यदि पुरुष(स्यैवाङ्गि)स्याङ्गित्वं प्राधान्यं कर्तृत्वमिति यावत् । प्रकृतेस्तूपसर्जनत्वमेवेति पूर्वमतादन्यथानुमीयते । तत्रापि च पुरुषस्याखिलं स्वातन्त्र्यं नास्तीति पक्षो यद्यङ्गीक्रियते तदा स्वतन्त्रो ऽन्यः परमेश्वरो ऽङ्गीकरणीय एव स्यात् । कुतः । प्रकृतिप्रेरणे पुरुषस्याशक्तत्वात् । मा भूत्तावत्कार्यान्तरार्थमीश्वरापेक्षा । तथापि प्रकृतिप्रेरणार्थमपेक्षणीय एवासावित्यपेरर्थः । एतदुक्तं भवति । न तावत्सत्तामात्रेण संयोगमात्रेण वा प्रधानस्य कर्तारं पुरुषं प्रत्युपसर्जनत्वम् । सुप्तिप्रलयादावपि प्रसङ्गात् । किन्तु करणत्वादिना । नच कर्त्राप्रयुज्यमानस्य करणत्वादिकं दृष्टम् । नच तदेव तत्प्रेरणे करणादि । स्ववृत्तिविरोधात् । तथाच प्रकृतिनिरपेक्षस्य पुरुषस्य क्वापि व्यापारासामर्थ्ये ऽवश्यमन्येन सहकारिणा भाव्यम् । नचासावप्येवंविध एव । तस्यापि सहकार्यन्तरापेक्षायामनवस्थाप्रसङ्गात् । अतः स्वतन्त्र एवासावङ्गीकरणीयः । स एव चेश्वर इति कथमसौ नाभ्युपगम्यत इति । *७,२३४* द्वितीयं निषेधति नचेति ॥ न च स्वातन्त्र्यमस्यैव ॥।
yadi puruṣa(syaivāṅgi)syāṅgitvaṃ prādhānyaṃ kartṛtvamiti yāvat / prakṛtestūpasarjanatvameveti pūrvamatādanyathānumīyate / tatrāpi ca puruṣasyākhilaṃ svātantryaṃ nāstīti pakṣo yadyaṅgīkriyate tadā svatantro 'nyaḥ parameśvaro 'ṅgīkaraṇīya eva syāt / kutaḥ / prakṛtipreraṇe puruṣasyāśaktatvāt / mā bhūttāvatkāryāntarārthamīśvarāpekṣā / tathāpi prakṛtipreraṇārthamapekṣaṇīya evāsāvityaperarthaḥ / etaduktaṃ bhavati / na tāvatsattāmātreṇa saṃyogamātreṇa vā pradhānasya kartāraṃ puruṣaṃ pratyupasarjanatvam / suptipralayādāvapi prasaṅgāt / kintu karaṇatvādinā / naca kartrāprayujyamānasya karaṇatvādikaṃ dṛṣṭam / naca tadeva tatpreraṇe karaṇādi / svavṛttivirodhāt / tathāca prakṛtinirapekṣasya puruṣasya kvāpi vyāpārāsāmarthye 'vaśyamanyena sahakāriṇā bhāvyam / nacāsāvapyevaṃvidha eva / tasyāpi sahakāryantarāpekṣāyāmanavasthāprasaṅgāt / ataḥ svatantra evāsāvaṅgīkaraṇīyaḥ / sa eva ceśvara iti kathamasau nābhyupagamyata iti / *7,234* dvitīyaṃ niṣedhati naceti // na ca svātantryamasyaiva ...
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.