Narada-Smrti (plain text) 1

ऋणं देयम् अदेयं च येन यत्र यथा च यत् । दानग्रहणधर्माच् च ऋणादानम् इति स्मृतम्

ṛṇaṃ deyam adeyaṃ ca yena yatra yathā ca yat / dānagrahaṇadharmāc ca ṛṇādānam iti smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितर्य् उपरते पुत्रा ऋणं दद्युर् यथांशतः । विभक्ता ह्य् अविभक्ता वा यस् ताम् उद्वहते धुरम्

pitary uparate putrā ṛṇaṃ dadyur yathāṃśataḥ / vibhaktā hy avibhaktā vā yas tām udvahate dhuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृव्येणाविभक्तेन भ्रात्रा वा यद् ऋणं कृतम् । मात्रा वा यत् कुटुम्बार्थे दद्युस् तद् रिक्थिनो ऽखिलम्

pitṛvyeṇāvibhaktena bhrātrā vā yad ṛṇaṃ kṛtam / mātrā vā yat kuṭumbārthe dadyus tad rikthino 'khilam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाद् अव्याहतं प्राप्तं पुत्रैर् यन् नर्णम् उद्धृतम् । दद्युः पैतामहं पौत्रास् तच् चतुर्थान् निवर्तते

kramād avyāhataṃ prāptaṃ putrair yan narṇam uddhṛtam / dadyuḥ paitāmahaṃ pautrās tac caturthān nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छन्ति पितरः पुत्रान् स्वार्थहेतोर् यतस् ततः । उत्तमर्णाधमर्णेभ्यो माम् अयं मोचयिष्यति

icchanti pitaraḥ putrān svārthahetor yatas tataḥ / uttamarṇādhamarṇebhyo mām ayaṃ mocayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः पुत्रेण जातेन स्वार्थम् उत्सृज्य यत्नतः । पिता मोक्षितव्य ऋणाद् यथा न नरकं पतेत्

ataḥ putreṇa jātena svārtham utsṛjya yatnataḥ / pitā mokṣitavya ṛṇād yathā na narakaṃ patet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्वी चाग्निहोत्री च ऋणवान् म्रियते यदि । तपश् चैवाग्निहोत्रं च सर्वं तद् धनिनां धनम्

tapasvī cāgnihotrī ca ṛṇavān mriyate yadi / tapaś caivāgnihotraṃ ca sarvaṃ tad dhanināṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पुत्रर्णं पिता दद्याद् दद्यात् पुत्रस् तु पैतृकम् । कामक्रोधसुराद्यूत- प्रातिभाव्यकृतं विना

na putrarṇaṃ pitā dadyād dadyāt putras tu paitṛkam / kāmakrodhasurādyūta- prātibhāvyakṛtaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुर् एव नियोगाद् यत् कुटुम्बभरणाय च । कृतं वा यद् ऋणं कृच्छ्रे दद्यात् पुत्रस्य तत् पिता

pitur eva niyogād yat kuṭumbabharaṇāya ca / kṛtaṃ vā yad ṛṇaṃ kṛcchre dadyāt putrasya tat pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यान्तेवासिदासस्त्री- वैयावृत्त्यकरैश् च यत् । कुटुम्बहेतोर् उत्क्षिप्तं वोढव्यं तत् कुटुम्बिना

śiṣyāntevāsidāsastrī- vaiyāvṛttyakaraiś ca yat / kuṭumbahetor utkṣiptaṃ voḍhavyaṃ tat kuṭumbinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नार्वाग् विंशतिमाद् वर्षात् पितरि प्रोषिते सुतः । ऋणं दद्यात् पितृव्ये वा ज्येष्ठे भ्रातर्य् अथापि वा

nārvāg viṃśatimād varṣāt pitari proṣite sutaḥ / ṛṇaṃ dadyāt pitṛvye vā jyeṣṭhe bhrātary athāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाप्यः परर्णम् एको ऽपि जीवत्स्व् अधिकृतैः कृतम् । प्रेतेषु तु न तत्पुत्रः परर्णं दातुम् अर्हति

dāpyaḥ pararṇam eko 'pi jīvatsv adhikṛtaiḥ kṛtam / preteṣu tu na tatputraḥ pararṇaṃ dātum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्त्री पतिकृतं दद्याद् ऋणं पुत्रकृतं तथा । अभ्युपेताद् ऋते यद्वा सह पत्या कृतं भवेत्

na strī patikṛtaṃ dadyād ṛṇaṃ putrakṛtaṃ tathā / abhyupetād ṛte yadvā saha patyā kṛtaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्याद् अपुत्रा विधवा नियुक्ता या मुमूर्षुणा । यो वा तद्रिक्थम् आदद्याद् यतो रिक्थम् ऋणं ततः

dadyād aputrā vidhavā niyuktā yā mumūrṣuṇā / yo vā tadriktham ādadyād yato riktham ṛṇaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च भार्याकृतम् ऋणं कथंचित् पत्युर् आभवेत् । आपत्कृताद् ऋते पुंसां कुटुम्बार्थो हि विस्तरः

