Nārada Purāṇa 1.50

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्विपाएकोनपञ्चाशत्तमोध्यायः सूत उवाच श्रुत्वा सनन्दनस्येत्थं वचनं नारदो मुनिः । असंतुष्ट इव प्राह भ्रातरं तं सनन्दनम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvi.pā.ekonapañcāśattamodhyāyaḥ sūta uvāca śrutvā sanandanasyetthaṃ vacanaṃ nārado muniḥ / asaṃtuṣṭa iva prāha bhrātaraṃ taṃ sanandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारद उवाच भगवन्सर्वमाख्यातं यत्पृष्टं भवतो मया । तथापि नात्मा प्रीयेत शृण्वन्हरिकथां मुहुः

nārada uvāca bhagavansarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭaṃ bhavato mayā / tathāpi nātmā prīyeta śṛṇvanharikathāṃ muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयते व्यासपुत्रस्तु शुकः परमधर्मवित् । सिद्धिं सुमहतीं प्राप्तो निर्विण्णो ऽवान्तरं बहिः

śrūyate vyāsaputrastu śukaḥ paramadharmavit / siddhiṃ sumahatīṃ prāpto nirviṇṇo 'vāntaraṃ bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन्पुंसस्तु विज्ञानं महतां सेवनं विना । न जायते कथं प्राप्तो ज्ञानं व्यासात्मजः शिशुः

brahmanpuṃsastu vijñānaṃ mahatāṃ sevanaṃ vinā / na jāyate kathaṃ prāpto jñānaṃ vyāsātmajaḥ śiśuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य जन्मरहस्यं मे कमचाप्यस्य शृण्वते । समाख्याहि महाभाग मो७शास्त्रार्थविद्भवान्

tasya janmarahasyaṃ me kamacāpyasya śṛṇvate / samākhyāhi mahābhāga mo7śāstrārthavidbhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनन्दन उवाच शृणु विप्रप्रवक्ष्यामि शुकोत्पत्तिं समासतः । यां श्रुत्वा ब्रह्मतत्त्वज्ञो जायते मानवो मुने

sanandana uvāca śṛṇu viprapravakṣyāmi śukotpattiṃ samāsataḥ / yāṃ śrutvā brahmatattvajño jāyate mānavo mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हायनैर्न पलितैर्न वित्तेन न बन्धुभिः । ऋषयश्चक्रिरे धर्मं यो ऽनूचानः स नो महान्

na hāyanairna palitairna vittena na bandhubhiḥ / ṛṣayaścakrire dharmaṃ yo 'nūcānaḥ sa no mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारद उवाच अनूचानः कथंब्रह्मन्पुमान्भवति मानद । तन्मे कर्म समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम

nārada uvāca anūcānaḥ kathaṃbrahmanpumānbhavati mānada / tanme karma samācakṣva śrotuṃ kautūhalaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनन्दन उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि ह्यनूचानस्य लक्षणम् । यज्ज्ञात्वा साङ्गवेदानामभिज्ञो जायते नरः

sanandana uvāca śṛṇu nārada vakṣyāmi hyanūcānasya lakṣaṇam / yajjñātvā sāṅgavedānāmabhijño jāyate naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा । छन्दःशास्त्रं षडेतानि वादाङ्गानि विदुर्बुधाः

śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ jyotiṣaṃ tathā / chandaḥśāstraṃ ṣaḍetāni vādāṅgāni vidurbudhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋग्वेद्रो ऽथ यदुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः । वेदाश्चत्वार एवैते प्रोक्ता धर्मनिरूपणे

ṛgvedro 'tha yadurvedaḥ sāmavedo hyatharvaṇaḥ / vedāścatvāra evaite proktā dharmanirūpaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांगान्वेदान्गुरोर्यस्तु समधीते द्विजोत्तमः । सो ऽनूचानः प्रभवति नान्यथा ग्रन्थकोटिभिः

sāṃgānvedānguroryastu samadhīte dvijottamaḥ / so 'nūcānaḥ prabhavati nānyathā granthakoṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारद उवाच अङ्गानां लक्षणं ब्रूहि वेदानां चापि विस्तरात् । त्वंमस्मासु महाविज्ञः सांगेष्वेतेषु मानद

nārada uvāca aṅgānāṃ lakṣaṇaṃ brūhi vedānāṃ cāpi vistarāt / tvaṃmasmāsu mahāvijñaḥ sāṃgeṣveteṣu mānada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनन्दन उवाच प्रश्नभारो ऽयमतुलस्त्वया मम कृतो द्विज । संक्षेपात्कथयिष्यामि सारमेषां सुनिश्चितम्

sanandana uvāca praśnabhāro 'yamatulastvayā mama kṛto dvija / saṃkṣepātkathayiṣyāmi sārameṣāṃ suniścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरः प्रधानः शिक्षायां कीर्त्तितो मुनिभिर्दिजैः । वेदानां वेदविद्भिस्तु तच्छृणुष्व वदामि ते

svaraḥ pradhānaḥ śikṣāyāṃ kīrttito munibhirdijaiḥ / vedānāṃ vedavidbhistu tacchṛṇuṣva vadāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्चिकं गाथिकं चैव सामिकं च स्वरान्तरम् । कृतान्ते स्वरशास्त्राणां प्रयोक्तव्य विशेषतः

