ब्रह्मेति पुनरुपसरणं व्यर्थं स्यात् । अनेन तु ज्ञायते न पूर्वोपदिष्यं ब्रह्मेति । यथा हि कश्चित्सुवर्णं याचितवते रजतं ददाति सो ऽपि गृहीत्वाऽलोच्य पुनः(पुनः) सुवर्णं देहीति याचते । तेन पार्श्वस्थो जानाति प्राग्दत्तमन्यदेव किञ्चिन्न सुवर्णमिति । तथेहापीत्याशङ्कां परिहरति यत इति ॥ *३,४७९* यतो भूतानि जायन्त इत्याद्यैर्लक्षणैः स्वयम्
caśabdo hetvarthaḥ / yasmādvādhūlaśākhāyāṃ vijñānānandasahitaṃ tadannādiṣaṭkamityaṣṭarūpaṃ brahmatayodāhṛtam / tasmāttadanusāreṇa prathamānuvāke cakṣurāditrayasyottaratra vijñānānandayoradhyāhāreṇa saṅkhayāsaṃjñaikyaṃ bhaviṣyatīti bhāvaḥ / hetvantasamuccaye vā caśabdaḥ / atrāpi hi"vijñānaṃ brahmeti vyajānāt'; / "ānando brahmeti vyajānāt'; ityuttaravākyaparyālocanayāpi hyatra vijñānānandayoradhyāhāro gamyate / na hyanyadvaruṇenopadiṣyaṃ bhṛgustvanyadvayajānāditi yujyate / nanu vādhūlaśākhoktamapi kuto brahmetyata āha pṛthagiti // anekaśākhāvidāmevātra samyagadhikārajñāpanāyaitaduktam / nanu vādhūlaśākhāyāmivātrobhayatrāṣyakameva kasmānnoktamityata āha āvāpeti // *3,473* āvāpodvāpataṣa śākhā yata āhuḥ paraṃ padam kvacidanyatrānuktāvāpena kvacidanyatroktodvāpena kvacidubhayatayā kvacitsāmagṣeṇa parameśvarasvarūpaṃ pratipādayantīti śākhānāṃ svabhāvo yato 'to na kaścidvirodha iti / *3,478* nanu tathāpi varuṇopadiṣyānāmannādīnāṃ brahmatvaṃ nopapadyate / tadvijñāya punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra'; iti labdhopadeśasyāpi bhṛgoḥ punarupasaraṇavacanāt / pūrvoktasyaiva brahmatve adhīhi bhagavo brahmeti punarupasaraṇaṃ vyarthaṃ syāt / anena tu jñāyate na pūrvopadiṣyaṃ brahmeti / yathā hi kaścitsuvarṇaṃ yācitavate rajataṃ dadāti so 'pi gṛhītvā'locya punaḥ(punaḥ) suvarṇaṃ dehīti yācate / tena pārśvastho jānāti prāgdattamanyadeva kiñcinna suvarṇamiti / tathehāpītyāśaṅkāṃ pariharati yata iti // *3,479* yato bhūtāni jāyanta ityādyairlakṣaṇaiḥ svayam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.