पतीनामुक्तौ इदानीमासां प्रस्तुतत्वात्पृथगुक्तिः । प्रसूतिर्दक्षपत्नी वह्निवत् । विराडनिरुद्धभार्या पर्जन्यवत् । वरुणस्येयं वारुणी । पुंयोगे तु वरुणानीति स्यात् । इन्द्रवरुणेति स्मरणात् । संज्ञा सूर्यभार्या । रोहिणी सोमभार्या । धर्मस्येयं धर्मी । वारुणी संज्ञा रोहिणी धार्मी च तथैव पर्जन्यवदेव । प्रवहस्येयं प्रवाही तु मित्रवदेव प्रकीर्तिता । अश्विनौ विघ्नपवित्तपौ मित्रपर्जन्यमध्यस्थाविति प्रत्येकं सम्बन्धः । एते चत्वारः परस्परं समा मित्रादधमाः । पर्जन्यादुत्तमा इत्यथर्ः । भृगुरग्निसम इति वक्ष्यमाणस्यापवादः । ब्रह्मपुत्रा मरीच्याद्या मित्रतन्मध्ये मित्राग्न्योर्मध्ये । परस्परं समा मित्रादुत्तमा अग्नेरधमा इत्यर्थः । तत्र तेषु ब्रह्मपुत्रेषु नारदो वरुणाग्न्यन्तरा वारुणादधमो ऽग्नेरुत्तम इत्यर्थः । तथाच दक्षभृगुनारदानां पृथगुक्तत्वाद्ब्रह्मपुत्रका मरीच्याद्याः सप्तैव । प्रायग्रहणेनेषन्न्यूनः । सुपर्णी गरुडभार्या । विश्वामित्रः कसूनुवत् ब्रह्मपुत्रैर्मचीच्याद्यैः समानः । वैवस्वतो मनुश्च कसूनुवदिति सम्बन्धः । *१०,३४२* स्वायम्भुवाद्वैवस्वताद्भगवदवतारात्तापसाच्चान्ये मनवस्ततो वैवस्वतादवराः । ते ऽश्विभ्यां पश्चात्पर्जन्यादुत्तमाः । च्यवनाद्याश्च तद्वत् । एकादशमनुसमानाः । अत्रैतेष्वपि विप्रराजन्यत्वनिमित्तः कश्चन विशेषो ऽस्ति । मुक्तावपि विप्रत्वादेर्भावात् । अत्र च्यवनोचथ्यौ विप्रौ । अन्ये राजन्याः प्रियव्रतो ऽपि तत् अवरमनुवदेव । तदन्या उक्तेभ्यो ऽन्याः शतदेवताः सोमार्हदेवताः शतान्तरगताः पर्जन्यमित्रान्तराले । पर्जन्यादुत्तमा मित्रादधमा अश्विनोः समाना इत्यर्थः । तदन्ये उक्तेभ्यो ऽन्ये तु देवास्ततः शतान्तर्गतदेवताभ्यो ऽवराः । अवरमनुसमाना इत्यर्थः । *१०,३५०* ननु महालक्ष्मीः प्राणादप्युत्तमास्ति । तत्कथं प्राणावसानत्वमधिकारिणामित्यत आह एतेभ्य इति ॥ एतेभ्यो ऽभ्यधिका श्रीरस्तु सदा मुक्ता विशेषतः । तत्समो नास्ति परमो हरिरेव नचापरः
patīnāmuktau idānīmāsāṃ prastutatvātpṛthaguktiḥ / prasūtirdakṣapatnī vahnivat / virāḍaniruddhabhāryā parjanyavat / varuṇasyeyaṃ vāruṇī / puṃyoge tu varuṇānīti syāt / indravaruṇeti smaraṇāt / saṃjñā sūryabhāryā / rohiṇī somabhāryā / dharmasyeyaṃ dharmī / vāruṇī saṃjñā rohiṇī dhārmī ca tathaiva parjanyavadeva / pravahasyeyaṃ pravāhī tu mitravadeva prakīrtitā / aśvinau vighnapavittapau mitraparjanyamadhyasthāviti pratyekaṃ sambandhaḥ / ete catvāraḥ parasparaṃ samā mitrādadhamāḥ / parjanyāduttamā ityatharḥ / bhṛguragnisama iti vakṣyamāṇasyāpavādaḥ / brahmaputrā marīcyādyā mitratanmadhye mitrāgnyormadhye / parasparaṃ samā mitrāduttamā agneradhamā ityarthaḥ / tatra teṣu brahmaputreṣu nārado varuṇāgnyantarā vāruṇādadhamo 'gneruttama ityarthaḥ / tathāca dakṣabhṛgunāradānāṃ pṛthaguktatvādbrahmaputrakā marīcyādyāḥ saptaiva / prāyagrahaṇeneṣannyūnaḥ / suparṇī garuḍabhāryā / viśvāmitraḥ kasūnuvat brahmaputrairmacīcyādyaiḥ samānaḥ / vaivasvato manuśca kasūnuvaditi sambandhaḥ / *10,342* svāyambhuvādvaivasvatādbhagavadavatārāttāpasāccānye manavastato vaivasvatādavarāḥ / te 'śvibhyāṃ paścātparjanyāduttamāḥ / cyavanādyāśca tadvat / ekādaśamanusamānāḥ / atraiteṣvapi viprarājanyatvanimittaḥ kaścana viśeṣo 'sti / muktāvapi vipratvāderbhāvāt / atra cyavanocathyau viprau / anye rājanyāḥ priyavrato 'pi tat avaramanuvadeva / tadanyā uktebhyo 'nyāḥ śatadevatāḥ somārhadevatāḥ śatāntaragatāḥ parjanyamitrāntarāle / parjanyāduttamā mitrādadhamā aśvinoḥ samānā ityarthaḥ / tadanye uktebhyo 'nye tu devāstataḥ śatāntargatadevatābhyo 'varāḥ / avaramanusamānā ityarthaḥ / *10,350* nanu mahālakṣmīḥ prāṇādapyuttamāsti / tatkathaṃ prāṇāvasānatvamadhikāriṇāmityata āha etebhya iti // etebhyo 'bhyadhikā śrīrastu sadā muktā viśeṣataḥ / tatsamo nāsti paramo harireva nacāparaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.