ārcikaṃ gāthikaṃ caiva sāmikaṃ ca svarāntaram / kṛtānte svaraśāstrāṇāṃ prayoktavya viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकान्तरः स्वरो ह्यप्सु गाथासुद्व्यन्तरः स्वरः । सामसु त्र्यन्तरं विद्यादेतावत्स्वरतो ऽन्तरम्

ekāntaraḥ svaro hyapsu gāthāsudvyantaraḥ svaraḥ / sāmasu tryantaraṃ vidyādetāvatsvarato 'ntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋक्सामयजुरङ्गानि ये यज्ञेषु प्रयुञ्जते । अविज्ञानाद्धि शिक्षायास्तेषां भवति विस्वरः

ṛksāmayajuraṅgāni ye yajñeṣu prayuñjate / avijñānāddhi śikṣāyāsteṣāṃ bhavati visvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रो हीनः स्वरतो वर्णतो वा मिथ्याप्रयुक्तो न तमर्थमाह । स वाग्वज्रो यजमानं हिर्नास्ति यथेन्द्रशत्रुः स्वरतो ऽपराधात्

mantro hīnaḥ svarato varṇato vā mithyāprayukto na tamarthamāha / sa vāgvajro yajamānaṃ hirnāsti yathendraśatruḥ svarato 'parādhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरः कण्ठः शिरश्चैव स्थानानि त्रीणि वाङ्क्ये । सवनान्याहुरेतानि साम वाप्यर्द्धत्ॐऽतरम्

uraḥ kaṇṭhaḥ śiraścaiva sthānāni trīṇi vāṅkye / savanānyāhuretāni sāma vāpyarddhatoṃ'taram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरः सप्तविवारं स्यात्तथा कण्ठस्तथा शिरः । न च शक्तो ऽसि व्यक्तस्तु तथा प्रावचना विधिः

uraḥ saptavivāraṃ syāttathā kaṇṭhastathā śiraḥ / na ca śakto 'si vyaktastu tathā prāvacanā vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कठकालापवृत्तेषु तैत्तिराह्वरकेषु च । ऋग्वेदे सामवेदे च वक्तव्यः प्रथमः स्वरः

kaṭhakālāpavṛtteṣu taittirāhvarakeṣu ca / ṛgvede sāmavede ca vaktavyaḥ prathamaḥ svaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋग्वेदस्तु द्वितीयेन तृतीयेन च वर्तते । उच्चमध्यमसंघातः स्वरो भवति पार्थिवः

ṛgvedastu dvitīyena tṛtīyena ca vartate / uccamadhyamasaṃghātaḥ svaro bhavati pārthivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीय प्रथमक्रुष्टा कुर्वन्त्याह्वरकान् स्वरान् । द्वितीयाद्यास्तु मद्रान्तास्तैत्तिरीयाश्चतुःस्वरान्

tṛtīya prathamakruṣṭā kurvantyāhvarakān svarān / dvitīyādyāstu madrāntāstaittirīyāścatuḥsvarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमश्च द्वितीयश्च तृतीयो ऽथ चतुर्थकः । मन्द्रः क्रुष्टो मुनीश्वर एतान्कुर्वन्ति सामगाः

prathamaśca dvitīyaśca tṛtīyo 'tha caturthakaḥ / mandraḥ kruṣṭo munīśvara etānkurvanti sāmagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयप्रथमावेतौ नाण्डिभाल्लविनौ स्वरौ । तथा शातपथावेतौ स्वरौ वाजसनेयिनाम्

dvitīyaprathamāvetau nāṇḍibhāllavinau svarau / tathā śātapathāvetau svarau vājasaneyinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते विशेषतः प्रोक्ताः स्वरा वै सार्ववैदिकाः । इत्येतञ्चरितं सर्वं स्वराणां सार्ववैदिकम्

ete viśeṣataḥ proktāḥ svarā vai sārvavaidikāḥ / ityetañcaritaṃ sarvaṃ svarāṇāṃ sārvavaidikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामवेदे तु वक्ष्यामि स्वराणां चरितं यथा । अल्पग्रन्थं प्रभूतार्थं सामवेदाङ्गमुत्तमम्

sāmavede tu vakṣyāmi svarāṇāṃ caritaṃ yathā / alpagranthaṃ prabhūtārthaṃ sāmavedāṅgamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानरागस्वरग्राममूर्च्छनानां तु लक्षणम् । पवित्रं पावनं पुण्यं यथा तुभ्यं प्रकीर्तितम्

tānarāgasvaragrāmamūrcchanānāṃ tu lakṣaṇam / pavitraṃ pāvanaṃ puṇyaṃ yathā tubhyaṃ prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिक्षामाहुर्द्विजातीनामृग्यजुः सामलक्षणम् । सप्त स्वरास्रयो ग्रामा मृर्छनास्त्वेकविंशतिः