na ca bhāryākṛtam ṛṇaṃ kathaṃcit patyur ābhavet / āpatkṛtād ṛte puṃsāṃ kuṭumbārtho hi vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यत्र रजकव्याध- गोपशौण्डिकयोषिताम् । तेषां तत्प्रत्यया वृत्तिः कुटुम्बं च तदाश्रयम्

anyatra rajakavyādha- gopaśauṇḍikayoṣitām / teṣāṃ tatpratyayā vṛttiḥ kuṭumbaṃ ca tadāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रिणी तु समुत्सृज्य पुत्रं स्त्री यान्यम् आश्रयेत् । ऋक्थं तस्या हरेत् सर्वं निःस्वायाः पुत्र एव तु

putriṇī tu samutsṛjya putraṃ strī yānyam āśrayet / ṛkthaṃ tasyā haret sarvaṃ niḥsvāyāḥ putra eva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या तु सप्रधनैव स्त्री सापत्या चान्यम् आश्रयेत् । सो ऽस्या दद्याद् ऋणं भर्तुर् उत्सृजेद् वा तथैव ताम्

yā tu sapradhanaiva strī sāpatyā cānyam āśrayet / so 'syā dadyād ṛṇaṃ bhartur utsṛjed vā tathaiva tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधनस्य ह्य् अपुत्रस्य मृतस्योपैति यः स्त्रियम् । ऋणं वोढुः स भजते तद् एवास्य धनं स्मृतम्

adhanasya hy aputrasya mṛtasyopaiti yaḥ striyam / ṛṇaṃ voḍhuḥ sa bhajate tad evāsya dhanaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनस्त्रीहारिपुत्राणाम् ऋणभाग् यो धनं हरेत् । पुत्रो ऽसतोः स्त्रीधनिनोः स्त्रीहारी धनिपुत्रयोः

dhanastrīhāriputrāṇām ṛṇabhāg yo dhanaṃ haret / putro 'satoḥ strīdhaninoḥ strīhārī dhaniputrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमा स्वैरिणी या स्याद् उत्तमा च पुनर्भुवाम् । ऋणं तयोः पतिकृतं दद्याद् यस् ताम् उपाश्नुते

uttamā svairiṇī yā syād uttamā ca punarbhuvām / ṛṇaṃ tayoḥ patikṛtaṃ dadyād yas tām upāśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीकृतान्य् अप्रमाणानि कार्याण्य् आहुर् अनापदि । विशेषतो गृहक्षेत्र- दानाधमनविक्रयाः

strīkṛtāny apramāṇāni kāryāṇy āhur anāpadi / viśeṣato gṛhakṣetra- dānādhamanavikrayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान्य् अपि प्रमाणानि भर्ता यद्य् अनुमन्यते । पुत्रः पत्युर् अभावे वा राजा वा पतिपुत्रयोः

etāny api pramāṇāni bhartā yady anumanyate / putraḥ patyur abhāve vā rājā vā patiputrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्त्रा प्रीतेन यद् दत्तं स्त्रियै तस्मिन् मृते ऽपि तत् । सा यथाकामम् अश्नीयाद् दद्याद् वा स्थावराद् ऋते

bhartrā prītena yad dattaṃ striyai tasmin mṛte 'pi tat / sā yathākāmam aśnīyād dadyād vā sthāvarād ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा दासकृतं कार्यम् अकृतं परिचक्षते । अन्यत्र स्वामिसंदेशान् न दासः प्रभुर् आत्मनः

tathā dāsakṛtaṃ kāryam akṛtaṃ paricakṣate / anyatra svāmisaṃdeśān na dāsaḥ prabhur ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रेण च कृतं कार्यं यत् स्यात् पितुर् अनिच्छतः । तद् अप्य् अकृतम् एवाहुर् दासः पुत्रश् च तौ समौ

putreṇa ca kṛtaṃ kāryaṃ yat syāt pitur anicchataḥ / tad apy akṛtam evāhur dāsaḥ putraś ca tau samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्राप्तव्यवहारश् चेत् स्वतन्त्रो ऽपि हि न र्णभाक् । स्वातन्त्र्यं तु स्मृतं ज्येष्ठे ज्यैष्ठ्यं गुणवयःकृतम्

aprāptavyavahāraś cet svatantro 'pi hi na rṇabhāk / svātantryaṃ tu smṛtaṃ jyeṣṭhe jyaiṣṭhyaṃ guṇavayaḥkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयः स्वतन्त्रा लोके ऽस्मिन् राजाचार्यस् तथैव च । प्रति प्रति च वर्णानां सर्वेषां स्वगृहे गृही

trayaḥ svatantrā loke 'smin rājācāryas tathaiva ca / prati prati ca varṇānāṃ sarveṣāṃ svagṛhe gṛhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्वतन्त्राः प्रजाः सर्वाः स्वतन्त्रः पृथिवीपतिः । अस्वतन्त्रः स्मृतः शिष्य आचार्ये तु स्वतन्त्रता

asvatantrāḥ prajāḥ sarvāḥ svatantraḥ pṛthivīpatiḥ / asvatantraḥ smṛtaḥ śiṣya ācārye tu svatantratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्वतन्त्राः स्त्रियः पुत्रा दासाश् च सपरिग्रहाः । स्वतन्त्रस् तत्र तु गृही यस्य यत् स्यात् क्रमागतम्

