धर्मादिकं कस्यचित्प्रत्यक्षं प्रमेयत्वाद्घटवदित्यादिकया सा(सर्)वज्ञसाधकतयानुमया । सर्वकर्तृत्वाद्यनुमानोपलक्षणं चैतत् । एवेति प्रत्यक्षं व्यावर्तयति । कथञ्चनेत्यभ्युपगमवादो ऽयमिति सूचयति । सर्वज्ञत्वेत्युपलक्षणम् । तयैवेत्यन्वयः । ईश्वरे तावत्प्रत्यक्षं शङ्कार्हमेव न भवति । अतो ऽनुमानमेव वक्तव्यम् । प्रतिपक्षादिना पराहतस्यापि तस्य कथञ्चिच्छङ्कार्हत्वात् । अनुमानं च किञ्चित्केनचिद्विशिष्यमेव प्रतिपादयति । नतु निष्कृष्टं वस्तु । नच जीवादिसाधारणधर्मविशिष्याथर्सिद्धावीश्वरः सिध्यति । तस्माद्भेदकधर्मवैशिष्ययेनैव तत्सिद्धिवर्क्तव्या । तथाचानुमानादेरुपजीव्यविरोधो वज्रलेपायितः । यद्यप्यनुमानं स्वतः श्रुतितो दुर्बलं तथापि उपजीव्यतया बाधकं भवत्येवेति । *८,५८४* तदनेनेश्वरग्राहिकायाः श्रुतेर्भेदकधर्मविश्टि तस्मिन्प्रामाण्यमुपपादितम् । इदानीं जीवग्राहकस्य प्रत्यक्षस्येश्वरभेदक(वि)धर्मिणि जीवे प्रामाण्यं समर्थ्यते । तथाहि । भवतु श्रुतिरदुःखित्वसार्वज्ञादिमदीश्वरे प्रमाणम् । तथापि नाभेदानुमानागमयोरुपजीव्यप्रमाणविरोधेनाप्रामाण्यम् । दुःखित्वादिरूपे हि जीवस्य तात्त्विके सति तथा स्यान्न चैवम् । अहं दुःखीत्यादेरनुभवस्य मिथ्यानुभवत्वात् । अन्तःकरणगतो हि दुःखादिरनर्थः स्वरूपतो मिथ्याभूतो जपाकुसुमारुणिमेव स्फटिके चैतन्ये चकास्ति । नच भ्रान्तिप्रतिपन्नेन(न्नभे)भेदकेन वस्तु भिद्यत इति अत आह नेति ॥ न दुःखानुभवः क्वापि मिथ्यानुभवतां व्रजेत् क्वापीति । सर्वथेत्यर्थः । भवेदेतद्यद्यहं दुःखीत्याद्यनुभवो मिथ्यानुभवः स्यान्न च तथा । अपि तु प्रमाणमेव । यद्यपि दुःखादिकमन्तःकरणगतं, तथापि स्वरूपेण सदेव । जीवात्मनश्च तद्भोक्तृत्वेन तद्वत्त्वं तात्त्विकमेव । अल्पशक्तित्वपारतन्त्र्यादिकं तु स्वरूपगतमेवेत्याशयः । *८,५८५* कुत इत्यत आह नहीति ॥ न हि बाधः क्वचिद् दृष्टो दुःखाद्यनुभवस्य तु
dharmādikaṃ kasyacitpratyakṣaṃ prameyatvādghaṭavadityādikayā sā(sar)vajñasādhakatayānumayā / sarvakartṛtvādyanumānopalakṣaṇaṃ caitat / eveti pratyakṣaṃ vyāvartayati / kathañcanetyabhyupagamavādo 'yamiti sūcayati / sarvajñatvetyupalakṣaṇam / tayaivetyanvayaḥ / īśvare tāvatpratyakṣaṃ śaṅkārhameva na bhavati / ato 'numānameva vaktavyam / pratipakṣādinā parāhatasyāpi tasya kathañcicchaṅkārhatvāt / anumānaṃ ca kiñcitkenacidviśiṣyameva pratipādayati / natu niṣkṛṣṭaṃ vastu / naca jīvādisādhāraṇadharmaviśiṣyātharsiddhāvīśvaraḥ sidhyati / tasmādbhedakadharmavaiśiṣyayenaiva tatsiddhivarktavyā / tathācānumānāderupajīvyavirodho vajralepāyitaḥ / yadyapyanumānaṃ svataḥ śrutito durbalaṃ tathāpi upajīvyatayā bādhakaṃ bhavatyeveti / *8,584* tadaneneśvaragrāhikāyāḥ śruterbhedakadharmaviśṭi tasminprāmāṇyamupapāditam / idānīṃ jīvagrāhakasya pratyakṣasyeśvarabhedaka(vi)dharmiṇi jīve prāmāṇyaṃ samarthyate / tathāhi / bhavatu śrutiraduḥkhitvasārvajñādimadīśvare pramāṇam / tathāpi nābhedānumānāgamayorupajīvyapramāṇavirodhenāprāmāṇyam / duḥkhitvādirūpe hi jīvasya tāttvike sati tathā syānna caivam / ahaṃ duḥkhītyāderanubhavasya mithyānubhavatvāt / antaḥkaraṇagato hi duḥkhādiranarthaḥ svarūpato mithyābhūto japākusumāruṇimeva sphaṭike caitanye cakāsti / naca bhrāntipratipannena(nnabhe)bhedakena vastu bhidyata iti ata āha neti // na duḥkhānubhavaḥ kvāpi mithyānubhavatāṃ vrajet kvāpīti / sarvathetyarthaḥ / bhavedetadyadyahaṃ duḥkhītyādyanubhavo mithyānubhavaḥ syānna ca tathā / api tu pramāṇameva / yadyapi duḥkhādikamantaḥkaraṇagataṃ, tathāpi svarūpeṇa sadeva / jīvātmanaśca tadbhoktṛtvena tadvattvaṃ tāttvikameva / alpaśaktitvapāratantryādikaṃ tu svarūpagatamevetyāśayaḥ / *8,585* kuta ityata āha nahīti // na hi bādhaḥ kvacid dṛṣṭo duḥkhādyanubhavasya tu
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.