śikṣāmāhurdvijātīnāmṛgyajuḥ sāmalakṣaṇam / sapta svarāsrayo grāmā mṛrchanāstvekaviṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताना एकोनपञ्चाशदित्येतःस्वरमण्डलम् । षङ्जश्च ऋषभश्चैव गान्धारो मध्यमस्तथा

tānā ekonapañcāśadityetaḥsvaramaṇḍalam / ṣaṅjaśca ṛṣabhaścaiva gāndhāro madhyamastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमो धैवतश्चैवं निषादः सप्तमः स्वरः । षङ्जमध्यमगान्धारास्ररयो ग्रामाः प्रकीर्तिताः

pañcamo dhaivataścaivaṃ niṣādaḥ saptamaḥ svaraḥ / ṣaṅjamadhyamagāndhārāsrarayo grāmāḥ prakīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर्ल्लोकाज्जायते षङ्जो भुवर्लोकाञ्च मध्यमः । स्वर्गाभ्राञ्चैव गान्धारो ग्रामस्थानानि त्रीणि हि

bhūrllokājjāyate ṣaṅjo bhuvarlokāñca madhyamaḥ / svargābhrāñcaiva gāndhāro grāmasthānāni trīṇi hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वराणां च विशेषेण ग्रामरागा इति स्मृताः । विंशतिर्मध्यमग्रामे षङ्जग्रामे चतुर्दश

svarāṇāṃ ca viśeṣeṇa grāmarāgā iti smṛtāḥ / viṃśatirmadhyamagrāme ṣaṅjagrāme caturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानान्पं चदशेच्छन्ति गान्धारे सामगायिनाम् । नदी विशाला सुमुखी चित्रा चित्रवती मुखा

tānānpaṃ cadaśecchanti gāndhāre sāmagāyinām / nadī viśālā sumukhī citrā citravatī mukhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बला चाप्यथ विज्ञेया देवानां सप्त मूर्छनाः । आप्यायिनी विश्वभृता चन्द्रा हेमा कपर्दिनी

balā cāpyatha vijñeyā devānāṃ sapta mūrchanāḥ / āpyāyinī viśvabhṛtā candrā hemā kapardinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्री च बार्हती चैव पितॄणां सप्त मूर्छनाः । षङ्जे तूत्तरमन्द्रा स्यादृषभे चाभिरूहता

maitrī ca bārhatī caiva pitṝṇāṃ sapta mūrchanāḥ / ṣaṅje tūttaramandrā syādṛṣabhe cābhirūhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वक्रान्ता तु गान्धारे तृतीया मूर्च्छना स्मृता । मध्यमे खलु सौवीरा हृषिका पञ्चमे स्वरे

aśvakrāntā tu gāndhāre tṛtīyā mūrcchanā smṛtā / madhyame khalu sauvīrā hṛṣikā pañcame svare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धैवते चापि विज्ञेया मूर्छना तूत्तरा मता । निषादे रजनीं विद्यादृषीणां सप्त मूर्छनाः

dhaivate cāpi vijñeyā mūrchanā tūttarā matā / niṣāde rajanīṃ vidyādṛṣīṇāṃ sapta mūrchanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपजीवन्ति गन्धर्वा देवानां सप्त मूर्छनाः । पितॄणां मूर्च्छानाः सप्त तथा यक्षा न संशयः

upajīvanti gandharvā devānāṃ sapta mūrchanāḥ / pitṝṇāṃ mūrcchānāḥ sapta tathā yakṣā na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषीणां मूर्छनाः सप्त यास्त्विमा लौकिकाः स्मृताः । षङ्जः प्रीणाति वै देवानृषीन्प्रीणाति चर्षभः

ṛṣīṇāṃ mūrchanāḥ sapta yāstvimā laukikāḥ smṛtāḥ / ṣaṅjaḥ prīṇāti vai devānṛṣīnprīṇāti carṣabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितॄन् प्रीणाति गान्धारो गन्धर्वान्मध्यमः स्वरः । देवान्पितॄनृषींश्चैव स्वरः प्रीणाति पञ्चमः

pitṝn prīṇāti gāndhāro gandharvānmadhyamaḥ svaraḥ / devānpitṝnṛṣīṃścaiva svaraḥ prīṇāti pañcamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षान्निषादः प्रीणाति भूतग्रामं च धैवतः । गानस्य तु दशविधा गुणवृत्तिस्तु तद्यथा

yakṣānniṣādaḥ prīṇāti bhūtagrāmaṃ ca dhaivataḥ / gānasya tu daśavidhā guṇavṛttistu tadyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तं पूर्णमलङ्कृतं प्रसन्नं व्यक्तं विक्रुष्टं श्लक्ष्णं समं सुकुमारं मधुरमिति गुणास्तत्र रक्तं नाम वेणुवीणास्वराणामेकीभावं रक्तमित्युच्यते पूर्णं नाम स्वरश्रुतिपूरणाच्छन्दः पादाक्षरं संयोगात्पूर्णमित्युच्यते अलङ्कृतं नामोरसि शिरसि कण्ठयुक्तमित्यलङ्कृतं प्रसन्नं नामापगतागद्गदनिर्विशङ्कं प्रसन्नमित्युच्यते व्यक्तं नाम पदपदार्थप्रकृतिविकारागमनोपकृत्तद्धितसमासधातुनिपातोपसर्गस्वरलिङ्गं वृत्तिवार्त्तिकविभक्त्यर्थवचनानां सम्यगुपपादनं व्यक्तमित्युच्यते विक्रुष्टं नामोञ्चैरुञ्चारितं व्यक्तपदाक्षरं विक्रुष्टमित्युच्यते श्लेक्ष्णं नाम द्रुतमविलंबितमुच्चनीचप्लुतसमाहारहेलतालोपनयादिभिरुपपादनाभिः श्लक्ष्णमित्युच्यते समं नामावापनिर्वापप्रदेशे प्रत्यन्तरस्थानानां समासः सममित्युच्यते सुकुमारं नाम मृदुपदवर्णस्वरकुहगरणयुक्तं सुकुमारमित्युच्यते मधुरं नाम स्वभावोपनीतललितपदाक्षरगुणसमृद्धं मधुरमित्युच्यते एवमेतैर्दशभिर्गुणैर्युक्तं गानं भवति ॥ १॥ बवन्ति चात्र श्लोकाः शङ्कितं भीषणं भीतमुद्धुष्टमनुनासिकम् । काकस्वरं मूर्द्धगतं तथा स्थानविवर्जितम्

