सङ्खयोपसङ्ग्रहात्ऽ; इत्येतदपि प्रधानस्याश(शा)ब्दत्वप्रतिपादनार्थतया वयाचक्षते (शांभा) । तथाहि । "यस्मिन्पञ्चपञ्चजना इति पञ्चसङ्खयाविषयापरा पञ्चसङ्खया श्रूयते । पञ्चशब्दद्वयदशर्नात् । न एते पञ्चपञ्चकाः पञ्चविंशतिः सम्पद्यते । तथाच श्रुतिप्रसिद्धया पञ्चविंशतिसङ्खयया तेषां स्मृतिप्रसिद्धानां पञ्चविंशतितत्त्वानामुपसङ्ग्रहात्प्राप्तं श्रुतिमत्त्वं प्रधानादीनां इत्यत्रोच्यते । न सङ्खयोपसङ्ग्रहादपि प्रधानादीनां श्रुतिमत्त्वप्रतयाशा कर्तव्या । कस्मात् । नानाभावात् । नाना ह्येतानि पञ्चविंशतितत्त्वानि नैषां पञ्चशः पञ्चशः साधारणो धर्मो ऽस्ति । येन पञ्चविंशतेरन्तराले पञ्च पञ्च सङ्खया निवेशेरन् । न ह्येकं निबन्धनमन्तरेण नानाभूतेषु द्वित्वादिकाः सङ्खया निविशन्ते । अतिरेकाच्च । अतिरेको हि भवत्यात्माकाशाभ्यां पञ्चविंशतिसङ्खयायाः । आत्मनो हि पञ्चविंशतावन्तर्भावे यस्मिन्नित्यधिकरणत्वोक्तिविरोधः । आकाशस्यापि पृथगुक्तिविरोधः । किं पञ्चविंशतितत्त्वप्रक्रिया सर्वथाप्रामाणिकीत्यभिप्रायः । उतैतद्वाक्यं तत्परं न भवतीति । पक्षद्वयमप्यनुपपन्नमित्याह यत्तदिति ॥ *४,२६२* यत्तत् त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् । प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत्
saṅkhayopasaṅgrahāt'; ityetadapi pradhānasyāśa(śā)bdatvapratipādanārthatayā vayācakṣate (śāṃ.bhā) / tathāhi / "yasminpañcapañcajanā iti pañcasaṅkhayāviṣayāparā pañcasaṅkhayā śrūyate / pañcaśabdadvayadaśarnāt / na ete pañcapañcakāḥ pañcaviṃśatiḥ sampadyate / tathāca śrutiprasiddhayā pañcaviṃśatisaṅkhayayā teṣāṃ smṛtiprasiddhānāṃ pañcaviṃśatitattvānāmupasaṅgrahātprāptaṃ śrutimattvaṃ pradhānādīnāṃ ityatrocyate / na saṅkhayopasaṅgrahādapi pradhānādīnāṃ śrutimattvapratayāśā kartavyā / kasmāt / nānābhāvāt / nānā hyetāni pañcaviṃśatitattvāni naiṣāṃ pañcaśaḥ pañcaśaḥ sādhāraṇo dharmo 'sti / yena pañcaviṃśaterantarāle pañca pañca saṅkhayā niveśeran / na hyekaṃ nibandhanamantareṇa nānābhūteṣu dvitvādikāḥ saṅkhayā niviśante / atirekācca / atireko hi bhavatyātmākāśābhyāṃ pañcaviṃśatisaṅkhayāyāḥ / ātmano hi pañcaviṃśatāvantarbhāve yasminnityadhikaraṇatvoktivirodhaḥ / ākāśasyāpi pṛthaguktivirodhaḥ / kiṃ pañcaviṃśatitattvaprakriyā sarvathāprāmāṇikītyabhiprāyaḥ / utaitadvākyaṃ tatparaṃ na bhavatīti / pakṣadvayamapyanupapannamityāha yattaditi // *4,262* yattat triguṇamavyaktaṃ nityaṃ sadasadātmakam / pradhānaṃ prakṛtiṃ prāhuraviśeṣaṃ viśeṣavat
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.