asvatantrāḥ striyaḥ putrā dāsāś ca saparigrahāḥ / svatantras tatra tu gṛhī yasya yat syāt kramāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भस्थैः सदृशो ज्ञेय आ वर्षाद् अष्टमाच् छिषुः । बाल आ षोडशाज् ज्ञेयः पोगण्डश् चापि शब्द्यते

garbhasthaiḥ sadṛśo jñeya ā varṣād aṣṭamāc chiṣuḥ / bāla ā ṣoḍaśāj jñeyaḥ pogaṇḍaś cāpi śabdyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परतो व्यवहारज्ञः स्वतन्त्रः पितरौ विना । जीवतोर् अस्वतन्त्रः स्याज् जरयापि समन्वितः

parato vyavahārajñaḥ svatantraḥ pitarau vinā / jīvator asvatantraḥ syāj jarayāpi samanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर् अपि पिता श्रेयान् बीजप्राधान्यदर्शनात् । अभावे बीजिनो माता तदभावे तु पूर्वजः

tayor api pitā śreyān bījaprādhānyadarśanāt / abhāve bījino mātā tadabhāve tu pūrvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वतन्त्राः सर्व एवैते परतन्त्रेषु सर्वदा । अनुशिष्टौ विसर्गे च विक्रये चेश्वरा मताः

svatantrāḥ sarva evaite paratantreṣu sarvadā / anuśiṣṭau visarge ca vikraye ceśvarā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् बालः कुरुते कार्यम् अस्वतन्त्रस् तथैव च । अकृतं तद् इति प्राहुः शास्त्रे शास्त्रविदो जनाः

yad bālaḥ kurute kāryam asvatantras tathaiva ca / akṛtaṃ tad iti prāhuḥ śāstre śāstravido janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वतन्त्रो ऽपि हि यत् कार्यं कुर्याद् अप्रकृतिं गतः । तद् अप्य् अकृतम् एवाहुर् अस्वतन्त्रः स हेतुतः

svatantro 'pi hi yat kāryaṃ kuryād aprakṛtiṃ gataḥ / tad apy akṛtam evāhur asvatantraḥ sa hetutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामक्रोधाभियुक्तार्त- भयव्यसनपीडिताः । रागद्वेषपरीताश् च ज्ञेयास् त्व् अप्रकृतिं गताः

kāmakrodhābhiyuktārta- bhayavyasanapīḍitāḥ / rāgadveṣaparītāś ca jñeyās tv aprakṛtiṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुले ज्येष्ठस् तथा श्रेष्ठः प्रकृतिस्थश् च यो भवेत् । तत्कृतं स्यात् कृतं कार्यं नास्वतन्त्रकृतं कृतम्

kule jyeṣṭhas tathā śreṣṭhaḥ prakṛtisthaś ca yo bhavet / tatkṛtaṃ syāt kṛtaṃ kāryaṃ nāsvatantrakṛtaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनमूलाः क्रियाः सर्वा यत्नस् तत्साधने मतः । रक्षणं वर्धनं भोग इति तस्य विधिः क्रमात्

dhanamūlāḥ kriyāḥ sarvā yatnas tatsādhane mataḥ / rakṣaṇaṃ vardhanaṃ bhoga iti tasya vidhiḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् पुनस् त्रिविधं ज्ञेयं शुक्लं शबलम् एव च । कृष्णं च तस्य विज्ञेयः प्रभेदः सप्तधा पृथक्

tat punas trividhaṃ jñeyaṃ śuklaṃ śabalam eva ca / kṛṣṇaṃ ca tasya vijñeyaḥ prabhedaḥ saptadhā pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतशौर्यतपःकन्या- शिष्ययाज्यान्वयागतम् । धनं सप्तविधं शुक्लम् उदयो ऽप्य् अस्य तद्विधः

śrutaśauryatapaḥkanyā- śiṣyayājyānvayāgatam / dhanaṃ saptavidhaṃ śuklam udayo 'py asya tadvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसीदकृषिवाणिज्य- शुल्कशिल्पानुवृत्तिभिः । कृतोपकाराद् आप्तं च शबलं समुदाहृतम्

kusīdakṛṣivāṇijya- śulkaśilpānuvṛttibhiḥ / kṛtopakārād āptaṃ ca śabalaṃ samudāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्विकद्यूतदौत्यार्ति- प्रतिरूपकसाहसैः । व्याजेनोपार्जितं यच् च तत् कृष्णं समुदाहृतम्

pārśvikadyūtadautyārti- pratirūpakasāhasaiḥ / vyājenopārjitaṃ yac ca tat kṛṣṇaṃ samudāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन क्रयो विक्रयश् च दानं ग्रहणम् एव च । विविधाश् च प्रवर्तन्ते क्रियाः संभोग एव च

tena krayo vikrayaś ca dānaṃ grahaṇam eva ca / vividhāś ca pravartante kriyāḥ saṃbhoga eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाविधेन द्रव्येण यत् किंचित् कुरुते नरः । तथाविधम् अवाप्नोति स फलं प्रेत्य चेह च