raktaṃ pūrṇamalaṅkṛtaṃ prasannaṃ vyaktaṃ vikruṣṭaṃ ślakṣṇaṃ samaṃ sukumāraṃ madhuramiti guṇāstatra raktaṃ nāma veṇuvīṇāsvarāṇāmekībhāvaṃ raktamityucyate pūrṇaṃ nāma svaraśrutipūraṇācchandaḥ pādākṣaraṃ saṃyogātpūrṇamityucyate alaṅkṛtaṃ nāmorasi śirasi kaṇṭhayuktamityalaṅkṛtaṃ prasannaṃ nāmāpagatāgadgadanirviśaṅkaṃ prasannamityucyate vyaktaṃ nāma padapadārthaprakṛtivikārāgamanopakṛttaddhitasamāsadhātunipātopasargasvaraliṅgaṃ vṛttivārttikavibhaktyarthavacanānāṃ samyagupapādanaṃ vyaktamityucyate vikruṣṭaṃ nāmoñcairuñcāritaṃ vyaktapadākṣaraṃ vikruṣṭamityucyate ślekṣṇaṃ nāma drutamavilaṃbitamuccanīcaplutasamāhārahelatālopanayādibhirupapādanābhiḥ ślakṣṇamityucyate samaṃ nāmāvāpanirvāpapradeśe pratyantarasthānānāṃ samāsaḥ samamityucyate sukumāraṃ nāma mṛdupadavarṇasvarakuhagaraṇayuktaṃ sukumāramityucyate madhuraṃ nāma svabhāvopanītalalitapadākṣaraguṇasamṛddhaṃ madhuramityucyate evametairdaśabhirguṇairyuktaṃ gānaṃ bhavati // 1// bavanti cātra ślokāḥ śaṅkitaṃ bhīṣaṇaṃ bhītamuddhuṣṭamanunāsikam / kākasvaraṃ mūrddhagataṃ tathā sthānavivarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरं विरसं चैव विश्लिष्टं विषमाहतम् । व्याकुलं तालहीनं च गीतिदोषाश्चतुर्दश

vistaraṃ virasaṃ caiva viśliṣṭaṃ viṣamāhatam / vyākulaṃ tālahīnaṃ ca gītidoṣāścaturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचार्याः सममिच्छन्ति पदच्छेदं तु पण्डिताः । स्रियो मधुरमिच्छन्ति विक्रुष्टमितरे जनाः

ācāryāḥ samamicchanti padacchedaṃ tu paṇḍitāḥ / sriyo madhuramicchanti vikruṣṭamitare janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मपत्रप्रभः षङ्ज ऋषभः शुकपिञ्जरः । कनकाभस्तु गान्धारो मध्यमः कुन्दसन्निभः

padmapatraprabhaḥ ṣaṅja ṛṣabhaḥ śukapiñjaraḥ / kanakābhastu gāndhāro madhyamaḥ kundasannibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमस्तु भवेत्कृष्णः पीतकं धैवतं विदुः । निषादः सर्ववर्णः स्यादित्येताः स्वरवर्णताः

pañcamastu bhavetkṛṣṇaḥ pītakaṃ dhaivataṃ viduḥ / niṣādaḥ sarvavarṇaḥ syādityetāḥ svaravarṇatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पचमो मध्यमः षङ्ज इत्येते ब्राह्मणाः स्मृताः । ऋषभो धैवतश्चापीत्येतौ वै क्षत्रियावुभौ

pacamo madhyamaḥ ṣaṅja ityete brāhmaṇāḥ smṛtāḥ / ṛṣabho dhaivataścāpītyetau vai kṣatriyāvubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गान्धारश्च निषादश्च वैश्यावर्द्धेन वै स्मृतो । शूद्रत्वं विधिनार्द्धेन पतितत्वान्न संशयः

gāndhāraśca niṣādaśca vaiśyāvarddhena vai smṛto / śūdratvaṃ vidhinārddhena patitatvānna saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषभो मूर्छितवर्जितो धैवतसहितश्च पञ्चमो यत्र । निपतति मध्यमरागे स निषादं षाङ्जवं विद्यात्

ṛṣabho mūrchitavarjito dhaivatasahitaśca pañcamo yatra / nipatati madhyamarāge sa niṣādaṃ ṣāṅjavaṃ vidyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि पञ्चमो विरमते गान्धारश्चान्तरस्वरो भवति । ऋषभो निषादसहितस्तं पञ्चममीदृशं विद्यात्

yadi pañcamo viramate gāndhāraścāntarasvaro bhavati / ṛṣabho niṣādasahitastaṃ pañcamamīdṛśaṃ vidyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गान्धारस्याधिपत्येन निषादस्य गतागतैः । धैवतस्य च दौर्बल्यान्मध्यमग्राम उच्यते

gāndhārasyādhipatyena niṣādasya gatāgataiḥ / dhaivatasya ca daurbalyānmadhyamagrāma ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईषत्पृष्टो निषादस्तु गान्धारश्चाधिको भवेत् । धैवतः कंपितो यत्र स षङ्गयाम ईरितः

