विकल्पप्रश्नदोषाःढ । प्रमाणव्याहतिः सिद्धार्थतैवेति न पृथगुक्तः । स्वव्याहतिर्यथा । वन्ध्या किं पुत्रवती न वेति । असङ्गतिर्यथा । ईश्वरः सुखीत्युक्ते प्रपञ्चस्य क्षणिकत्वे किं प्रत्यक्षं प्रमाणमुतानुमितिरिति । सिद्धार्थस्य तु प्रकृतैव । वैफलत्यं यथा । काकस्याष्यौ दश वा दन्ता इति । वैफल्यमित्यतःपरमितिशब्दो ऽध्याहार्यः । *९,५८* अयमभिसन्धिः । स्वव्याहत्यादिकं तावत्त्रयं प्रश्नदूषणं भवत्येव । प्रतिज्ञाविरोदार्थान्तरादेर्निग्रहस्थानत्वेन प्रामाणिकैः परिगणितत्वात् । तस्यानुपपन्नता कीदृशी येन दूषणत्वमिति वक्तव्यम् । अथ मन्येत । अव्या(घातादि)हत्यादिकमर्थप्रत्ययनाङ्गम् । व्याहतादिकं च ब्रुवाणस्तन्न प्रत्येति विपरीतं च प्रत्येतीत्यनुमीयते । अतो ऽप्रतिपत्तिविप्रतिपत्तिलिङ्गत्वादनुपपन्नमिति । एवं तर्हि सिद्धार्थताप्येवमेवेति कथं न दोषः । विकल्पप्रश्नो हि सन्देहमूलः । सन्देहश्च समानधर्मदर्शनादिना निर्णायकाभावसहकृतेन भवति । समानधर्माद्यभावे वा निर्णायकसद्भावे ऽपि वा यः सन्दिग्धे विकल्पांश्च पृच्छति स नूनमविद्यामानमेव समानधर्मादिकं प्रतिपन्नो न प्रतिपन्नश्च निर्णायकसद्भावमित्यनुमीयते । नच कार्यमकारणं भवितुमर्हति । दृश्यते हि सर्पभ्रमादिनापि भयकम्पादिकार्योत्पाद इति । *९,५९फ़्।* ननु ग्रन्थास्तावदिमे वादकथाप्रक्रियया प्रवृत्ताः । नच वादे निग्रहस्थानमस्ति । तस्य तत्त्वनिर्णयावसानत्वात् । नहि वादिप्रतिवादिनोरन्यरस्मिन्प्रतिज्ञाहान्यादिना निगृहीते सत्यन्तरपक्षनिर्णयः सिद्धयति । पुनः सम्यक् प्रतिपाद्य प्रत्यवस्थानसम्भवात् । यत्तु वादसूत्रे"सिद्धान्ताविरुद्धः पञ्चावयवोपपन्नःऽ; इत्यपसिद्धान्तादेर्निग्रहस्थानत्वं सूचितम् । तदपि वादस्यान्यतरपक्षनिणर्यावसानत्वविरोधादनुपपन्नम् । यदि च वादे ऽपसिद्धान्तादीनि कानिचिन्निग्रहस्थानानि स्युस्तदापरण्यपि कस्मान्न स्युः । तत्त्वनिर्णयावसानत्वविरो(धित्वस्यो)धस्योभयत्र साम्यात् । प्रतिज्ञाहान्यादिना निग्रहे वीतरागत्वहा(निरिति)निः स्यादिति चेत् । सममपसिद्धान्तदावपीति । अतो वादे निग्रहस्थानाभावात्कथं प्रश्नदोषोद्भवनमित्यत आह न तैरिति ॥ *९,६०* ॥। न तैः स्यात् तत्त्वनिर्णयः
vikalpapraśnadoṣāḥḍha / pramāṇavyāhatiḥ siddhārthataiveti na pṛthaguktaḥ / svavyāhatiryathā / vandhyā kiṃ putravatī na veti / asaṅgatiryathā / īśvaraḥ sukhītyukte prapañcasya kṣaṇikatve kiṃ pratyakṣaṃ pramāṇamutānumitiriti / siddhārthasya tu prakṛtaiva / vaiphalatyaṃ yathā / kākasyāṣyau daśa vā dantā iti / vaiphalyamityataḥparamitiśabdo 'dhyāhāryaḥ / *9,58* ayamabhisandhiḥ / svavyāhatyādikaṃ tāvattrayaṃ praśnadūṣaṇaṃ bhavatyeva / pratijñāvirodārthāntarādernigrahasthānatvena prāmāṇikaiḥ parigaṇitatvāt / tasyānupapannatā kīdṛśī yena dūṣaṇatvamiti vaktavyam / atha manyeta / avyā(ghātādi)hatyādikamarthapratyayanāṅgam / vyāhatādikaṃ ca bruvāṇastanna pratyeti viparītaṃ ca pratyetītyanumīyate / ato 'pratipattivipratipattiliṅgatvādanupapannamiti / evaṃ tarhi siddhārthatāpyevameveti kathaṃ na doṣaḥ / vikalpapraśno hi sandehamūlaḥ / sandehaśca samānadharmadarśanādinā nirṇāyakābhāvasahakṛtena bhavati / samānadharmādyabhāve vā nirṇāyakasadbhāve 'pi vā yaḥ sandigdhe vikalpāṃśca pṛcchati sa nūnamavidyāmānameva samānadharmādikaṃ pratipanno na pratipannaśca nirṇāyakasadbhāvamityanumīyate / naca kāryamakāraṇaṃ bhavitumarhati / dṛśyate hi sarpabhramādināpi bhayakampādikāryotpāda iti / *9,59f.* nanu granthāstāvadime vādakathāprakriyayā pravṛttāḥ / naca vāde nigrahasthānamasti / tasya tattvanirṇayāvasānatvāt / nahi vādiprativādinoranyarasminpratijñāhānyādinā nigṛhīte satyantarapakṣanirṇayaḥ siddhayati / punaḥ samyak pratipādya pratyavasthānasambhavāt / yattu vādasūtre"siddhāntāviruddhaḥ pañcāvayavopapannaḥ'; ityapasiddhāntādernigrahasthānatvaṃ sūcitam / tadapi vādasyānyatarapakṣaniṇaryāvasānatvavirodhādanupapannam / yadi ca vāde 'pasiddhāntādīni kānicinnigrahasthānāni syustadāparaṇyapi kasmānna syuḥ / tattvanirṇayāvasānatvaviro(dhitvasyo)dhasyobhayatra sāmyāt / pratijñāhānyādinā nigrahe vītarāgatvahā(niriti)niḥ syāditi cet / samamapasiddhāntadāvapīti / ato vāde nigrahasthānābhāvātkathaṃ praśnadoṣodbhavanamityata āha na tairiti // *9,60* ... na taiḥ syāt tattvanirṇayaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.