yathāvidhena dravyeṇa yat kiṃcit kurute naraḥ / tathāvidham avāpnoti sa phalaṃ pretya ceha ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् पुनर् द्वादशविधं प्रतिवर्णाश्रयात् स्मृतम् । साधारणं स्यात् त्रिविधं शेषं नवविधं स्मृतम्

tat punar dvādaśavidhaṃ prativarṇāśrayāt smṛtam / sādhāraṇaṃ syāt trividhaṃ śeṣaṃ navavidhaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमागतं प्रीतिदायः प्राप्तं च सह भार्यया । अविशेषेण वर्णानां सर्वेषां त्रिविधं धनम्

kramāgataṃ prītidāyaḥ prāptaṃ ca saha bhāryayā / aviśeṣeṇa varṇānāṃ sarveṣāṃ trividhaṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशेषिकं धनं ज्ञेयं ब्राह्मणस्य त्रिलक्षणम् । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं याज्यतः शिष्यतस् तथा

vaiśeṣikaṃ dhanaṃ jñeyaṃ brāhmaṇasya trilakṣaṇam / pratigraheṇa yallabdhaṃ yājyataḥ śiṣyatas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिविधं क्षत्रियस्यापि प्राहुर् वैशेषिकं धनम् । युद्धोपलब्धं कारश् च दण्डश् च व्यवहारतः

trividhaṃ kṣatriyasyāpi prāhur vaiśeṣikaṃ dhanam / yuddhopalabdhaṃ kāraś ca daṇḍaś ca vyavahārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशेषिकं धनं ज्ञेयं वैश्यस्यापि त्रिलक्षणम् । कृषिगोरक्षवाणिज्यैः शूद्रस्यैभ्यस् त्व् अनुग्रहात्

vaiśeṣikaṃ dhanaṃ jñeyaṃ vaiśyasyāpi trilakṣaṇam / kṛṣigorakṣavāṇijyaiḥ śūdrasyaibhyas tv anugrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषाम् एव वर्णानाम् एष धर्म्यो धनागमः । विपर्ययाद् अधर्म्यः स्यान् न चेद् आपद् गरीयसी

sarveṣām eva varṇānām eṣa dharmyo dhanāgamaḥ / viparyayād adharmyaḥ syān na ced āpad garīyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपत्स्व् अनन्तरा वृत्तिर् ब्राह्मणस्य विधीयते । वैश्यवृत्तिस् ततश् चोक्ता न जघन्या कथंचन

āpatsv anantarā vṛttir brāhmaṇasya vidhīyate / vaiśyavṛttis tataś coktā na jaghanyā kathaṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कथंचन कुर्वीत ब्राह्मणः कर्म वार्षलम् । वृषलः कर्म न ब्राह्मं पतनीये हि ते तयोः

na kathaṃcana kurvīta brāhmaṇaḥ karma vārṣalam / vṛṣalaḥ karma na brāhmaṃ patanīye hi te tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कृष्टं चापकृष्टं च तयोः कर्म न विद्यते । मध्यमे कर्मणी हित्वा सर्वसाधारणे हि ते

utkṛṣṭaṃ cāpakṛṣṭaṃ ca tayoḥ karma na vidyate / madhyame karmaṇī hitvā sarvasādhāraṇe hi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपदं ब्राह्मणस् तीर्त्वा क्षत्रवृत्त्या हृतैर् धनैः । उत्सृजेत् क्षत्रवृत्तिं तां कृत्वा पावनम् आत्मनः

āpadaṃ brāhmaṇas tīrtvā kṣatravṛttyā hṛtair dhanaiḥ / utsṛjet kṣatravṛttiṃ tāṃ kṛtvā pāvanam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याम् एव तु यो वृत्तौ ब्राह्मणो रमते रसात् । काण्डपृष्ठश् च्युतो मार्गात् सो ऽपाङ्क्तेयः प्रकीर्तितः

tasyām eva tu yo vṛttau brāhmaṇo ramate rasāt / kāṇḍapṛṣṭhaś cyuto mārgāt so 'pāṅkteyaḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्यवृत्ताव् अविक्रेयं ब्राह्मणस्य पयो दधि । घृतं मधु मधूच्छिष्टं लाक्षाक्षाररसासवाः

vaiśyavṛttāv avikreyaṃ brāhmaṇasya payo dadhi / ghṛtaṃ madhu madhūcchiṣṭaṃ lākṣākṣārarasāsavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसौदनतिलक्षौम- सोमपुष्पफलपलाः । मनुष्यविषशस्त्राम्बु- लवणापूपवीरुधः

māṃsaudanatilakṣauma- somapuṣpaphalapalāḥ / manuṣyaviṣaśastrāmbu- lavaṇāpūpavīrudhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलीकौषेयचर्मास्थि- कुतपैकशफा मृदः । उदश्वित्केशपिण्याक- शाकाद्यौषधयस् तथा

nīlīkauṣeyacarmāsthi- kutapaikaśaphā mṛdaḥ / udaśvitkeśapiṇyāka- śākādyauṣadhayas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणस्य तु विक्रेयं शुष्कं दारु तृणानि च । गन्धद्रव्यैरकावेत्र- तूलमूलतुशाद् ऋते

