अत्रानीशभेदेनाङ्गीकृतेनैवेशत्वं श्रुत्या सम्यक् प्रकाशितं भवतीति वदता श्रुतिविरोधः परिहृतः । तथाहि । यदि जीवपरमात्मैक्यं तात्त्विकं तदा निरवकाशानुमानविरुद्धा श्रुतिरुपचरितार्था भवन्ती नेशत्वं व्यवस्थापयेदिति सुस्थः स्वार्थानुमानप्रसङ्ग इति । सम्यगनीशभेदेन न तु भेदमात्रेणेति वा । तथाच भेदेनेशतोपपत्स्यत इति निरस्तम् । अनीशताहेतोः अभेदस्य विद्यमानत्वात् । किमभेदेनानीशतास्तु उत भेदेन मा भूदिति सन्देहानिवारणात् । अन्यत्र ईश्वरात् । अयुक्तं परस्परपरिहारेण वर्तमानमपि युक्तं भवति । ईश्वर इति शेषः । तद्बलात् ईशत्वबलात् । दृष्टमिति अत्रापि सम्बद्धयते । *९,४३६* अतः परमेश्वरात् । ईशेनेति भावप्रधानो निर्देशः । कल्प्यते युक्ततयेति शेषः । उक्तस्यापवादः श्रुतीति । आभासत्वं च वस्तुवृत्तशपेक्षया । हीति तत्रोपपत्तिः । *९,४३७* अयमर्थः । यत्क्वचिद्विरुद्धमिव प्रतीयमानमपीश्वरे तदितरत्र वा प्रमाणसिद्धमीश्वरैश्वर्यविरोधि च न भवति । यथाणुत्वमहत्त्वयौगपद्यादि, यथा वार्ऽजुनादीनामशेषानुसन्धानाभावः । तत्सर्वमीश्वरैश्वर्यबलेन घटत इत्यङ्गीकार्यम् । नतु निराकार्यम् । यत्पुनरप्रमितं तदीश्वरैश्वर्याविरुद्धमपि न कल्पनीयम् । शशविषाणादिकल्पनापत्तेः । यच्च प्रमितमपि ईश्वरैश्वर्यविरोधि तन्न कल्पनीयमेव । कल्पकविघातकत्वम् । किन्तु तस्य प्रमाणस्य यथायोगमाभासत्वं वणर्नीयम् । यथा प्रकृतमिति । *९,४३८* "अनीशस्येशतेत्येव विरुद्धं सर्वमानतःऽ; इत्युक्तम् । तदुपपादयितुं स्मृतिमेव पठति ईश इति ॥ ईशो ऽनीशो जगन्मिथ्या दुःखी मुक्तो भिदा नहि । इति प्रतिज्ञाव्याघातः सर्वदोषाधिकाधिकः
atrānīśabhedenāṅgīkṛtenaiveśatvaṃ śrutyā samyak prakāśitaṃ bhavatīti vadatā śrutivirodhaḥ parihṛtaḥ / tathāhi / yadi jīvaparamātmaikyaṃ tāttvikaṃ tadā niravakāśānumānaviruddhā śrutirupacaritārthā bhavantī neśatvaṃ vyavasthāpayediti susthaḥ svārthānumānaprasaṅga iti / samyaganīśabhedena na tu bhedamātreṇeti vā / tathāca bhedeneśatopapatsyata iti nirastam / anīśatāhetoḥ abhedasya vidyamānatvāt / kimabhedenānīśatāstu uta bhedena mā bhūditi sandehānivāraṇāt / anyatra īśvarāt / ayuktaṃ parasparaparihāreṇa vartamānamapi yuktaṃ bhavati / īśvara iti śeṣaḥ / tadbalāt īśatvabalāt / dṛṣṭamiti atrāpi sambaddhayate / *9,436* ataḥ parameśvarāt / īśeneti bhāvapradhāno nirdeśaḥ / kalpyate yuktatayeti śeṣaḥ / uktasyāpavādaḥ śrutīti / ābhāsatvaṃ ca vastuvṛttaśapekṣayā / hīti tatropapattiḥ / *9,437* ayamarthaḥ / yatkvacidviruddhamiva pratīyamānamapīśvare taditaratra vā pramāṇasiddhamīśvaraiśvaryavirodhi ca na bhavati / yathāṇutvamahattvayaugapadyādi, yathā vār'junādīnāmaśeṣānusandhānābhāvaḥ / tatsarvamīśvaraiśvaryabalena ghaṭata ityaṅgīkāryam / natu nirākāryam / yatpunarapramitaṃ tadīśvaraiśvaryāviruddhamapi na kalpanīyam / śaśaviṣāṇādikalpanāpatteḥ / yacca pramitamapi īśvaraiśvaryavirodhi tanna kalpanīyameva / kalpakavighātakatvam / kintu tasya pramāṇasya yathāyogamābhāsatvaṃ vaṇarnīyam / yathā prakṛtamiti / *9,438* "anīśasyeśatetyeva viruddhaṃ sarvamānataḥ'; ityuktam / tadupapādayituṃ smṛtimeva paṭhati īśa iti // īśo 'nīśo jaganmithyā duḥkhī mukto bhidā nahi / iti pratijñāvyāghātaḥ sarvadoṣādhikādhikaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.