īṣatpṛṣṭo niṣādastu gāndhāraścādhiko bhavet / dhaivataḥ kaṃpito yatra sa ṣaṅgayāma īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तरस्वरसंयुक्तः काकलिर्यत्र दृश्यते । तं तु साधारितं विद्यात्पञ्चमस्थं तु कैशिकम्

antarasvarasaṃyuktaḥ kākaliryatra dṛśyate / taṃ tu sādhāritaṃ vidyātpañcamasthaṃ tu kaiśikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैशिकं भावयित्वा तु स्वरैः सर्वैः समन्ततः । यस्मा त्तु मध्यमे न्यासस्तस्मात्कैशिकमध्यमः

kaiśikaṃ bhāvayitvā tu svaraiḥ sarvaiḥ samantataḥ / yasmā ttu madhyame nyāsastasmātkaiśikamadhyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकलिर्दृश्यते यत्र प्राधान्यं पञ्चमस्य तु । कश्यपः कैशिकं प्राह मध्यमग्रामसंभवम्

kākalirdṛśyate yatra prādhānyaṃ pañcamasya tu / kaśyapaḥ kaiśikaṃ prāha madhyamagrāmasaṃbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गेति गेयं विदुः प्राज्ञा धेति कारुप्रवादनम् । वेति वाद्यस्य संज्ञेयं गन्धर्वस्य प्ररोचनम्

geti geyaṃ viduḥ prājñā dheti kārupravādanam / veti vādyasya saṃjñeyaṃ gandharvasya prarocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः सामगानां प्रथमः स वेणोर्मध्यमः स्वरः । यो द्वितीयः स गान्धारस्तृतीयस्त्वृषभः स्मृतः

yaḥ sāmagānāṃ prathamaḥ sa veṇormadhyamaḥ svaraḥ / yo dvitīyaḥ sa gāndhārastṛtīyastvṛṣabhaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थः षङ्ज इत्याहुः पञ्चमो धैवतो भवेत् । षष्ठो निषादो विज्ञेयः सप्तमः पञ्चमः स्मृतः

caturthaḥ ṣaṅja ityāhuḥ pañcamo dhaivato bhavet / ṣaṣṭho niṣādo vijñeyaḥ saptamaḥ pañcamaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षङ्जं मयूरो वदति गावो रंभन्ति चर्षभम् । अजाविके तु गान्धारं क्रैञ्चो वदति मध्यमम्

ṣaṅjaṃ mayūro vadati gāvo raṃbhanti carṣabham / ajāvike tu gāndhāraṃ kraiñco vadati madhyamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पसाधारणे काले कोकिला वक्ति पञ्चमम् । अश्वस्तु धैवतं वक्ति निषआदं वक्ति कुञ्जरः

puṣpasādhāraṇe kāle kokilā vakti pañcamam / aśvastu dhaivataṃ vakti niṣaādaṃ vakti kuñjaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठादुत्तिष्टते षङ्जः शिरसस्त्वृषभः स्मृतः । गान्धारस्त्वनुनासिक्य उरसो मध्यमः स्वरः

kaṇṭhāduttiṣṭate ṣaṅjaḥ śirasastvṛṣabhaḥ smṛtaḥ / gāndhārastvanunāsikya uraso madhyamaḥ svaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरसः शिरसः कण्ठादुत्थितः पञ्चमः स्वरः । ललाटाद्धैवतं विद्यान्निषादं सर्वसन्धिजम्

urasaḥ śirasaḥ kaṇṭhādutthitaḥ pañcamaḥ svaraḥ / lalāṭāddhaivataṃ vidyānniṣādaṃ sarvasandhijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासा कण्ठमुरस्तालुजिह्वादतांश्च संश्रितः । षङ्भिः सं जायते यस्मात्तस्मात्षङ्ज इति स्मृतः

nāsā kaṇṭhamurastālujihvādatāṃśca saṃśritaḥ / ṣaṅbhiḥ saṃ jāyate yasmāttasmātṣaṅja iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः समुत्थितो नाभेः कण्ठशीर्षसमाहतः । नर्दत्यृषभवद्यस्मात्तस्मादृषेर्भ उच्यते

vāyuḥ samutthito nābheḥ kaṇṭhaśīrṣasamāhataḥ / nardatyṛṣabhavadyasmāttasmādṛṣerbha ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः समुत्थितो नाभेः कण्ठशीर्षसमाहतः । वाति गन्धवहः पुण्यो गान्धारस्तेन हेतुना

vāyuḥ samutthito nābheḥ kaṇṭhaśīrṣasamāhataḥ / vāti gandhavahaḥ puṇyo gāndhārastena hetunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः समुत्थितो नाभेरुरौ हृदि समाहतः । नाभिप्राप्तो मध्यवर्ती मध्यमत्वं समर्श्नुते

vāyuḥ samutthito nābherurau hṛdi samāhataḥ / nābhiprāpto madhyavartī madhyamatvaṃ samarśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः समुत्थितो नाभेरुरोहृत्कण्ठकाहृतः । पञ्चस्थानोत्थितस्यास्य पञ्चमत्वं विधीयते

vāyuḥ samutthito nābherurohṛtkaṇṭhakāhṛtaḥ / pañcasthānotthitasyāsya pañcamatvaṃ vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धैवतं च निषादं च वर्जयित्वा तु तावुभौ । शेषान्पञ्च स्वरांस्त्वन्ये पञ्चस्थानोत्थितान्विदुः

