नाद्यः, प्रतिस्मृतिपराहतत्वेनाप्तिनिश्चायकाभावेन च तेषामपस्मृतित्वस्य प्रथमपादे समर्थितत्वात् । अत एव न चतुर्थः । न द्वितीयः । उक्तार्थविरुद्धानां सकलयुक्तीनामाभासत्वस्य तत्रैव व्युत्पादितत्वात् । प्रबलयुक्तिविरोधो ऽत्र निरस्यत इति चेन्न । प्राबल्यं हि युक्तीनां श्रुत्यादिप्रमाणमूलत्वेन, तत्संवादित्वेन (वा), बहुत्वेन वा स्यात् । सर्वथापि नाधिकाशङ्कावकाशः । श्रुत्यादिसंवादिनीनां तन्मूलानां बह्वीनां च युक्तीनां तत्रैव निराकृतत्वात् । काश्चिदेव तत्र निरस्ता न समस्ता इति चेन्न । सूत्राणामुपलक्षणार्थत्वात् । अन्यथा युक्त्याभासानामनन्तत्वेन अपर्यवसानं स्यात् । पादभेदश्चैवं सति न स्यात् । न तृतीयः, समस्तश्रुतीनां ब्रह्मणि समन्वयस्योक्तत्वात् । अत्र कश्चिदाह । स्वपक्षसादनपरपक्षप्रतिक्षेपाभ्यामेव निर्णयो भवति । तत्र प्रथमाध्याये स्वपक्षे प्रमाणमुक्तम् । तस्य युक्तिविरोधो द्वितीयस्य आद्यपादेन निरस्तः । एवं स्वपक्षस्थापने जाते परपक्षप्रतिक्षेपाथर्मयं वाद आरभ्यत इति । तदयुक्तम् । परपक्षप्रतिक्षेपो हि तदीयसाधननिरासादन्यो नास्ति । साधनानि च स्मृत्यादीन्येव । निरस्तानि च समस्तानि तानि प्रथमपाद इति किमस्य कृत्यम् । किञ्चैवं सति विरोधपरिहारो ऽध्यायार्थो न स्यादिति । अपर आह । उक्तार्थे स्मृतिन्यायविरोधो नास्तीति स्थापिते ऽप्यस्ति ब्रह्मणि समन्वयाभावशङ्का । कथम् । यद्यप्यनुमानं ब्रह्मणो जगत्कारणत्वमपबाधितुं नालम्, तथापि कारणान्तरं जगतो ऽवगमयितुमलम् । ततश्च वस्तुविकल्पानुपपत्तेरन्यतरपरिग्रहे हेत्वभावात् ब्रह्मैव जगत्कारणमिति न निश्चेतुं शक्यते, प्रत्युत सर्वज्ञप्रणेतृकत्वेनानुमानस्योपबृंहितत्वात् प्रधानाद्येव जगत्कारणं न ब्रह्मेति बुद्धिः स्यात् । अतो न केवलं ब्रह्मणो जगत्कारणत्वमपबाधितुमनुमानं नोत्सहते । किन्तु कारणान्तरमप्यवगमयितुं नालमिति प्रदर्शनार्थं द्वितीयः पाद आरभ्यत इति । एतदप्युक्तम् । तथाहि । किमनेनोक्तं स्यात् । यदि, प्राक् स्वाभिमतार्थे युक्तिविरोधपरिहारेण स्वपक्षस्थपाना विहिता, इदानीं परपक्षप्रतिक्षेपो विधीयत इति । तदोक्तमेवोत्तरम् । अथ युक्तिविरोधपरिहार एव पादद्वयार्थः, किन्तु स्वपक्षविरोधियुक्तिनिराकरणं प्रथमे, द्वितीये तु परपक्षसाधकयुक्तिनिराकरणमिति, तन्न । न्यायसाम्येन तासामपि शक्यनिराकरणत्वात् (सार्वज्ञं) सर्वज्ञत्वं च प्रणेतॄणां प्रागेव निरस्तम् । *७,५* अतो नायं पाद आरम्भणीय इत्यत आह स्मृतीति ॥ स्मृतियुक्तिश्रुतिगुणयुक्तयो बहुयुक्तयः । एवं चतुर्विधा नैव विरुद्धयन्ते ऽन्वयं प्रति