brāhmaṇasya tu vikreyaṃ śuṣkaṃ dāru tṛṇāni ca / gandhadravyairakāvetra- tūlamūlatuśād ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं शीर्णं च विदलं फलानां बदरेङ्गुदे । रज्जुः कार्पासिकं सूत्रं तच् चेद् अविकृतं भवेत्

svayaṃ śīrṇaṃ ca vidalaṃ phalānāṃ badareṅgude / rajjuḥ kārpāsikaṃ sūtraṃ tac ced avikṛtaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशक्तौ भेषजस्यार्थे यज्ञहेतोस् तथैव च । यद्य् अवश्यं तु विक्रेयास् तिला धान्येन तत्सामाः

aśaktau bheṣajasyārthe yajñahetos tathaiva ca / yady avaśyaṃ tu vikreyās tilā dhānyena tatsāmāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविक्रेयाणि विक्रीणन् ब्राह्मणः प्रच्युतः पथः । मार्गे पुनर् अवस्थाप्य राज्ञा दण्डेन भूयसा

avikreyāṇi vikrīṇan brāhmaṇaḥ pracyutaḥ pathaḥ / mārge punar avasthāpya rājñā daṇḍena bhūyasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणानि प्रमाणस्थैः परिपाल्यानि यत्नतः । सीदन्ति हि प्रमाणानि प्रमाणैर् अव्यवस्थितैः

pramāṇāni pramāṇasthaiḥ paripālyāni yatnataḥ / sīdanti hi pramāṇāni pramāṇair avyavasthitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिखितं साक्षिणो भुक्तिः प्रमाणं त्रिविधं स्मृतं । धनस्वीकरणे येन धनी धनम् उपाश्नुते

likhitaṃ sākṣiṇo bhuktiḥ pramāṇaṃ trividhaṃ smṛtaṃ / dhanasvīkaraṇe yena dhanī dhanam upāśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिखितं बलवन् नित्यं जीवन्तस् त्व् एव साक्षिणः । कालातिहरणाद् भुक्तिर् इति शास्त्रेषु निश्चयः

likhitaṃ balavan nityaṃ jīvantas tv eva sākṣiṇaḥ / kālātiharaṇād bhuktir iti śāstreṣu niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिविधस्यास्य दृष्टस्य प्रमाणस्य यथाक्रमम् । पूर्वं पूर्वं गुरु ज्ञेयं भुक्तिर् एभ्यो गरीयसी

trividhasyāsya dṛṣṭasya pramāṇasya yathākramam / pūrvaṃ pūrvaṃ guru jñeyaṃ bhuktir ebhyo garīyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यमाने ऽपि लिखिते जीवत्स्व् अपि हि साक्षिषु । विशेषतः स्थावराणां यन् न भुक्तं न तत् स्थिरम्

vidyamāne 'pi likhite jīvatsv api hi sākṣiṣu / viśeṣataḥ sthāvarāṇāṃ yan na bhuktaṃ na tat sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुज्यमानान् परैर् अर्थान् यः स्वान् मौर्ख्याद् उपेक्षते । समक्षं जीवतो ऽप्य् अस्य तान् भुक्तिः कुरुते वशे

bhujyamānān parair arthān yaḥ svān maurkhyād upekṣate / samakṣaṃ jīvato 'py asya tān bhuktiḥ kurute vaśe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्किंचिद् दश वर्षाणि संनिधौ प्रेक्षते धनी । भुज्यमानं परैस् तूष्णीं न स तल् लब्धुम् अर्हति

yatkiṃcid daśa varṣāṇi saṃnidhau prekṣate dhanī / bhujyamānaṃ parais tūṣṇīṃ na sa tal labdhum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेक्षां कुर्वतस् तस्य तूष्णीं भूतस्य तिष्ठतः । काले ऽतिपन्ने पूर्वोक्ते व्यवहारो न सिध्यति

upekṣāṃ kurvatas tasya tūṣṇīṃ bhūtasya tiṣṭhataḥ / kāle 'tipanne pūrvokte vyavahāro na sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजडश् चेद् अपोगण्डो विषये चास्य भुज्यते । भुक्तं तद् व्यवहारेण भोक्ता तद् धनम् अर्हति

ajaḍaś ced apogaṇḍo viṣaye cāsya bhujyate / bhuktaṃ tad vyavahāreṇa bhoktā tad dhanam arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधिः सीमा बालधनं निक्षेपोपनिधी स्त्रियः । राजस्वं श्रोत्रियस्वं च नोपभोगेन जीर्यते

