Library·Nārada Purāṇa·1·1.79
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे हनुमत्कवचनिरूपणं नामाष्टसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथापरं वायुसूनोश्चरितं पापनाशनम् । यदुक्तं स्वासु रामेण आनन्दवनवासिना
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde hanumatkavacanirūpaṇaṃ nāmāṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca athāparaṃ vāyusūnoścaritaṃ pāpanāśanam / yaduktaṃ svāsu rāmeṇa ānandavanavāsinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्योजाते महाकल्पे श्रुतवीर्ये हनूमति । मम श्रीरामचन्द्रस्य भक्तिरस्तु सदैव हि
sadyojāte mahākalpe śrutavīrye hanūmati / mama śrīrāmacandrasya bhaktirastu sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणुष्व गदतो मत्तः कुमारस्य कुमारक । चरितं सर्वपापघ्नं शृण्वतां पठतां सदा
śṛṇuṣva gadato mattaḥ kumārasya kumāraka / caritaṃ sarvapāpaghnaṃ śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाञ्छाम्यहं सदा विप्र संगमं कीशरूपिणा । रहस्यं रहसि स्वस्य ममानन्दवनोत्तमे
vāñchāmyahaṃ sadā vipra saṃgamaṃ kīśarūpiṇā / rahasyaṃ rahasi svasya mamānandavanottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परीते ऽत्र सखायो मे सख्यश्च विगतज्वराः । क्रीडन्ति सर्वदा चात्र प्राकट्ये ऽपि रहस्यपि
parīte 'tra sakhāyo me sakhyaśca vigatajvarāḥ / krīḍanti sarvadā cātra prākaṭye 'pi rahasyapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मिंश्चिदवतारे तु यद्वृत्तं च रहो मम । तदत्र प्रकटं तुभ्यं करोमि प्रीतमानसः
kasmiṃścidavatāre tu yadvṛttaṃ ca raho mama / tadatra prakaṭaṃ tubhyaṃ karomi prītamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविर्भूतो ऽस्म्यहं पूर्वं राज्ञो दशरथक्षये । चतुर्यूहात्मकस्तकत्र तस्य भार्यात्रये मुने
āvirbhūto 'smyahaṃ pūrvaṃ rājño daśarathakṣaye / caturyūhātmakastakatra tasya bhāryātraye mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कतिपयैरब्दैरागतो द्विजपुङ्गवः । विश्वामित्रोर्ऽथयामास पितरं मम भूपतिम्
tataḥ katipayairabdairāgato dvijapuṅgavaḥ / viśvāmitror'thayāmāsa pitaraṃ mama bhūpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यक्षरक्षोविघातार्थं लक्ष्मणेन सहैव माम् । प्रेषयामास धर्मात्मा सिद्धाश्रममरम्यकम्
yakṣarakṣovighātārthaṃ lakṣmaṇena sahaiva mām / preṣayāmāsa dharmātmā siddhāśramamaramyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गत्वाश्रममृबेर्दूषयन्ती निशाचरौ । ध्वस्तौ सुबाहुमारीचौ प्रसन्नो ऽभूत्तदा मुनिः
tatra gatvāśramamṛberdūṣayantī niśācarau / dhvastau subāhumārīcau prasanno 'bhūttadā muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रग्रामं ददौ मह्यं मासं चावासयत्तथा । ततो गाधिसुतोधीमान् ज्ञात्वा भाव्यर्थमादरात्
astragrāmaṃ dadau mahyaṃ māsaṃ cāvāsayattathā / tato gādhisutodhīmān jñātvā bhāvyarthamādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथिलामनयत्तत्र रौद्रं चादर्शयद्ध्वनुः । तस्य कन्यां पणीभूतां सीतां सुरसुतोपमाम्
mithilāmanayattatra raudraṃ cādarśayaddhvanuḥ / tasya kanyāṃ paṇībhūtāṃ sītāṃ surasutopamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुर्विभज्य समिति लब्धवान्मानिनो ऽस्य च । ततो मार्गे भृगुपतेर्दर्प्पमूढं चिरं स्मयन्
dhanurvibhajya samiti labdhavānmānino 'sya ca / tato mārge bhṛgupaterdarppamūḍhaṃ ciraṃ smayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यषनीयागमं पश्चादयोध्यां स्वपितुः पुरीम् । ततो राज्ञाहमाज्ञाय प्रजाशीलनमानसः
vyaṣanīyāgamaṃ paścādayodhyāṃ svapituḥ purīm / tato rājñāhamājñāya prajāśīlanamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौवराज्ये स्वयं प्रीत्या संमन्त्र्यात्पैर्विकल्पितः । तच्छुत्वा सुप्रिया भार्या कैकैयी भूपतिं मुने
