यो हि यावदथर्प्रतिपादकस्यागमस्य प्रभवः स तावन्तमर्थं तत्त्वतो जानन्नवगतः । अयं चाशेषार्थप्रतिपादकस्यागमस्य प्रभवो ऽनुक्तं पञ्चभिर्वेदैरुत्सन्नान्भगवान्वेदानित्यादिवचनादवगतः । ततो भवितव्यमनेन सर्वज्ञेन । यश्च बहोरागमस्य प्रभवः सो ऽसति निमित्तान्तरे पटुकरणो दृष्टः । अयं चापरस्य वेदादेः प्रभवः कथमपटुकरणो भवेदिति । तदुदितमिति वचनेन कार्येण वक्तुर्विवक्षा कारणभूतोपपादिता । गुरूणामिति श्रोतृणां तत्त्वज्ञानयोग्यतोपपादने हेतुः । नहि स्वयं तत्त्वज्ञानायोग्यः परेषां तत्त्वोपदेष्या दृष्टः । अजादिभ्य इति वक्तृप्रेमास्पदत्वोपपादनम् । ब्रह्मादयो हि परमेश्वरप्रेमविषयाः सुप्रसिद्धाः । तदर्थत इति प्रसङ्गानुकूल्योपपादनम् । अत्र सर्वत्राकारणकार्योत्वत्त्यादिप्रसङ्गो विपक्षे बाधकस्तर्कः उन्नेयः । *१,११७* किं मध्ये साध्यान्तराध्याहारकल्पनया नन्वत्र गुरुर्गुरूणामित्यादीनां शास्त्रप्रामाण्येन यथाश्रुत एव साध्यसाधनभावो व्याख्यायताम् । किं मध्ये साध्यान्तराध्याहारकल्पनया । यद्यपि यथाश्रुतानामेषां व्यधिकरणता । तथापि तदुदितमिति वचनाद्विभक्तिविपरिणामेन एकाधिकरणता भविष्यति । *१,१२०* हेतूणाम् अव्यभिचरितत्वम् यद्यपि चैते प्रत्येकं बौद्धागमादौ मानतां व्यभिचरन्ति । तथापि मिलितानां हेतुतास्तु । भारताद्यशेषसच्छास्त्रप्रभवप्रणीतत्वांशस्य सपक्षाप्रवेशितत्वेनासाधारण्यं स्यादिति चेन्न । तेष्वेव हेतुवृत्तिसम्भवात् । तत्प्रामाण्यस्य महाजनपरिग्रहादिना निश्चितत्वात् । एवं तर्हि भारतादिप्रणयनविशिष्टेन तेषामप्रणीतत्वाद्बादरायणेन ब्रह्मादीन्प्रति तन्मोक्षार्तमुपदिष्टत्वमात्रं हेतुः स्यादिति चेद्बाढम् । तावन्मात्रस्यैव व्यभिचाराभावात् । तथा सति गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणामिति व्यर्थमापद्यत इति चेन्न । तस्य हेतुशरीराप्रवेशिनो ऽपि दृष्टान्तोपदर्शनादिना सार्थक्योपपत्तेरिति । *१,१२५* साध्यान्तराध्याहारसमर्थनम् सत्यम् । तथापि नैतदेवं विज्ञातुं शक्यम् । तथा सत्युत्तरवाक्ये वक्त्राद्यानुकूल्यस्य साध्यसम्बन्धव्युत्पादनमसङ्गतं स्यात् । तदनुमानान्तरं भविष्यतीति चेन्न । तथात्वे प्रामाण्यं त्रिविधम *१,१२९* उपाद्युद्भावम् असंगतम् वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता । आप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा
yo hi yāvadatharpratipādakasyāgamasya prabhavaḥ sa tāvantamarthaṃ tattvato jānannavagataḥ / ayaṃ cāśeṣārthapratipādakasyāgamasya prabhavo 'nuktaṃ pañcabhirvedairutsannānbhagavānvedānityādivacanādavagataḥ / tato bhavitavyamanena sarvajñena / yaśca bahorāgamasya prabhavaḥ so 'sati nimittāntare paṭukaraṇo dṛṣṭaḥ / ayaṃ cāparasya vedādeḥ prabhavaḥ kathamapaṭukaraṇo bhavediti / taduditamiti vacanena kāryeṇa vakturvivakṣā kāraṇabhūtopapāditā / gurūṇāmiti śrotṛṇāṃ tattvajñānayogyatopapādane hetuḥ / nahi svayaṃ tattvajñānāyogyaḥ pareṣāṃ tattvopadeṣyā dṛṣṭaḥ / ajādibhya iti vaktṛpremāspadatvopapādanam / brahmādayo hi parameśvarapremaviṣayāḥ suprasiddhāḥ / tadarthata iti prasaṅgānukūlyopapādanam / atra sarvatrākāraṇakāryotvattyādiprasaṅgo vipakṣe bādhakastarkaḥ unneyaḥ / *1,117* kiṃ madhye sādhyāntarādhyāhārakalpanayā nanvatra gururgurūṇāmityādīnāṃ śāstraprāmāṇyena yathāśruta eva sādhyasādhanabhāvo vyākhyāyatām / kiṃ madhye sādhyāntarādhyāhārakalpanayā / yadyapi yathāśrutānāmeṣāṃ vyadhikaraṇatā / tathāpi taduditamiti vacanādvibhaktivipariṇāmena ekādhikaraṇatā bhaviṣyati / *1,120* hetūṇām avyabhicaritatvam yadyapi caite pratyekaṃ bauddhāgamādau mānatāṃ vyabhicaranti / tathāpi militānāṃ hetutāstu / bhāratādyaśeṣasacchāstraprabhavapraṇītatvāṃśasya sapakṣāpraveśitatvenāsādhāraṇyaṃ syāditi cenna / teṣveva hetuvṛttisambhavāt / tatprāmāṇyasya mahājanaparigrahādinā niścitatvāt / evaṃ tarhi bhāratādipraṇayanaviśiṣṭena teṣāmapraṇītatvādbādarāyaṇena brahmādīnprati tanmokṣārtamupadiṣṭatvamātraṃ hetuḥ syāditi cedbāḍham / tāvanmātrasyaiva vyabhicārābhāvāt / tathā sati gururgurūṇāṃ prabhavaḥ śāstrāṇāmiti vyarthamāpadyata iti cenna / tasya hetuśarīrāpraveśino 'pi dṛṣṭāntopadarśanādinā sārthakyopapatteriti / *1,125* sādhyāntarādhyāhārasamarthanam satyam / tathāpi naitadevaṃ vijñātuṃ śakyam / tathā satyuttaravākye vaktrādyānukūlyasya sādhyasambandhavyutpādanamasaṅgataṃ syāt / tadanumānāntaraṃ bhaviṣyatīti cenna / tathātve prāmāṇyaṃ trividhama *1,129* upādyudbhāvam asaṃgatam vaktṛśrotṛprasaktīnāṃ yadāptiranukūlatā / āptavākyatayā tena śrutimūlatayā tathā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.