dhaivataṃ ca niṣādaṃ ca varjayitvā tu tāvubhau / śeṣānpañca svarāṃstvanye pañcasthānotthitānviduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चस्थानस्थितत्वेन सर्वस्थानानि धार्यते । अग्निगीतस्वरः षङ्ज ऋषभो ब्रह्मणोच्यते

pañcasthānasthitatvena sarvasthānāni dhāryate / agnigītasvaraḥ ṣaṅja ṛṣabho brahmaṇocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमेन गीतो गान्धारो विष्णुना मध्यमः स्वरः । पञ्चमस्तु स्वरो गीतस्त्वयैवेति निधारय

somena gīto gāndhāro viṣṇunā madhyamaḥ svaraḥ / pañcamastu svaro gītastvayaiveti nidhāraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धैवतश्च निषादश्च गीतौ तुंबुरुणा स्वरौ । आद्यंस्य दैवतं ब्रह्मा षङ्जस्याप्युच्यते बुधैः

dhaivataśca niṣādaśca gītau tuṃburuṇā svarau / ādyaṃsya daivataṃ brahmā ṣaṅjasyāpyucyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णदीप्तप्रकाशत्वादृषभस्य हुताशनः । गावः प्रणीते तुष्यन्ति गान्धारस्तेन हेतुना

tīkṣṇadīptaprakāśatvādṛṣabhasya hutāśanaḥ / gāvaḥ praṇīte tuṣyanti gāndhārastena hetunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा चैवोपतिष्टन्ति सौरभेया न संशयः । सोमस्तु पञ्चमस्यापि दैवतं ब्रह्मराद्रस्मृतम्

śrutvā caivopatiṣṭanti saurabheyā na saṃśayaḥ / somastu pañcamasyāpi daivataṃ brahmarādrasmṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निह्रासो यस्य वृद्धिश्च ग्राममासाद्य सोमवत् । अतिसंधीयते यस्मादेतान्पूर्वोत्थितान्स्वरान्

nihrāso yasya vṛddhiśca grāmamāsādya somavat / atisaṃdhīyate yasmādetānpūrvotthitānsvarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादस्य स्वरस्यापि धैवतत्वं विधीयते । निषीदन्ति स्वरा यस्मान्निषादस्तेन हेतुना

tasmādasya svarasyāpi dhaivatatvaṃ vidhīyate / niṣīdanti svarā yasmānniṣādastena hetunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वांश्चाभिभवत्येष यदादित्यो ऽस्य दैवतम्

sarvāṃścābhibhavatyeṣa yadādityo 'sya daivatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारवी गात्रवीणा च द्वे वीणे गानजातिषु

dāravī gātravīṇā ca dve vīṇe gānajātiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामनी गात्रवीणा तु तस्यास्त्वं शृणु लक्षणम् । गात्रवीणा तु सा प्रोक्ता यस्यां गायन्ति सामङ्गाः

sāmanī gātravīṇā tu tasyāstvaṃ śṛṇu lakṣaṇam / gātravīṇā tu sā proktā yasyāṃ gāyanti sāmaṅgāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरव्यञ्जनसंयुक्ता अङ्गुल्यङ्गुष्टरञ्जिता । हस्तौ तु संयतौ धार्यौं जानुभ्यामुपरिस्थितौ

svaravyañjanasaṃyuktā aṅgulyaṅguṣṭarañjitā / hastau tu saṃyatau dhāryauṃ jānubhyāmuparisthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरोरनुकृतिं कुर्याद्यथान्या न मतिर्भवेत् । प्रणवं प्राक्प्रयुञ्जीत व्याहृतीस्तदनन्तरम्

guroranukṛtiṃ kuryādyathānyā na matirbhavet / praṇavaṃ prākprayuñjīta vyāhṛtīstadanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सावित्रीं चानुवचनं ततो वै गानमारभेत् । प्रसार्य चाङ्गुलीः सर्वा रोपयेत्स्वरमण्डलम्

sāvitrīṃ cānuvacanaṃ tato vai gānamārabhet / prasārya cāṅgulīḥ sarvā ropayetsvaramaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चाङ्गुलीभिरङ्गुष्टमङ्गुष्टेनागुलीः स्पृशेत् । विरला नाङ्गुलीः कुर्यान्मूले चैतां न संस्पृशेत्

na cāṅgulībhiraṅguṣṭamaṅguṣṭenāgulīḥ spṛśet / viralā nāṅgulīḥ kuryānmūle caitāṃ na saṃspṛśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुष्ठाग्रेण ता नित्यं मध्यमे पर्वणि स्पृशेत् । मात्राद्विमात्रवृद्धानां विभागार्थे विभागवित्

aṅguṣṭhāgreṇa tā nityaṃ madhyame parvaṇi spṛśet / mātrādvimātravṛddhānāṃ vibhāgārthe vibhāgavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलीभिर्द्विमात्रं तु पाणेः सव्यस्य दर्शयेत् । त्रिरेखा यस्य दृश्यते सिद्धिं तत्र विनिर्दिशेत्

aṅgulībhirdvimātraṃ tu pāṇeḥ savyasya darśayet / trirekhā yasya dṛśyate siddhiṃ tatra vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पर्व इति विज्ञेयः शेषमन्तरमन्तरम् । पर्वान्तरं सामसु च ऋक्षु कुर्यात्तिलान्तरम्