yauvarājye svayaṃ prītyā saṃmantryātpairvikalpitaḥ / tacchutvā supriyā bhāryā kaikaiyī bhūpatiṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवकार्यविधानार्थं विदूषितमतिर्जगौ । पुत्रो मे भरतो नाम यौवराज्ये ऽभिषिच्यताम्
devakāryavidhānārthaṃ vidūṣitamatirjagau / putro me bharato nāma yauvarājye 'bhiṣicyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामश्चतुर्दशसमा दण्डकान्प्रविवास्यताम् । तदाकर्ण्या हमुद्युक्तो ऽरण्यं भार्यानुजान्वितः
rāmaścaturdaśasamā daṇḍakānpravivāsyatām / tadākarṇyā hamudyukto 'raṇyaṃ bhāryānujānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्तुं नृपतिनानुक्तो ऽप्यगमं चित्रकूटकम् । तत्र नित्यं वन्यफलैर्मांसैश्चावर्तितक्रियः
gantuṃ nṛpatinānukto 'pyagamaṃ citrakūṭakam / tatra nityaṃ vanyaphalairmāṃsaiścāvartitakriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवसन्नेव राज्ञस्तु निधनं चाप्यवागमम् । ततो भरतशत्रुघ्नौ भ्रातरौ मम मानदौ
nivasanneva rājñastu nidhanaṃ cāpyavāgamam / tato bharataśatrughnau bhrātarau mama mānadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मान्तृवर्गयुतौ दीनौ साचार्यामात्यनागरौ । व्यजिज्ञपतमागत्यपञ्चवट्यां निजाश्रमम्
māntṛvargayutau dīnau sācāryāmātyanāgarau / vyajijñapatamāgatyapañcavaṭyāṃ nijāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकल्पयं भ्रातृभार्यासहितश्च त्रिवत्सरम् । ततस्त्रयोदशे वर्षे रावणो नाम राक्षसः
akalpayaṃ bhrātṛbhāryāsahitaśca trivatsaram / tatastrayodaśe varṣe rāvaṇo nāma rākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायया हृतवान्सीतां प्रियां मम परोक्षतः । ततो ऽहं दीनवदन ऋष्यमूकं हि पर्वतम्
māyayā hṛtavānsītāṃ priyāṃ mama parokṣataḥ / tato 'haṃ dīnavadana ṛṣyamūkaṃ hi parvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्यामन्वेषयन्प्राप्तः सख्यं हर्यधिपेन च । अथ वालिनमाहत्य सुग्रीव स्तत्पदे कृतः
bhāryāmanveṣayanprāptaḥ sakhyaṃ haryadhipena ca / atha vālinamāhatya sugrīva statpade kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह वानरयूथैश्च साहाय्यं कृतवान्मम । विरुध्य रावणेनालं मम भक्तो विभीषणः
saha vānarayūthaiśca sāhāyyaṃ kṛtavānmama / virudhya rāvaṇenālaṃ mama bhakto vibhīṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतो ह्यभिषिच्याशुलङ्केशो हि विकल्पितः । हत्वा तु रावणं संख्ये सपुत्रामात्यबान्धवम्
āgato hyabhiṣicyāśulaṅkeśo hi vikalpitaḥ / hatvā tu rāvaṇaṃ saṃkhye saputrāmātyabāndhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतामादाय संशुद्ध्वामयोध्यां समुपागतः । ततः कालान्तरे विप्रसुग्रीवश्च विभीषणः
sītāmādāya saṃśuddhvāmayodhyāṃ samupāgataḥ / tataḥ kālāntare viprasugrīvaśca vibhīṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमन्त्रितौ पितुः श्राद्ध्वे षट्कुलाश्च द्विजोत्तमाः । अयोध्यायां समाजग्मुस्ते तु सर्वे निमन्त्रिताः
nimantritau pituḥ śrāddhve ṣaṭkulāśca dvijottamāḥ / ayodhyāyāṃ samājagmuste tu sarve nimantritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋते विभीषिणं तत्र चिन्तयाने रघूत्तमे । शंभुर्ब्राह्मणरूपेण षट्कुलैश्च सहागतः
ṛte vibhīṣiṇaṃ tatra cintayāne raghūttame / śaṃbhurbrāhmaṇarūpeṇa ṣaṭkulaiśca sahāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पृष्टो मया शंभुर्विभीषणसमागमे । नीत्वा मां द्रविडे देशे मोचय द्विजबन्धनात्
atha pṛṣṭo mayā śaṃbhurvibhīṣaṇasamāgame / nītvā māṃ draviḍe deśe mocaya dvijabandhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया निमन्त्रिताः श्रद्धे ह्यगस्त्याद्या मुनीश्वराः । संभोजितास्तु प्रययुः स्वस्वमाश्रममण्डलम्