ādhiḥ sīmā bāladhanaṃ nikṣepopanidhī striyaḥ / rājasvaṃ śrotriyasvaṃ ca nopabhogena jīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षपरिभोगाच् च स्वामिनो द्विदशाः समाः । आध्यादीन्य् अपि जीर्यन्ते स्त्रीनरेन्द्रधनाद् ऋते

pratyakṣaparibhogāc ca svāmino dvidaśāḥ samāḥ / ādhyādīny api jīryante strīnarendradhanād ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीधनं च नरेन्द्राणां न कदाचन जीर्यते । अनागमं भुज्यमानं वत्सराणां शतैर् अपि

strīdhanaṃ ca narendrāṇāṃ na kadācana jīryate / anāgamaṃ bhujyamānaṃ vatsarāṇāṃ śatair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्भोगो यत्र दृश्येत न दृश्येतागमः क्वचित् । आगमः कारणं तत्र न भोगस् तत्र कारणम्

nirbhogo yatra dṛśyeta na dṛśyetāgamaḥ kvacit / āgamaḥ kāraṇaṃ tatra na bhogas tatra kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनागमं भुज्यते यन् न तद् भोगो ऽतिवर्तते । प्रेते तु भोक्तरि धनं याति तद्वंश्यभोग्यताम्

anāgamaṃ bhujyate yan na tad bhogo 'tivartate / prete tu bhoktari dhanaṃ yāti tadvaṃśyabhogyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहर्तैवाभियुक्तः सन्न् अर्थानाम् उद्धरेत् पदम् । भुक्तिर् एव विशुद्धिः स्यात् प्राप्तानां पितृतः क्रमात्

āhartaivābhiyuktaḥ sann arthānām uddharet padam / bhuktir eva viśuddhiḥ syāt prāptānāṃ pitṛtaḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वाहितं हृतं न्यस्तं बलावष्टब्धं याचितम् । अप्रत्यक्षं च यद् भुक्तं षड् एतान्य् आगमं विना

anvāhitaṃ hṛtaṃ nyastaṃ balāvaṣṭabdhaṃ yācitam / apratyakṣaṃ ca yad bhuktaṃ ṣaḍ etāny āgamaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथारूढविवादस्य प्रेतस्य व्यवहारिणः । पुत्रेण सो ऽर्थः संशोध्यो न तं भोगो ऽतिवर्तते

tathārūḍhavivādasya pretasya vyavahāriṇaḥ / putreṇa so 'rthaḥ saṃśodhyo na taṃ bhogo 'tivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् विनागमम् अप्य् ऊर्ध्वं भुक्तं पूर्वैस् त्रिभिर् भवेत् । न तच् छक्यम् अपाकर्तुं क्रमात् त्रिपुरुषागतम्

yad vināgamam apy ūrdhvaṃ bhuktaṃ pūrvais tribhir bhavet / na tac chakyam apākartuṃ kramāt tripuruṣāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्तो ऽपि न प्रमाणं स्युर् मृते धनिनि साक्षिणः । अन्यत्र श्रावितं यत् स्यात् स्वयम् आसन्नमृत्युना

santo 'pi na pramāṇaṃ syur mṛte dhanini sākṣiṇaḥ / anyatra śrāvitaṃ yat syāt svayam āsannamṛtyunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि प्रत्यर्थिनि प्रेते प्रमाणं साक्षिणां वचः । साक्षिमत् करणं तत्र प्रमाणं स्याद् विनिश्चये

na hi pratyarthini prete pramāṇaṃ sākṣiṇāṃ vacaḥ / sākṣimat karaṇaṃ tatra pramāṇaṃ syād viniścaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रावितस् त्व् आतुरेणापि यस् त्व् अर्थो धर्मसंहितः । मृते ऽपि तत्र साक्षी स्यात् षट्सु चान्वाहितादिषु

śrāvitas tv ātureṇāpi yas tv artho dharmasaṃhitaḥ / mṛte 'pi tatra sākṣī syāt ṣaṭsu cānvāhitādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रिय र्णादिषु सर्वेषु बलवत्य् उत्तरोत्तरा । प्रतिग्रहाधिक्रीतेषु पूर्वा पूर्वा गरीयसी

kriya rṇādiṣu sarveṣu balavaty uttarottarā / pratigrahādhikrīteṣu pūrvā pūrvā garīyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानलाभनिमित्तं हि दानग्रहणम् इष्यते । तत् कुसीदम् इति प्रोक्तं तेन वृत्तिः कुसीदिनाम्

sthānalābhanimittaṃ hi dānagrahaṇam iṣyate / tat kusīdam iti proktaṃ tena vṛttiḥ kusīdinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायिका कालिका चैव कारिता च तथा स्मृता । चक्रवृद्धिश् च शास्त्रेषु तस्य वृद्धिश् चतुर्विधा

kāyikā kālikā caiva kāritā ca tathā smṛtā / cakravṛddhiś ca śāstreṣu tasya vṛddhiś caturvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायाविरोधिनी शश्वत् पणपाद्या तु कायिका । प्रतिमासं स्रवति या वृद्धिः सा कालिका स्मृता

kāyāvirodhinī śaśvat paṇapādyā tu kāyikā / pratimāsaṃ sravati yā vṛddhiḥ sā kālikā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धिः सा कारिता नाम य र्णिकेन स्वयंकृता । वृद्धेर् अपि पुनर् वृद्धिश् चक्रवृद्धिर् उदाहृता

vṛddhiḥ sā kāritā nāma ya rṇikena svayaṃkṛtā / vṛddher api punar vṛddhiś cakravṛddhir udāhṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋणानां सार्वभौमो ऽयं विधिर् वृद्धिकरः स्मृतः । देशाचारविधिस् त्व् अन्यो यत्र र्णम् अवतिष्ठति