sa parva iti vijñeyaḥ śeṣamantaramantaram / parvāntaraṃ sāmasu ca ṛkṣu kuryāttilāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरान्मध्यमपर्वसु सुनिविष्टं निवेशयेत् । न चात्र कंपयेत्किञ्चिदङ्गस्यावयवं बुधः

svarānmadhyamaparvasu suniviṣṭaṃ niveśayet / na cātra kaṃpayetkiñcidaṅgasyāvayavaṃ budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधस्तनं मृदं न्यस्य हस्तमात्रे यथाक्रमम् । अभ्रमध्ये यथा विद्युदृश्यते मणिसूत्रवत्

adhastanaṃ mṛdaṃ nyasya hastamātre yathākramam / abhramadhye yathā vidyudṛśyate maṇisūtravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृषच्छेदविवृत्तीनां यथा बालेषुकर्तरी । कूर्मो ऽगानि च संहृत्य चेतोदृष्टिं दिशन्मनः

pṛṣacchedavivṛttīnāṃ yathā bāleṣukartarī / kūrmo 'gāni ca saṃhṛtya cetodṛṣṭiṃ diśanmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्थः प्रशान्तो निर्भीको वर्णानुञ्चारयेद्बुधः । नासिकायास्तु पूर्वेण हस्तं गोकर्णवद्धरेत्

svasthaḥ praśānto nirbhīko varṇānuñcārayedbudhaḥ / nāsikāyāstu pūrveṇa hastaṃ gokarṇavaddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेश्य दृष्टिं हस्ताग्रे शास्त्रार्थमनुचिन्तयेत् । सम्यक्प्रचारयेद्वाक्यं हस्तेन च मुखेन च

niveśya dṛṣṭiṃ hastāgre śāstrārthamanucintayet / samyakpracārayedvākyaṃ hastena ca mukhena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैवोच्चारयेद्वर्णांस्तथैवैनां समापयेत् । नात्याहन्यान्न निर्हण्यान्न प्रगायेन्न कंपयेत्

yathaivoccārayedvarṇāṃstathaivaināṃ samāpayet / nātyāhanyānna nirhaṇyānna pragāyenna kaṃpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं सामानि गायेत व्योम्नि स्वेन गातिर्यथा । यथा सुचरतां मार्गो मीनानां नोपलभ्यते

samaṃ sāmāni gāyeta vyomni svena gātiryathā / yathā sucaratāṃ mārgo mīnānāṃ nopalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशे वा विहॄङ्गानां तद्वत्स्वरगता श्रुतिः । यथा दधिनि सर्पिः स्यात्काष्टस्थो वा यथानलः

ākāśe vā vihṝṅgānāṃ tadvatsvaragatā śrutiḥ / yathā dadhini sarpiḥ syātkāṣṭastho vā yathānalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयत्नेनोपलभ्येत तद्वत्स्वरगता श्रुतिः । स्वरात्स्वरस्य संक्रामंस्वरसंधिमनुल्बणम्

prayatnenopalabhyeta tadvatsvaragatā śrutiḥ / svarātsvarasya saṃkrāmaṃsvarasaṃdhimanulbaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविच्छिन्नं समं कुर्यात्सूक्ष्मच्छायातपोपमम् । अनागतमतिक्रान्तं विच्छिन्नं विषमाहतम्

avicchinnaṃ samaṃ kuryātsūkṣmacchāyātapopamam / anāgatamatikrāntaṃ vicchinnaṃ viṣamāhatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्वन्तमस्थितान्तं च वर्जयेत्कर्षणं बुधः । स्वरः स्थानाच्च्युतो यस्तु स्वं स्थानमतिवर्तते

tanvantamasthitāntaṃ ca varjayetkarṣaṇaṃ budhaḥ / svaraḥ sthānāccyuto yastu svaṃ sthānamativartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरं सामगा ब्रूयुर्विरक्तमिति वीणिनः । अभ्यासार्थे द्रुतां वृत्तिं प्रयोगार्थे तु मध्यमाम्

vistaraṃ sāmagā brūyurviraktamiti vīṇinaḥ / abhyāsārthe drutāṃ vṛttiṃ prayogārthe tu madhyamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यणामुपदेशार्थं कुर्याद्वृत्तिं विलंबिताम् । गृहीतग्रन्थ एवं तु ग्रन्थोञ्चारणशैक्षकान्

śiṣyaṇāmupadeśārthaṃ kuryādvṛttiṃ vilaṃbitām / gṛhītagrantha evaṃ tu granthoñcāraṇaśaikṣakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ते नाध्यापयेच्छिष्यान् शैक्षेण विधिना द्विजः । क्रुष्टस्य मूर्द्धनि स्थानं ललाटे प्रथमस्य तु

haste nādhyāpayecchiṣyān śaikṣeṇa vidhinā dvijaḥ / kruṣṭasya mūrddhani sthānaṃ lalāṭe prathamasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रुवोर्मध्य द्वितीयस्य तृतीयस्य तु कर्णयोः । कण्ठस्थानं चतुर्थस्य मन्द्रस्य रसनोच्यते

bhruvormadhya dvitīyasya tṛtīyasya tu karṇayoḥ / kaṇṭhasthānaṃ caturthasya mandrasya rasanocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिस्वरस्य नीचस्य हृदि स्थानं विधीयते । अङ्गुष्टस्योत्तमे व्रुष्टो ह्यङ्गुष्टं प्रथमः स्वरः