mayā nimantritāḥ śraddhe hyagastyādyā munīśvarāḥ / saṃbhojitāstu prayayuḥ svasvamāśramamaṇḍalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालान्तरे विप्रा देवा दैत्या नरेश्वराः । गौतमेन समाहूताः सर्वे यज्ञसभाजिताः
tataḥ kālāntare viprā devā daityā nareśvarāḥ / gautamena samāhūtāḥ sarve yajñasabhājitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते सर्वे स्फआटिकं लिङ्गं त्र्यंबकाद्रौ निवेशितम् । संपूज्य न्यवंसस्तत्र देवदैत्यनृपाग्रजाः
te sarve sphaāṭikaṃ liṅgaṃ tryaṃbakādrau niveśitam / saṃpūjya nyavaṃsastatra devadaityanṛpāgrajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्समाजे वितते सर्वौंर्लिङ्गे समर्चिते । गौतमो ऽप्यथ मध्याह्ने पूजयामास शङ्करम्
tasminsamāje vitate sarvauṃrliṅge samarcite / gautamo 'pyatha madhyāhne pūjayāmāsa śaṅkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे शुक्लांबरधरा भस्मोद्ध्वूलितविग्रहाः । सितेन भस्मना कृत्वा सर्वस्थाने त्रिपुण्ड्रकम्
sarve śuklāṃbaradharā bhasmoddhvūlitavigrahāḥ / sitena bhasmanā kṛtvā sarvasthāne tripuṇḍrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नत्वा तु भार्गवं सर्वे भूतशुद्धिं प्रचक्रमुः । हृत्पद्ममध्ये सुषिरं तत्रैव भूतपञ्चकम्
natvā tu bhārgavaṃ sarve bhūtaśuddhiṃ pracakramuḥ / hṛtpadmamadhye suṣiraṃ tatraiva bhūtapañcakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां मध्ये महाकाशमाकाशे निर्मलामलम् । तन्मध्ये च महेशानं ध्यायेद्दीप्तिमयं शुभम्
teṣāṃ madhye mahākāśamākāśe nirmalāmalam / tanmadhye ca maheśānaṃ dhyāyeddīptimayaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानसंयुतं भूतं समलं कर्मसंगतः । तं देहमाकाशदीपे प्रदहेज्ज्ञानवह्निना
ajñānasaṃyutaṃ bhūtaṃ samalaṃ karmasaṃgataḥ / taṃ dehamākāśadīpe pradahejjñānavahninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशस्यावृत्तिं चाहं दग्ध्वाकाशमथो दहेत् । दग्ध्वाकाशमथो वायुमग्निभूतं तथा दहेत्
ākāśasyāvṛttiṃ cāhaṃ dagdhvākāśamatho dahet / dagdhvākāśamatho vāyumagnibhūtaṃ tathā dahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अब्भूतं च ततो दग्ध्वा पृथिवीभूतमेव च । तदाश्रितान्गुणान्दग्ध्वा ततो देहं प्रदाहयेत्
abbhūtaṃ ca tato dagdhvā pṛthivībhūtameva ca / tadāśritānguṇāndagdhvā tato dehaṃ pradāhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रदग्ध्वा भूतार्दि देही तज्ज्ञानवह्निना । शिखामध्यस्थितं विष्णुमानन्दरसनिर्भरम्
evaṃ pradagdhvā bhūtārdi dehī tajjñānavahninā / śikhāmadhyasthitaṃ viṣṇumānandarasanirbharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पन्नचन्द्रकिरणसंकाशकिरणं किरणं शिवम् । शिवाङ्गोत्पन्नकिरणैरमृतद्रवसंयुतैः
niṣpannacandrakiraṇasaṃkāśakiraṇaṃ kiraṇaṃ śivam / śivāṅgotpannakiraṇairamṛtadravasaṃyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुशीतला ततो ज्वाला प्रशान्ता चन्द्ररश्मिवत् । प्रसारितसुधारुग्भिः सांद्रीभूतश्च संप्लवः । अनेन प्लावितं भूतग्रामं संचिन्तयेत्परम्
suśītalā tato jvālā praśāntā candraraśmivat / prasāritasudhārugbhiḥ sāṃdrībhūtaśca saṃplavaḥ / anena plāvitaṃ bhūtagrāmaṃ saṃcintayetparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं कृत्वा भूतशुद्धिं क्रियार्हे मर्त्यः शुद्धो जायते ह्येव सद्यः । पूजां कर्तुं जप्यकर्मापि पश्चादेवं ध्यायेद्ब्रह्महत्यादिशुद्ध्यै
itthaṃ kṛtvā bhūtaśuddhiṃ kriyārhe martyaḥ śuddho jāyate hyeva sadyaḥ / pūjāṃ kartuṃ japyakarmāpi paścādevaṃ dhyāyedbrahmahatyādiśuddhyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ध्यात्वा चद्रन्दीप्तिप्रकाशं ध्यानेनारोप्याशु लिङ्गे शिवस्य । सदाशिवं दीपमध्ये विचिन्त्य पञ्चाक्षरेणार्चनमव्ययं तु
