चतुर्थे ऽध्यायो पूर्वार्धस्य स्वरूपविनाशः कथ्यते । अनारब्धकार्ये एवेति वचनात् । इह तृतीये ऽध्याये तूपमर्दं चेति सूत्रेण प्रारब्धकर्मजस्य फलस्यैव संविदोपमर्दः प्रोक्तः । नतु प्रारब्धस्याप्रारब्धस्य वा कर्मणो नाश इति न पुनरुक्तिदोषः । नन्वत्र प्रारब्धकर्मण इत्येव कस्मान्नोक्तं किं तज्जनितफलग्रहणेन । नैवंय शङ्कयम् । "भोगेन त्वितरेऽ; इति प्रारब्धस्य कर्मणो भोगविनाश्यत्वोक्तेः । संविद्विनाश्यत्वाङ्गीकारे तद्विरोधात् । ईषद्विनाशस्तु फलद्वारेणैव । कर्मणां निर्भागत्वात् । ननु च फलोपमर्दे कर्मोपमर्द एवोक्तो ऽर्थतः स्यात् । तथाच भोगेनेति सूत्रविरोधस्तदवस्थ इत्यत उक्तं किञ्चिद् भुक्तस्येति । न सर्वस्य प्रारब्धकर्मफलस्योपमर्दः संविदोच्यते । किन्नाम किञ्चिद्भुक्तस्यातो न सूत्रविरोधः । कर्माणि ज्ञानिनं न तावत्स्वफलं भोजयन्ति यावदज्ञानिनमिति भावः । यथोक्तम् । "न वै जनो जातु कथञ्चनाव्रजेन्मुकुन्दसेव्यन्यवदङ्ग संसृतिम्ऽ; इति । ननु"अवश्यमनुभोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम्ऽ; इति । प्रारब्धकर्मफलोपभोगस्यापरिहायर्त्वस्मरणात्कथमेतदित्यत उक्तम् अनिवर्त्यस्य प्राप्तस्यापीति । अपरिहार्यतया प्रसक्तस्यापीत्यर्थः । अनिवर्त्यतया प्रसक्तस्यापीत्यर्थः । अनिवर्त्यस्यापीत्येतावत्येव वक्तव्ये प्राप्तस्येत्यनेन विरोधपरिहारं सूचयति । अत्र दृष्टान्तमाह विषेति ॥ *११,२१* यथा विषभक्षणान्मृत्तिरनिवर्त्यतया प्रसक्तैव न पुनरतिवर्त्यैव । विषहरमन्त्रौषधादिना निवृत्तेर्दर्शनात् । तथा प्रारब्धकर्मफलभोगो ऽप्यनिवर्त्यतया प्रसक्त एव न त्वनिवर्त्य एव । ज्ञानादिना निवृत्तेरुपपादयिष्यमाणत्वात् । तथाच विषभक्षणान्मरणमवश्यं भावीति वचनवदवश्यमनुभोक्तव्यमिति वचनस्याप्यर्थो ऽवगन्तव्यः । उत्सर्गतः प्रारब्धकर्मफलानि भोक्तव्यान्येव । अपवादेन तूपमृद्यन्त इति । किं सर्वेषां ज्ञानिनां प्रारब्धकर्मफलोपमर्द एकविध एवोत नानाविध इत्यपेक्षायामाह देवादीनामिति ॥ *११,२२* किं सर्वेषां ज्ञानिनां प्रारब्धकर्मफलोपमर्द एकविध एवोत नानाविध इत्यपेक्षायामाह देवादीनामिति । ॥। देवादीनां यथाक्रमम्
caturthe 'dhyāyo pūrvārdhasya svarūpavināśaḥ kathyate / anārabdhakārye eveti vacanāt / iha tṛtīye 'dhyāye tūpamardaṃ ceti sūtreṇa prārabdhakarmajasya phalasyaiva saṃvidopamardaḥ proktaḥ / natu prārabdhasyāprārabdhasya vā karmaṇo nāśa iti na punaruktidoṣaḥ / nanvatra prārabdhakarmaṇa ityeva kasmānnoktaṃ kiṃ tajjanitaphalagrahaṇena / naivaṃya śaṅkayam / "bhogena tvitare'; iti prārabdhasya karmaṇo bhogavināśyatvokteḥ / saṃvidvināśyatvāṅgīkāre tadvirodhāt / īṣadvināśastu phaladvāreṇaiva / karmaṇāṃ nirbhāgatvāt / nanu ca phalopamarde karmopamarda evokto 'rthataḥ syāt / tathāca bhogeneti sūtravirodhastadavastha ityata uktaṃ kiñcid bhuktasyeti / na sarvasya prārabdhakarmaphalasyopamardaḥ saṃvidocyate / kinnāma kiñcidbhuktasyāto na sūtravirodhaḥ / karmāṇi jñāninaṃ na tāvatsvaphalaṃ bhojayanti yāvadajñāninamiti bhāvaḥ / yathoktam / "na vai jano jātu kathañcanāvrajenmukundasevyanyavadaṅga saṃsṛtim'; iti / nanu"avaśyamanubhoktavyaṃ kṛtaṃ karma śubhāśubham'; iti / prārabdhakarmaphalopabhogasyāparihāyartvasmaraṇātkathametadityata uktam anivartyasya prāptasyāpīti / aparihāryatayā prasaktasyāpītyarthaḥ / anivartyatayā prasaktasyāpītyarthaḥ / anivartyasyāpītyetāvatyeva vaktavye prāptasyetyanena virodhaparihāraṃ sūcayati / atra dṛṣṭāntamāha viṣeti // *11,21* yathā viṣabhakṣaṇānmṛttiranivartyatayā prasaktaiva na punarativartyaiva / viṣaharamantrauṣadhādinā nivṛtterdarśanāt / tathā prārabdhakarmaphalabhogo 'pyanivartyatayā prasakta eva na tvanivartya eva / jñānādinā nivṛtterupapādayiṣyamāṇatvāt / tathāca viṣabhakṣaṇānmaraṇamavaśyaṃ bhāvīti vacanavadavaśyamanubhoktavyamiti vacanasyāpyartho 'vagantavyaḥ / utsargataḥ prārabdhakarmaphalāni bhoktavyānyeva / apavādena tūpamṛdyanta iti / kiṃ sarveṣāṃ jñānināṃ prārabdhakarmaphalopamarda ekavidha evota nānāvidha ityapekṣāyāmāha devādīnāmiti // *11,22* kiṃ sarveṣāṃ jñānināṃ prārabdhakarmaphalopamarda ekavidha evota nānāvidha ityapekṣāyāmāha devādīnāmiti / ... devādīnāṃ yathākramam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.