छन्दोगाः पठन्ति । गायत्री वा इदं भूतमित्यादि । तत्र संशयः । किं गायत्री ब्रह्म किं(वा) इदं भूतमित्यादि । तत्र संशयः । किं गायत्री ब्रह्म किं (वा) वर्णसमावेशलक्षणो मन्त्र इति । मन्त्र एवेति तावत्प्राप्तम् । कुतः । गायत्रीशब्दस्य छन्दोविशेषे प्रसिद्धत्वात् । नन्वेतदपि पूर्वन्यायेनैव परिहृतमित्यतो ऽभ्यधिकाशङ्कया पूर्वपक्षयति नित्यत्वादिति ॥ नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः भवेदाकाशादिशब्दानां परमात्मपरत्वम् । अन्यगतस्य शब्दप्रवृत्तिनिमित्तस्येश्वरपरतन्त्रत्वेन तत्र मुख्यवृत्त्ययोगात् । यद्यपि विवरत्वादिकं कारणतः स्वरूपतो ऽप्यनागन्तुकम् । तथापि धर्मिण एवाकाशादेरुत्पत्तिविनाशवतो जन्मस्थितिलयेष्वीश्वराधीनत्वे धर्मस्यापि तथाभावो ऽवर्जनीयः । न चाकाशो ऽनादिनित्य इति युक्तम् । आत्मन आकाशः सम्भूत इत्यादिश्रुतिविरोधात् । यस्त्वनादिर्वायमाकाशःऽ; इत्युक्तो ऽव्याकृताकाशः सो ऽनादिनित्यो ऽपि न तत्र पूर्वपक्षिणो विवक्षितः । भूतप्रकरणत्वात् । नचैवं प्रकृते सम्भवति । गायत्रीशब्दप्रवृत्तिनिमित्तं हि गानत्राणकर्तृत्वम् । यथाऽह श्रुतिः । गायति च त्रायते च तस्माद्गायत्रीति तत्र गानकर्तृत्वं नाम अर्थप्रतिपादकत्वम् । त्राणकर्तृत्वं चाध्येतृणां पापाद्रक्षणशक्तिः । तदुभयमपि कथं केन प्रकारेण हरेः अधीनं स्यात् । न केनापि । तथा हि । विवरत्वादिवद्धर्मिणा सहैव तदधीनं वा स्यात् । ध्वनिवत्स्वयमेव वा । नाद्यः । धर्मिणः शब्दस्य वेदस्य नित्यत्वादनादित्वाच्च । धर्मिण एव नित्यत्वे तेन सह पराधीनत्वं कुत इति एवार्थः । न द्वितीयः । अर्थप्रतिपादानादिशक्तेस्तत्स्वभावत्वात् । *३,५६७फ़्।* कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामयथार्थता
chandogāḥ paṭhanti / gāyatrī vā idaṃ bhūtamityādi / tatra saṃśayaḥ / kiṃ gāyatrī brahma kiṃ(vā) idaṃ bhūtamityādi / tatra saṃśayaḥ / kiṃ gāyatrī brahma kiṃ (vā) varṇasamāveśalakṣaṇo mantra iti / mantra eveti tāvatprāptam / kutaḥ / gāyatrīśabdasya chandoviśeṣe prasiddhatvāt / nanvetadapi pūrvanyāyenaiva parihṛtamityato 'bhyadhikāśaṅkayā pūrvapakṣayati nityatvāditi // nityatvādeva śabdasya tatsvabhāvaḥ kathaṃ hareḥ bhavedākāśādiśabdānāṃ paramātmaparatvam / anyagatasya śabdapravṛttinimittasyeśvaraparatantratvena tatra mukhyavṛttyayogāt / yadyapi vivaratvādikaṃ kāraṇataḥ svarūpato 'pyanāgantukam / tathāpi dharmiṇa evākāśāderutpattivināśavato janmasthitilayeṣvīśvarādhīnatve dharmasyāpi tathābhāvo 'varjanīyaḥ / na cākāśo 'nādinitya iti yuktam / ātmana ākāśaḥ sambhūta ityādiśrutivirodhāt / yastvanādirvāyamākāśaḥ'; ityukto 'vyākṛtākāśaḥ so 'nādinityo 'pi na tatra pūrvapakṣiṇo vivakṣitaḥ / bhūtaprakaraṇatvāt / nacaivaṃ prakṛte sambhavati / gāyatrīśabdapravṛttinimittaṃ hi gānatrāṇakartṛtvam / yathā'ha śrutiḥ / gāyati ca trāyate ca tasmādgāyatrīti tatra gānakartṛtvaṃ nāma arthapratipādakatvam / trāṇakartṛtvaṃ cādhyetṛṇāṃ pāpādrakṣaṇaśaktiḥ / tadubhayamapi kathaṃ kena prakāreṇa hareḥ adhīnaṃ syāt / na kenāpi / tathā hi / vivaratvādivaddharmiṇā sahaiva tadadhīnaṃ vā syāt / dhvanivatsvayameva vā / nādyaḥ / dharmiṇaḥ śabdasya vedasya nityatvādanāditvācca / dharmiṇa eva nityatve tena saha parādhīnatvaṃ kuta iti evārthaḥ / na dvitīyaḥ / arthapratipādānādiśaktestatsvabhāvatvāt / *3,567f.* kathaṃ prasiddhabahulaśabdānāmayathārthatā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.