evaṃ dhyātvā cadrandīptiprakāśaṃ dhyānenāropyāśu liṅge śivasya / sadāśivaṃ dīpamadhye vicintya pañcākṣareṇārcanamavyayaṃ tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवाहनादीनुपचारांरतथापि कृत्वा स्नानं पूर्ववच्छङ्करस्य । औदुंबरं राजतं स्वर्णपीठं वस्त्रादिच्छन्नं सर्वमेवेह पीठम्
āvāhanādīnupacārāṃratathāpi kṛtvā snānaṃ pūrvavacchaṅkarasya / auduṃbaraṃ rājataṃ svarṇapīṭhaṃ vastrādicchannaṃ sarvameveha pīṭham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ते कृत्वा बुद्बुदाभ्यां च सृष्टिं पीठे पीठे नागमेकं पुरस्तात् । कुर्यात्पीठे चोर्द्ध्वके नागयुग्मं देवाभ्याशे दक्षिणे वामतश्च
ante kṛtvā budbudābhyāṃ ca sṛṣṭiṃ pīṭhe pīṭhe nāgamekaṃ purastāt / kuryātpīṭhe corddhvake nāgayugmaṃ devābhyāśe dakṣiṇe vāmataśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जपापुष्पं नागमध्ये निधाय मध्ये वस्त्रं द्वादशप्रातिगुण्ये । सुश्वेतेन तस्य मध्ये महेशं लिङ्गाकारं पीठयुक्तं प्रपूज्यम्
japāpuṣpaṃ nāgamadhye nidhāya madhye vastraṃ dvādaśaprātiguṇye / suśvetena tasya madhye maheśaṃ liṅgākāraṃ pīṭhayuktaṃ prapūjyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृत्वा साधकास्ते तु सर्वे दत्त्वा दत्त्वा पञ्चगन्धाशष्टगन्धम् । पुष्पैः पत्रैः श्रीतिलैरक्षतैश्च तिलोन्मिश्रैः केवलैश्चप्रपूज्य
evaṃ kṛtvā sādhakāste tu sarve dattvā dattvā pañcagandhāśaṣṭagandham / puṣpaiḥ patraiḥ śrītilairakṣataiśca tilonmiśraiḥ kevalaiścaprapūjya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूपं दत्त्वा विधिवत्संप्रयुक्तं दीपं दत्त्वा चोक्तमेवोपहारम् । पूजाशेषं ते समाप्याथ सर्वे गीतं नृत्यं तत्र तत्रापि चक्रुः
dhūpaṃ dattvā vidhivatsaṃprayuktaṃ dīpaṃ dattvā coktamevopahāram / pūjāśeṣaṃ te samāpyātha sarve gītaṃ nṛtyaṃ tatra tatrāpi cakruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले चास्मिन्सुव्रते गौतमस्य शिष्यः प्राप्तः शङ्करात्मेति नाम्ना
kāle cāsminsuvrate gautamasya śiṣyaḥ prāptaḥ śaṅkarātmeti nāmnā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मत्तवेषो दिग्वासा अनेकां वृत्तिमास्थितः । क्वचिद्द्विजातिप्रवरः क्वचिञ्चण्डालसन्निभः
unmattaveṣo digvāsā anekāṃ vṛttimāsthitaḥ / kvaciddvijātipravaraḥ kvaciñcaṇḍālasannibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिच्छूद्रसमो योगी तापसः क्वचिदप्युत । गर्जत्युत्पतते चैव नृत्यति स्तौति गायति
kvacicchūdrasamo yogī tāpasaḥ kvacidapyuta / garjatyutpatate caiva nṛtyati stauti gāyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोदिति शृणुते ऽत्युक्तं पतत्युत्तिष्ठति क्वचित् । शिवज्ञानैकसंपन्नः परमानन्दनिर्भरः
roditi śṛṇute 'tyuktaṃ patatyuttiṣṭhati kvacit / śivajñānaikasaṃpannaḥ paramānandanirbharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्तो भोज्यवेलायां गौतमस्यान्तिकं ययौ । बुभुजे गुरुणा साकं क्वचिदुच्छिष्टमेव च
saṃprāpto bhojyavelāyāṃ gautamasyāntikaṃ yayau / bubhuje guruṇā sākaṃ kvaciducchiṣṭameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिल्लिहति तत्पात्रं तूष्णीमेवाभ्यगात्क्वचित् । हस्तं गृहीत्वैव गुरोः स्वयमेवाभुनक्क्वचित्
kvacillihati tatpātraṃ tūṣṇīmevābhyagātkvacit / hastaṃ gṛhītvaiva guroḥ svayamevābhunakkvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिद् गृहान्तरे मूत्रं क्वचित्कर्दमले पनम् । सर्वदा तं गुरुर्दृष्ट्वा करमालंब्य मन्दिरम्
kvacid gṛhāntare mūtraṃ kvacitkardamale panam / sarvadā taṃ gururdṛṣṭvā karamālaṃbya mandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य स्वीयपीठे तमुपवेश्याप्यभोजयत् । स्वयं तदस्य पात्रेण बुभुजेगौतमो मुनिः
praviśya svīyapīṭhe tamupaveśyāpyabhojayat / svayaṃ tadasya pātreṇa bubhujegautamo muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चित्तं परिज्ञातुं कदाचिदथ सुंदरी । अहल्या शिष्यमाहूय भुङ्क्ष्वेति प्राह तं मुदा । निर्दिष्टो गुरुपत्न्या तु बुभुजे सो ऽविशेषतः
