न केवलमसतः कार्योत्पत्तौ सत्कारणोपादानानुपपत्तिः । किन्त्विष्याय पटाद्युत्पादाय न प्रवर्तेत । न प्रयतेत च । कुतः । शून्यादेवेष्यसम्भवात् । एतेन तन्त्वाद्युपादानादु(द्यु)दासीनानां चिकीर्षादिरहितानां च पुंसां पटादिसिद्धिः स्यादिति सूत्रं व्याख्यातं भवति । *८,२७४* प्रकारान्तरेण व्याख्याति देशेति ॥ देशकालादिनियमो निंह शून्यात् सतो भवेत् शून्यात्सतः शून्यादेव भवतः कार्यस्य देशकालावस्थानियमो न भवेत् । तथाहि । यदि जगच्छून्यादेव भवेत् तदा गोधूमाः कृष्णभूमौ सम्पद्यन्ते न पाण्डुभूमौ । वसन्ते किंशुकाः पुष्पिता भवन्ति । न वर्षासु । त्रिहायिण्येव गौर्गर्भं धत्ते नान्यथा । सतुषा एव व्रीहयो ऽङ्कुरानुत्पादयन्ति नेतरथेत्यादिदेशकालादिनियमः कार्योत्पत्तौ न स्यात् । शून्यस्य सर्वत्राविशिष्टत्वात् । अनेनोदासीनानां देशकालादिनियमानपेक्षाणामपि कार्याणां सिद्धिरुत्पत्तिः स्यादिति सूत्रं व्याख्यातं भवति । शून्यादेव कार्योत्पत्तौ कुर्त्रुपादाननिमित्तापेक्षा न स्यादिति समुदायार्थः । *८,२७५* नन्वादिसृष्टावेव शून्यात्कार्योत्पादं ब्रूमो न सर्वदा । अन्यदा तु कर्त्रादिकाणगणादेव । अतो नातिप्रसङ्ग इत्यत आह पुरुषेति ॥ पुरुषेच्छानुसारेण यदि किञ्चित् प्रजायते
na kevalamasataḥ kāryotpattau satkāraṇopādānānupapattiḥ / kintviṣyāya paṭādyutpādāya na pravarteta / na prayateta ca / kutaḥ / śūnyādeveṣyasambhavāt / etena tantvādyupādānādu(dyu)dāsīnānāṃ cikīrṣādirahitānāṃ ca puṃsāṃ paṭādisiddhiḥ syāditi sūtraṃ vyākhyātaṃ bhavati / *8,274* prakārāntareṇa vyākhyāti deśeti // deśakālādiniyamo niṃha śūnyāt sato bhavet śūnyātsataḥ śūnyādeva bhavataḥ kāryasya deśakālāvasthāniyamo na bhavet / tathāhi / yadi jagacchūnyādeva bhavet tadā godhūmāḥ kṛṣṇabhūmau sampadyante na pāṇḍubhūmau / vasante kiṃśukāḥ puṣpitā bhavanti / na varṣāsu / trihāyiṇyeva gaurgarbhaṃ dhatte nānyathā / satuṣā eva vrīhayo 'ṅkurānutpādayanti netarathetyādideśakālādiniyamaḥ kāryotpattau na syāt / śūnyasya sarvatrāviśiṣṭatvāt / anenodāsīnānāṃ deśakālādiniyamānapekṣāṇāmapi kāryāṇāṃ siddhirutpattiḥ syāditi sūtraṃ vyākhyātaṃ bhavati / śūnyādeva kāryotpattau kurtrupādānanimittāpekṣā na syāditi samudāyārthaḥ / *8,275* nanvādisṛṣṭāveva śūnyātkāryotpādaṃ brūmo na sarvadā / anyadā tu kartrādikāṇagaṇādeva / ato nātiprasaṅga ityata āha puruṣeti // puruṣecchānusāreṇa yadi kiñcit prajāyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.