ṛṇānāṃ sārvabhaumo 'yaṃ vidhir vṛddhikaraḥ smṛtaḥ / deśācāravidhis tv anyo yatra rṇam avatiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणं त्रिगुणं चैव तथान्यस्मिंश् चतुर्गुणम् । तथाष्टगुणम् अन्यस्मिन् देशे देशे ऽवतिष्ठते

dviguṇaṃ triguṇaṃ caiva tathānyasmiṃś caturguṇam / tathāṣṭaguṇam anyasmin deśe deśe 'vatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यधान्यवस्त्राणां वृद्धिर् द्वित्रिचतुर्गुणा । घृतस्याष्टगुणा वृद्धिः स्त्रीपशूनां च संततिः

hiraṇyadhānyavastrāṇāṃ vṛddhir dvitricaturguṇā / ghṛtasyāṣṭaguṇā vṛddhiḥ strīpaśūnāṃ ca saṃtatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रकर्पासकिण्वानां त्रपुषः सीसकस्य च । आयुधानां च सर्वेषां चर्मणस् ताम्रलोहयोः

sūtrakarpāsakiṇvānāṃ trapuṣaḥ sīsakasya ca / āyudhānāṃ ca sarveṣāṃ carmaṇas tāmralohayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येषां चैव सर्वेषाम् इष्टकानां तथैव च । अक्षय्या वृद्धिर् एतेषां मनुर् आह प्रजापतिः

anyeṣāṃ caiva sarveṣām iṣṭakānāṃ tathaiva ca / akṣayyā vṛddhir eteṣāṃ manur āha prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलानां चैव सर्वेषां मद्यानां मधुसर्पिषाम् । वृद्धिर् अष्टगुणा ज्ञेया गुडस्य लवणस्य च

tailānāṃ caiva sarveṣāṃ madyānāṃ madhusarpiṣām / vṛddhir aṣṭaguṇā jñeyā guḍasya lavaṇasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वृद्धिः प्रीतिदत्तानां स्याद् अनाकारिता क्वचित् । अनाकारितम् अप्य् ऊर्ध्वं वत्सरार्धाद् विवर्धते

na vṛddhiḥ prītidattānāṃ syād anākāritā kvacit / anākāritam apy ūrdhvaṃ vatsarārdhād vivardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष वृद्धिविधिः प्रोक्तः प्रतिवृद्धस्य धर्मतः । वृद्धिस् तु योक्ता धान्यानां वार्धुष्यं तद् उदाहृतम्

eṣa vṛddhividhiḥ proktaḥ prativṛddhasya dharmataḥ / vṛddhis tu yoktā dhānyānāṃ vārdhuṣyaṃ tad udāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपदं निस्तरेद् वैश्यः कामं वार्धुषकर्मणा । आपत्स्व् अपि हि कष्टासु ब्राह्मणस्य न वार्धुषम्

āpadaṃ nistared vaiśyaḥ kāmaṃ vārdhuṣakarmaṇā / āpatsv api hi kaṣṭāsu brāhmaṇasya na vārdhuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणस्य तु यद् देयं सान्वयस्य न चास्ति सः । स्वकुल्यस्यास्य निवपेत् तदभावे ऽस्य बन्धुषु

brāhmaṇasya tu yad deyaṃ sānvayasya na cāsti saḥ / svakulyasyāsya nivapet tadabhāve 'sya bandhuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु न स्वकुल्याः स्युर् न च संबन्धिबान्धवाः । तदा दद्यात् स्वजातिभ्यस् तेष्व् असत्स्व् अप्सु निक्षिपेत्

yadā tu na svakulyāḥ syur na ca saṃbandhibāndhavāḥ / tadā dadyāt svajātibhyas teṣv asatsv apsu nikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीत्वोपगतं दद्याद् ऋणिकायोदयं धनी । अददद् याच्यमानस् तु शेषहानिम् अवाप्नुयात्

gṛhītvopagataṃ dadyād ṛṇikāyodayaṃ dhanī / adadad yācyamānas tu śeṣahānim avāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेख्यं दद्याद् ऋणे शुद्धे तदभावे प्रतिश्रवम् । धनिकर्णिकयोर् एवं विशुद्धिः स्यात् परस्परम्

lekhyaṃ dadyād ṛṇe śuddhe tadabhāve pratiśravam / dhanikarṇikayor evaṃ viśuddhiḥ syāt parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्रम्भहेतू द्वाव् अत्र प्रतिभूर् आधिर् एव च । लिखितं साक्षिणश् च द्वे प्रमाणे व्यक्तिकारके

viśrambhahetū dvāv atra pratibhūr ādhir eva ca / likhitaṃ sākṣiṇaś ca dve pramāṇe vyaktikārake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्थानाय दानाय प्रत्ययाय तथैव च । त्रिविधः प्रतिभूर् दृष्टस् त्रिष्व् एवार्थेषु सूरिभिः

upasthānāya dānāya pratyayāya tathaiva ca / trividhaḥ pratibhūr dṛṣṭas triṣv evārtheṣu sūribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋणिष्व् अप्रतिकुर्वत्सु प्रत्यये वा विवादिते । प्रतिभूस् तद् ऋणं दद्याद् अनुपस्थापयंस् तथा