tasya cittaṃ parijñātuṃ kadācidatha suṃdarī / ahalyā śiṣyamāhūya bhuṅkṣveti prāha taṃ mudā / nirdiṣṭo gurupatnyā tu bubhuje so 'viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पपौ हि पानीयं तथा वह्निमपि द्विजा । कण्टकानन्नवद्भुक्त्वा यथापूर्वमतिष्ठत
yathā papau hi pānīyaṃ tathā vahnimapi dvijā / kaṇṭakānannavadbhuktvā yathāpūrvamatiṣṭhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरो हि मुनिकन्याभिराहूतो भोजनाय च । दिनेदिने तत्प्रदत्तं लोष्टमंबु च गोमयम्
puro hi munikanyābhirāhūto bhojanāya ca / dinedine tatpradattaṃ loṣṭamaṃbu ca gomayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्दमं काष्ठदण्डं च भुक्त्वा पीत्वाथ हर्षितः । एतादृशो मुनिरसौ चण्डालसदृशाकृतिः
kardamaṃ kāṣṭhadaṇḍaṃ ca bhuktvā pītvātha harṣitaḥ / etādṛśo munirasau caṇḍālasadṛśākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुजीर्णोपानहौ हस्ते गृहीत्वा प्रलपन्हसन् । अन्त्यजोचितवेषश्च वृषपर्वाणमभ्यगात्
sujīrṇopānahau haste gṛhītvā pralapanhasan / antyajocitaveṣaśca vṛṣaparvāṇamabhyagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषपर्वेशयोर्मध्ये दिग्वासाः समतिष्टत । वृषपर्वा तमज्ञात्वा पीडयित्वा शिरो ऽच्छिनत्
vṛṣaparveśayormadhye digvāsāḥ samatiṣṭata / vṛṣaparvā tamajñātvā pīḍayitvā śiro 'cchinat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हते तस्मिन्द्विजश्रेष्ठे जगदेतञ्चराचरम् । अतीव कलुषं ह्यासीत्तत्रस्था मुनयस्तथा
hate tasmindvijaśreṣṭhe jagadetañcarācaram / atīva kaluṣaṃ hyāsīttatrasthā munayastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमस्य महाशोकः संजातः सुमहात्मनः । निर्ययौ चक्षुषो वारि शोकं संदर्शयन्निव
gautamasya mahāśokaḥ saṃjātaḥ sumahātmanaḥ / niryayau cakṣuṣo vāri śokaṃ saṃdarśayanniva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमः सर्वदैत्तयानां सन्निधौ वाक्यमुक्तवान् । किमनेन कृते पापं येन च्छिन्नमिदं शिरः
gautamaḥ sarvadaittayānāṃ sannidhau vākyamuktavān / kimanena kṛte pāpaṃ yena cchinnamidaṃ śiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम प्राणाधिकस्येह सर्वदा शिवयोगिनः । ममापि मरणं सत्यं शिष्यच्छद्मा यतो गुरुः
mama prāṇādhikasyeha sarvadā śivayoginaḥ / mamāpi maraṇaṃ satyaṃ śiṣyacchadmā yato guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैवानां धर्मयुक्तानां सर्वदा शिववर्तिनाम् । मरणं यत्र दृष्टं स्यात्तत्र नो मरणं ध्रुवम्
śaivānāṃ dharmayuktānāṃ sarvadā śivavartinām / maraṇaṃ yatra dṛṣṭaṃ syāttatra no maraṇaṃ dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा ह्यसुराचार्यः सुक्रः प्राह विदांवरः । एनं संजीवयिष्यामि भार्गवं शङ्करप्रियम्
tacchrutvā hyasurācāryaḥ sukraḥ prāha vidāṃvaraḥ / enaṃ saṃjīvayiṣyāmi bhārgavaṃ śaṅkarapriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थं म्रियते ब्रह्मन्पश्य मे तपसो बलम् । इति वादिनि विप्रेन्द्रे गौतमो ऽपि ममार ह
kimarthaṃ mriyate brahmanpaśya me tapaso balam / iti vādini viprendre gautamo 'pi mamāra ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्मृते ऽथ शुक्रो ऽपि प्राणांस्तत्याज योगतः । तस्यैवं हतिमाज्ञाय प्रह्लादाद्या दितीश्वराः
tasminmṛte 'tha śukro 'pi prāṇāṃstatyāja yogataḥ / tasyaivaṃ hatimājñāya prahlādādyā ditīśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा नृपा द्विजाः सर्वे मृता आसंस्तदद्भुतम् । मृतमासीदथ बलं तस्य बाणस्य धीमतः
devā nṛpā dvijāḥ sarve mṛtā āsaṃstadadbhutam / mṛtamāsīdatha balaṃ tasya bāṇasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहल्या शोकसंतप्ता रुरोदोञ्चैः पुनःपुनः । गौतमेन महेशस्य पूजया पूजितो विभुः