nādyaḥ, pratismṛtiparāhatatvenāptiniścāyakābhāvena ca teṣāmapasmṛtitvasya prathamapāde samarthitatvāt / ata eva na caturthaḥ / na dvitīyaḥ / uktārthaviruddhānāṃ sakalayuktīnāmābhāsatvasya tatraiva vyutpāditatvāt / prabalayuktivirodho 'tra nirasyata iti cenna / prābalyaṃ hi yuktīnāṃ śrutyādipramāṇamūlatvena, tatsaṃvāditvena (vā), bahutvena vā syāt / sarvathāpi nādhikāśaṅkāvakāśaḥ / śrutyādisaṃvādinīnāṃ tanmūlānāṃ bahvīnāṃ ca yuktīnāṃ tatraiva nirākṛtatvāt / kāścideva tatra nirastā na samastā iti cenna / sūtrāṇāmupalakṣaṇārthatvāt / anyathā yuktyābhāsānāmanantatvena aparyavasānaṃ syāt / pādabhedaścaivaṃ sati na syāt / na tṛtīyaḥ, samastaśrutīnāṃ brahmaṇi samanvayasyoktatvāt / atra kaścidāha / svapakṣasādanaparapakṣapratikṣepābhyāmeva nirṇayo bhavati / tatra prathamādhyāye svapakṣe pramāṇamuktam / tasya yuktivirodho dvitīyasya ādyapādena nirastaḥ / evaṃ svapakṣasthāpane jāte parapakṣapratikṣepātharmayaṃ vāda ārabhyata iti / tadayuktam / parapakṣapratikṣepo hi tadīyasādhananirāsādanyo nāsti / sādhanāni ca smṛtyādīnyeva / nirastāni ca samastāni tāni prathamapāda iti kimasya kṛtyam / kiñcaivaṃ sati virodhaparihāro 'dhyāyārtho na syāditi / apara āha / uktārthe smṛtinyāyavirodho nāstīti sthāpite 'pyasti brahmaṇi samanvayābhāvaśaṅkā / katham / yadyapyanumānaṃ brahmaṇo jagatkāraṇatvamapabādhituṃ nālam, tathāpi kāraṇāntaraṃ jagato 'vagamayitumalam / tataśca vastuvikalpānupapatteranyataraparigrahe hetvabhāvāt brahmaiva jagatkāraṇamiti na niścetuṃ śakyate, pratyuta sarvajñapraṇetṛkatvenānumānasyopabṛṃhitatvāt pradhānādyeva jagatkāraṇaṃ na brahmeti buddhiḥ syāt / ato na kevalaṃ brahmaṇo jagatkāraṇatvamapabādhitumanumānaṃ notsahate / kintu kāraṇāntaramapyavagamayituṃ nālamiti pradarśanārthaṃ dvitīyaḥ pāda ārabhyata iti / etadapyuktam / tathāhi / kimanenoktaṃ syāt / yadi, prāk svābhimatārthe yuktivirodhaparihāreṇa svapakṣasthapānā vihitā, idānīṃ parapakṣapratikṣepo vidhīyata iti / tadoktamevottaram / atha yuktivirodhaparihāra eva pādadvayārthaḥ, kintu svapakṣavirodhiyuktinirākaraṇaṃ prathame, dvitīye tu parapakṣasādhakayuktinirākaraṇamiti, tanna / nyāyasāmyena tāsāmapi śakyanirākaraṇatvāt (sārvajñaṃ) sarvajñatvaṃ ca praṇetṝṇāṃ prāgeva nirastam / *7,5* ato nāyaṃ pāda ārambhaṇīya ityata āha smṛtīti // smṛtiyuktiśrutiguṇayuktayo bahuyuktayaḥ / evaṃ caturvidhā naiva viruddhayante 'nvayaṃ prati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.