atisvarasya nīcasya hṛdi sthānaṃ vidhīyate / aṅguṣṭasyottame vruṣṭo hyaṅguṣṭaṃ prathamaḥ svaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदेशिन्यां तु गान्धार ऋषभस्तदनन्तरम् । अनामिकायां षङ्गस्तु कनिष्टायां तु धैवतः

pradeśinyāṃ tu gāndhāra ṛṣabhastadanantaram / anāmikāyāṃ ṣaṅgastu kaniṣṭāyāṃ tu dhaivataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याधस्ताञ्च योन्यास्तु निषादं तत्र निर्दिशेत् । अपर्वत्वादमध्यत्वा दव्ययत्वाञ्च नित्यशः

tasyādhastāñca yonyāstu niṣādaṃ tatra nirdiśet / aparvatvādamadhyatvā davyayatvāñca nityaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्द्रो हि मन्दीभूतस्तु परिस्वार इति स्मृतः । क्रुष्टेन देवा जीवन्ति प्रथमेन तु मानुषाः

mandro hi mandībhūtastu parisvāra iti smṛtaḥ / kruṣṭena devā jīvanti prathamena tu mānuṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशवस्तु द्वितीयेन गन्धर्वाप्सरसस्त्वनु । अन्धजाः पितरश्चैव चतुर्थस्वरजीविनः

paśavastu dvitīyena gandharvāpsarasastvanu / andhajāḥ pitaraścaiva caturthasvarajīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्द्रत्वेनोपजीवन्ति पिशाचासुरराक्षसाः । अतिस्वरेण नीचेन जगत्स्थावरजङ्गमाः

mandratvenopajīvanti piśācāsurarākṣasāḥ / atisvareṇa nīcena jagatsthāvarajaṅgamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाणि खलु भूतानि धार्यन्ते सामिकैः स्वरैः । दीप्तायताकरुणानां मृदुमध्यमयोस्तथा

sarvāṇi khalu bhūtāni dhāryante sāmikaiḥ svaraiḥ / dīptāyatākaruṇānāṃ mṛdumadhyamayostathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतीनां यो विशेषज्ञो न स आचार्य उच्यते । दीप्ता मन्द्रे द्वितीय च प्रचतुर्थे तथैव च

śrutīnāṃ yo viśeṣajño na sa ācārya ucyate / dīptā mandre dvitīya ca pracaturthe tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिस्वरे तृतीये च क्रुष्टे तु करुणा श्रुतिः । श्रुतयो या द्वितीयस्य मृदुमध्यायताः स्मृताः

atisvare tṛtīye ca kruṣṭe tu karuṇā śrutiḥ / śrutayo yā dvitīyasya mṛdumadhyāyatāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासामपि तु वक्ष्यामि लक्षणानि पृथक् पृथक् । आयतात्वं भवेन्नीचे मृदुता तु विपर्यये

tāsāmapi tu vakṣyāmi lakṣaṇāni pṛthak pṛthak / āyatātvaṃ bhavennīce mṛdutā tu viparyaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वे स्वरे मध्यमात्वं तु तत्समीक्ष्य प्रयोजयेत् । द्वितीये विरता या तु क्रुष्टश्च परतो भवेत्

sve svare madhyamātvaṃ tu tatsamīkṣya prayojayet / dvitīye viratā yā tu kruṣṭaśca parato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्तां तां तु विजानीयात्प्राथम्येन मृदुः स्मृतः । अत्रैव विरता या तु चतुर्थेन प्रवर्तते

dīptāṃ tāṃ tu vijānīyātprāthamyena mṛduḥ smṛtaḥ / atraiva viratā yā tu caturthena pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा मन्द्रे भवेद्दीप्ता साम्नश्चैव समापने । नातितारश्रुतिं कुर्यात्स्वरयोर्नापि चान्तरे

tathā mandre bhaveddīptā sāmnaścaiva samāpane / nātitāraśrutiṃ kuryātsvarayornāpi cāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं च ह्रस्वे च दीर्घे च न चापि घुटिसज्ञके । द्विविधा गतिः पदान्तस्थितसंधिः सहोष्मभिः

taṃ ca hrasve ca dīrghe ca na cāpi ghuṭisajñake / dvividhā gatiḥ padāntasthitasaṃdhiḥ sahoṣmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानेषु पञ्चस्वेतेषु विज्ञेय घुटिसंज्ञकम् । स्वरान्तराविरतानि ह्रस्वदीर्घघुटानि च

sthāneṣu pañcasveteṣu vijñeya ghuṭisaṃjñakam / svarāntarāviratāni hrasvadīrghaghuṭāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितिस्थानेष्वशेषाणि श्रुतिवत्स्वरतो वदेत् । दीप्तामुदात्ते जानीयाद्दीप्तां च स्वरिते विदुः

sthitisthāneṣvaśeṣāṇi śrutivatsvarato vadet / dīptāmudātte jānīyāddīptāṃ ca svarite viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुदात्ते मृदुर्ज्ञेया गन्धर्वाः श्रुतिसंपदे । उदात्तश्चानुदात्तश्च स्वरितप्रचिते तथा

anudātte mṛdurjñeyā gandharvāḥ śrutisaṃpade / udāttaścānudāttaśca svaritapracite tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निघातश्चेति विज्ञेयः स्वरभेदश्च पञ्चधा । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि आचिकस्य स्वरत्रयम्

nighātaśceti vijñeyaḥ svarabhedaśca pañcadhā / ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi ācikasya svaratrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.