ahalyā śokasaṃtaptā rurodoñcaiḥ punaḥpunaḥ / gautamena maheśasya pūjayā pūjito vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरभद्रो महायोगी सर्वं दृष्ट्वा चुकोप ह । अहो कष्टमहोकष्टं महेशा बहवो हताः
vīrabhadro mahāyogī sarvaṃ dṛṣṭvā cukopa ha / aho kaṣṭamahokaṣṭaṃ maheśā bahavo hatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवं विज्ञापयिष्यामि तेनोक्तं करवाण्यथ । इति निश्चित्य गतवान्मन्दराचलमव्ययम्
śivaṃ vijñāpayiṣyāmi tenoktaṃ karavāṇyatha / iti niścitya gatavānmandarācalamavyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्कृत्वा विरूपाक्षं वृत्तसर्वमथोक्तवान् । ब्रह्माणं च हरिं तत्र स्थितौ प्राह शिवो वचः
namaskṛtvā virūpākṣaṃ vṛttasarvamathoktavān / brahmāṇaṃ ca hariṃ tatra sthitau prāha śivo vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्भक्तैः साहसं कर्म कृतं ज्ञात्वा वरप्रदम् ॥। गत्वा पश्यामि हे विष्णो सर्वं तत्कृतसाहसम्
madbhaktaiḥ sāhasaṃ karma kṛtaṃ jñātvā varapradam /// gatvā paśyāmi he viṣṇo sarvaṃ tatkṛtasāhasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा वृषमारुह्य वायुना धूतचामरः । नन्दिकेन सुवेषेण धृते छत्रे ऽतिशोभने
ityuktvā vṛṣamāruhya vāyunā dhūtacāmaraḥ / nandikena suveṣeṇa dhṛte chatre 'tiśobhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुश्वेते हेमदण्डे च नान्ययोग्ये धृते विभो । महेशानुमतिं लब्ध्वा हरिर्नागान्तके स्थितः
suśvete hemadaṇḍe ca nānyayogye dhṛte vibho / maheśānumatiṃ labdhvā harirnāgāntake sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरक्तनीलच्छत्राभ्यां शुशुभे लक्ष्मकौस्तुभः । शिवानुमत्या ब्रह्मापि हंसारूढो ऽभवत्तदा
āraktanīlacchatrābhyāṃ śuśubhe lakṣmakaustubhaḥ / śivānumatyā brahmāpi haṃsārūḍho 'bhavattadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रगोपप्रभाकारच्छत्राभ्यां शुशुभे विधिः । इन्द्रादिसर्वदेवाश्च स्वस्ववाहनसंयुताः
indragopaprabhākāracchatrābhyāṃ śuśubhe vidhiḥ / indrādisarvadevāśca svasvavāhanasaṃyutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ते निर्ययुः सर्वे नानावाद्यानुमोदिताः । कोटिकोटिगणाकीर्णा गौतमस्याश्रमं गताः
atha te niryayuḥ sarve nānāvādyānumoditāḥ / koṭikoṭigaṇākīrṇā gautamasyāśramaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मविष्णु महेशाना दृष्ट्वा तत्परमाद्भुतम् । स्वभक्तं जीवयामास वामकोणनिरीक्षणात्
brahmaviṣṇu maheśānā dṛṣṭvā tatparamādbhutam / svabhaktaṃ jīvayāmāsa vāmakoṇanirīkṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्करो गौतमं प्राह तुष्टो ऽहं ते वरं वृणु । तदाकर्ण्य वचस्तस्य गौतमः प्राह सादरम्
śaṅkaro gautamaṃ prāha tuṣṭo 'haṃ te varaṃ vṛṇu / tadākarṇya vacastasya gautamaḥ prāha sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । त्वल्लिङ्गार्चनसामर्थ्यं नित्यमस्तु ममेश्वर
yadi prasanno deveśa yadi deyo varo mama / tvalliṅgārcanasāmarthyaṃ nityamastu mameśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृतमेतन्मया देव त्रिनेत्र शृणु चापरम् । शिष्यो ऽयं मे महाभागो हेयादेयादिवर्जितः
vṛtametanmayā deva trinetra śṛṇu cāparam / śiṣyo 'yaṃ me mahābhāgo heyādeyādivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेक्षणीयं ममत्वेन न च पश्यति चक्षुषा । न घ्राणग्राह्यं देवेश न पातव्यं न चेतरत्
prekṣaṇīyaṃ mamatvena na ca paśyati cakṣuṣā / na ghrāṇagrāhyaṃ deveśa na pātavyaṃ na cetarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति बुद्ध्व्या तथा कुर्वन्स हि योगी महायशः । उन्मत्तविकृताकारः शङ्करात्मेति कीर्तितः
iti buddhvyā tathā kurvansa hi yogī mahāyaśaḥ / unmattavikṛtākāraḥ śaṅkarātmeti kīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कश्चित्तं प्रति द्वेषी न च तं हिंसयेदपि । एतन्मे दीयतां देव मृतानाममृतिस्तथा