ṛṇiṣv apratikurvatsu pratyaye vā vivādite / pratibhūs tad ṛṇaṃ dadyād anupasthāpayaṃs tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहवश् चेत् प्रतिभुवो दद्युस् ते ऽर्थं यथाकृतम् । अर्थे ऽविशेषिते ह्य् एषु धनिनश् छन्दतः क्रिया

bahavaś cet pratibhuvo dadyus te 'rthaṃ yathākṛtam / arthe 'viśeṣite hy eṣu dhaninaś chandataḥ kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं चार्थं प्रतिभूर् दद्याद् धनिकेनोपपीडितः । ऋणिकस् तं प्रतिभुवे द्विगुणं प्रतिपादयेत्

yaṃ cārthaṃ pratibhūr dadyād dhanikenopapīḍitaḥ / ṛṇikas taṃ pratibhuve dviguṇaṃ pratipādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिक्रियत इत्य् आधिः स विज्ञेयो द्विलक्षणः । कृतकालोपनेयश् च यावद्देयोद्यतस् तथा

adhikriyata ity ādhiḥ sa vijñeyo dvilakṣaṇaḥ / kṛtakālopaneyaś ca yāvaddeyodyatas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुनर् द्विविधः प्रोक्तो गोप्यो भोग्यस् तथैव च । प्रतिदानं तथैवास्य लाभहानिर् विपर्यये

sa punar dvividhaḥ prokto gopyo bhogyas tathaiva ca / pratidānaṃ tathaivāsya lābhahānir viparyaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादाद् धनिनस् तद्वद् आधौ विकृतिम् आगते । विनष्टे मूलनाशः स्याद् दैवराजकृताद् ऋते

pramādād dhaninas tadvad ādhau vikṛtim āgate / vinaṣṭe mūlanāśaḥ syād daivarājakṛtād ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्ष्यमाणो ऽपि यत्राधिः कालेनेयाद् असारताम् । आधिर् अन्यो ऽधिकर्तव्यो देयं वा धनिने धनम्

rakṣyamāṇo 'pi yatrādhiḥ kāleneyād asāratām / ādhir anyo 'dhikartavyo deyaṃ vā dhanine dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शक्तिविहीनः स्याद् ऋणी कालविपर्ययात् । शक्यप्रेक्षम् ऋणं दाप्यः काले काले यथोदयम्

atha śaktivihīnaḥ syād ṛṇī kālaviparyayāt / śakyaprekṣam ṛṇaṃ dāpyaḥ kāle kāle yathodayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तो वा यदि दौरात्म्यान् न दद्याद् धनिने धनम् । राज्ञा दापयितव्यः स्याद् गृहीत्वांशं तु विंशकम्

śakto vā yadi daurātmyān na dadyād dhanine dhanam / rājñā dāpayitavyaḥ syād gṛhītvāṃśaṃ tu viṃśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नश्येद् ऋणपरीमाणं कालेनेह र्णिकस्य चेत् । जातिसंज्ञाधिवासानाम् आगमो लेख्यतः स्मृतः

naśyed ṛṇaparīmāṇaṃ kāleneha rṇikasya cet / jātisaṃjñādhivāsānām āgamo lekhyataḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेख्यं तु द्विविधं ज्ञेयं स्वहस्तान्यकृतं तथा । असाक्षिमत् साक्षिमच् च सिद्धिर् देशस्थितेस् तयोः

lekhyaṃ tu dvividhaṃ jñeyaṃ svahastānyakṛtaṃ tathā / asākṣimat sākṣimac ca siddhir deśasthites tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशाचाराविरुद्धं यद् व्यक्ताधिकृतलक्षणम् । तत् प्रमाणं स्मृतं लेख्यम् अविलुप्तक्रमाक्षरम्

deśācārāviruddhaṃ yad vyaktādhikṛtalakṣaṇam / tat pramāṇaṃ smṛtaṃ lekhyam aviluptakramākṣaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्ताभियुक्तस्त्रीबाल- बलात्कारकृतं च यत् । तद् अप्रमाणकरणं भीतोपधिकृतं तथा

mattābhiyuktastrībāla- balātkārakṛtaṃ ca yat / tad apramāṇakaraṇaṃ bhītopadhikṛtaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृताः स्युः साक्षिणो यत्र धनिकर्णिकलेखकाः । तद् अप्य् अपार्थं लिखितम् ऋते त्व् आधेः स्थिराश्रयात्

mṛtāḥ syuḥ sākṣiṇo yatra dhanikarṇikalekhakāḥ / tad apy apārthaṃ likhitam ṛte tv ādheḥ sthirāśrayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधिर् यो द्विविधः प्रोक्तो जङ्गमः स्थावरस् तथा । सिद्धिर् अत्रोभयस्यास्य भोगो यद्य् अस्ति नान्यथा

ādhir yo dvividhaḥ prokto jaṅgamaḥ sthāvaras tathā / siddhir atrobhayasyāsya bhogo yady asti nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शितं प्रतिकालं यच् छ्रावितं श्रावितं च यत् । लेख्यं सिध्यति सर्वत्र मृतेष्व् अपि हि साक्षिषु

darśitaṃ pratikālaṃ yac chrāvitaṃ śrāvitaṃ ca yat / lekhyaṃ sidhyati sarvatra mṛteṣv api hi sākṣiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.