na kaścittaṃ prati dveṣī na ca taṃ hiṃsayedapi / etanme dīyatāṃ deva mṛtānāmamṛtistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वोमापतिः प्रीतो निरीक्ष्य हरिमव्ययः । स्वांशेन वायुना देहमाविशज्जगदीश्वरः
tacchrutvomāpatiḥ prīto nirīkṣya harimavyayaḥ / svāṃśena vāyunā dehamāviśajjagadīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिरूपः शङ्करात्मा मारुतिः कपिसत्तमः । पर्यायैरुच्यते ऽधीशः साक्षाद्विष्णुः शिवः परः
harirūpaḥ śaṅkarātmā mārutiḥ kapisattamaḥ / paryāyairucyate 'dhīśaḥ sākṣādviṣṇuḥ śivaḥ paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकल्पतेषु प्रत्येकं कामरूपमुपाश्रितः । ममाज्ञाकारको रामभक्तः पूजितविग्रहः
ākalpateṣu pratyekaṃ kāmarūpamupāśritaḥ / mamājñākārako rāmabhaktaḥ pūjitavigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तकल्पमीशानः स्थास्यति प्रीतमानसः । त्वया कृतमिदं वेश्म विस्तृतं सुप्रतिष्टितम्
anantakalpamīśānaḥ sthāsyati prītamānasaḥ / tvayā kṛtamidaṃ veśma vistṛtaṃ supratiṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं वै सर्वरूपेण तिष्ठामः क्षणमादरात् । समर्चिताः प्रयास्यामः स्वस्ववासं ततः परम्
nityaṃ vai sarvarūpeṇa tiṣṭhāmaḥ kṣaṇamādarāt / samarcitāḥ prayāsyāmaḥ svasvavāsaṃ tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाबभाषे विश्वेशं गौतमो मुनिपुङ्गवः । अयोग्यं प्रार्थयामीश ह्यर्थी दोषं न पश्यति
athābabhāṣe viśveśaṃ gautamo munipuṅgavaḥ / ayogyaṃ prārthayāmīśa hyarthī doṣaṃ na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्माद्यलभ्यं देवेश दीयतां यदि रोचते । अथेशो विष्णुमालोक्य गृहीत्वा तत्करं करे
brahmādyalabhyaṃ deveśa dīyatāṃ yadi rocate / atheśo viṣṇumālokya gṛhītvā tatkaraṃ kare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहसन्नंबुजाभाक्षमित्युवाच सदाशिवः । क्षामोदरो ऽसि गोविन्द देयं ते भोजनं किमु
prahasannaṃbujābhākṣamityuvāca sadāśivaḥ / kṣāmodaro 'si govinda deyaṃ te bhojanaṃ kimu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं प्रविश्य यदि वा स्वयं भुङ्क्ष्व स्वगेहवत् । गच्छ वा पार्वतीगेहं या कुक्षिं पूरयिष्यति
svayaṃ praviśya yadi vā svayaṃ bhuṅkṣva svagehavat / gaccha vā pārvatīgehaṃ yā kukṣiṃ pūrayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तत्करालंबी ह्येकान्तमगमद्विभुः । आदिश्य नन्दिनं देवो द्वाराध्यक्षं यथोक्तवत्
ityuktvā tatkarālaṃbī hyekāntamagamadvibhuḥ / ādiśya nandinaṃ devo dvārādhyakṣaṃ yathoktavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गत्वा गौतमं वाथ ह्युक्तवान्विष्णुभाषणम् । संपादयान्नं देवेशा भोक्तुकामा वयं मुने
sa gatvā gautamaṃ vātha hyuktavānviṣṇubhāṣaṇam / saṃpādayānnaṃ deveśā bhoktukāmā vayaṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वैकान्तमगमद्वासुदेवेन शङ्करः । मृदुशय्यां समारुह्य शयितौ देवतोत्तमौ
ityuktvaikāntamagamadvāsudevena śaṅkaraḥ / mṛduśayyāṃ samāruhya śayitau devatottamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यं भाषणं कृत्वा प्रोत्तस्थतुरुभावपि । गत्वा तडागं गंभीरं स्रास्यन्तौ देवसत्तमौ
anyonyaṃ bhāṣaṇaṃ kṛtvā prottasthaturubhāvapi / gatvā taḍāgaṃ gaṃbhīraṃ srāsyantau devasattamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करांबुपातमन्योन्यं पृथक्कृत्वोभयत्र च । मुनयो राक्षसाश्चैव जलक्रीडां प्रचक्रिरे
karāṃbupātamanyonyaṃ pṛthakkṛtvobhayatra ca / munayo rākṣasāścaiva jalakrīḍāṃ pracakrire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विष्णुर्महेशश्च जलपानानि शीघ्रतः । चक्रतुः शङ्करऋ पद्मकिञ्जल्काञ्जलिना हरेः
atha viṣṇurmaheśaśca jalapānāni śīghrataḥ / cakratuḥ śaṅkaraṛ padmakiñjalkāñjalinā hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवाकिरन्मुखे तस्य पद्मोत्फुल्लविलोचने । नेत्रे केशरसंपातात्प्रमीलयत केशवः
avākiranmukhe tasya padmotphullavilocane / netre keśarasaṃpātātpramīlayata keśavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे हरेः स्कन्धमारुरोह महेश्वरः । हर्युत्तमाङ्गं बाहुभ्यां गृहीत्वा संन्यमज्जयत्
atrāntare hareḥ skandhamāruroha maheśvaraḥ / haryuttamāṅgaṃ bāhubhyāṃ gṛhītvā saṃnyamajjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मज्जयित्वा च पुनः पुनश्चापि पुनःपुनः । पीडितः स हरिः सूक्ष्मं पातयामास शङ्करम्
unmajjayitvā ca punaḥ punaścāpi punaḥpunaḥ / pīḍitaḥ sa hariḥ sūkṣmaṃ pātayāmāsa śaṅkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पादौ गृहीत्वा तं भ्रामयन्विचकर्ष ह । अताडयद्ध्वरेर्वक्षः पातयामास चाच्युतम्
atha pādau gṛhītvā taṃ bhrāmayanvicakarṣa ha / atāḍayaddhvarervakṣaḥ pātayāmāsa cācyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्थितो हरिस्तोयमादायाञ्जलिना ततः । शीर्षे चैवाकिरच्छंभुमथ शंभुरथो हरिः
athotthito haristoyamādāyāñjalinā tataḥ / śīrṣe caivākiracchaṃbhumatha śaṃbhuratho hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलक्रीडैवमभवदथ चर्षिगणान्तरे । जलक्रीडासंभ्रमेण विस्रस्तजटबन्धनाः
jalakrīḍaivamabhavadatha carṣigaṇāntare / jalakrīḍāsaṃbhrameṇa visrastajaṭabandhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ संभ्रमतां तेषामन्योन्यजटबन्धनम् । इतरे तरबद्ध्वासु जटासु च मुनीश्वराः
atha saṃbhramatāṃ teṣāmanyonyajaṭabandhanam / itare tarabaddhvāsu jaṭāsu ca munīśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिमन्तो ऽशक्तिमत आकर्षन्ति च सव्यथम् । पातयन्तो ऽन्यतश्चापि क्त्रोशन्तो रुदतस्तथा
śaktimanto 'śaktimata ākarṣanti ca savyatham / pātayanto 'nyataścāpi ktrośanto rudatastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रवृत्ते तुमुले संभूते तोयकर्मणि । आकाशे वानरेशस्तु ननर्त च ननाद च
evaṃ pravṛtte tumule saṃbhūte toyakarmaṇi / ākāśe vānareśastu nanarta ca nanāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपञ्चीं वादयन्वाद्यं ललितां गीतिमुज्जगौ । सुगीत्या ललिता यास्तु आगायत विधा दश
vipañcīṃ vādayanvādyaṃ lalitāṃ gītimujjagau / sugītyā lalitā yāstu āgāyata vidhā daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुश्राव गीतिं मधुरां शङ्करो लोकभावतः । स्वयं गातुं हि ललितं मन्दंमन्दं प्रचक्रमे
śuśrāva gītiṃ madhurāṃ śaṅkaro lokabhāvataḥ / svayaṃ gātuṃ hi lalitaṃ mandaṃmandaṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं गायति देवेशे विश्रामं गलदेशिकम् । स्वरं ध्रुवं समादाय सर्वलक्षणसंयुतम्
svayaṃ gāyati deveśe viśrāmaṃ galadeśikam / svaraṃ dhruvaṃ samādāya sarvalakṣaṇasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधारामृतसंयुक्तं गानेनैवमपोनयन् । वासुदेवो मर्दलं च कराभ्यामप्यवादयत्
svadhārāmṛtasaṃyuktaṃ gānenaivamaponayan / vāsudevo mardalaṃ ca karābhyāmapyavādayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बुजाङ्गश्चतुर्वक्रस्तुंबुरुर्मुखरो बभौ । तानका गौतमाद्यास्तु गयको वायुजो ऽभवत्
ambujāṅgaścaturvakrastuṃbururmukharo babhau / tānakā gautamādyāstu gayako vāyujo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायके मधुरं गीतं हनूमति कपीश्वरे । म्लानमल्मानमभवत्कृशाः पुष्टास्तदाभवन्
gāyake madhuraṃ gītaṃ hanūmati kapīśvare / mlānamalmānamabhavatkṛśāḥ puṣṭāstadābhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वां स्वां गीतिमतः सर्वे तिरस्कृत्यैव मूर्च्छिता । तूष्णीभूतं समभवद्देवर्षिगणदानवम्
svāṃ svāṃ gītimataḥ sarve tiraskṛtyaiva mūrcchitā / tūṣṇībhūtaṃ samabhavaddevarṣigaṇadānavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.