Library·Yāska: Nirukta·7·7.13

Yāska: Nirukta 7.13

Nir 7.13

जगतीगततमंश्छन्दस्,।जलचरगतिर्वा।ऽऽ।जल्गल्यमानोअसृजत्ऽऽ।इतिचब्राह्मणम्।[७८५] विरात्विराजनाद्वाविराधनाद्वाविप्रापनाद्वा।[७८५] विराजनात्सम्पूर्णअक्षरा,।विराधनादूनअक्षरा,।विप्रापनादधिकअक्षरा।[७८५] पिपीलिकमध्याइत्यौपमिकम्। पिपीलिकापेलतेर्गतिकर्मणह्।[७८५] इतिइमादेवताअनुक्रान्ताह्।[७८६] सूक्तभाजोहविस्भाजर्च्भाजश्चभूयिस्थाह्,।काश्चित्निपातभाजह्।[७८६]।[ऋचःसूर्यायगीयन्तौद्वेतिइत्यर्धपञ्चमाः॥ड्।७८७,॥च्फ़्॥ब्ड्।६,५]। [निपातोहिद्विविधह्। देवताअन्तरैःसहसाधारन्येनौपस्तुतौनैघण्टुकत्वेनच। तत्रसाधारनौपस्तुतौतद्यथा।ऽऽ।विधाताधाताव्याख्यातह्। तस्यएषनिपातस्भवतिबहुदेवतायामृचि। सोमस्यराज्ञह्ऽऽ।इति। अस्याम्सोमप्रभृतिभिःसहविधातास्तूयतेसाधारन्येन। नैघण्टुकत्वेनपुनःतद्यथा।ऽऽ।पृथिवीव्याख्याता। तस्याएषनिपातोभवत्यैन्द्राग्न्यामृचि। यदिन्द्राग्नीपरमस्याम्पृथिव्याम्ऽऽ।इति। ताभ्यामिन्द्रअग्निभ्याम्सहसाधारन्येनपृथिवीनस्तूयते,।किम्तर्हि। लक्षणत्वेनैन्द्रअग्निओरेवौपादीयते॥ड्।७८८,॥च्फ़्॥णिर्।११,११-१२,१२,३०-३१,।]। [अथअयमपरोनिपातप्रकारौपेक्ष्यह्,।तद्यथाअत्यन्तनैघण्टुकम्देवताअहिधानमनत्यन्तनैघण्टुकंश्च॥ड्।७८८] अथौतअभिधानैह्[wइत्ःथेइर्छरच्तेरिस्तिचप्पेल्लतिओन्स्]।सम्युज्यहविस्चोदयतिइन्द्रायवृत्रघ्नैन्द्रायवृत्रतुरैन्द्रायअंहस्मुचैति।[७८६] तान्यप्येकेसमामनन्ति,।भूयांसितुसमाम्नानाद्,।यत्तुसंविज्ञान[चोन्वेन्तिओनलेपिथेत्]।भूतम्स्यात्प्राधान्यस्तुतितत्समामने।[७८६] अथौतकर्मभिरृषिर्देवताःस्तौतिवृत्रहापुरन्दरैति।[७८६] तान्यप्येकेसमामनन्ति,।भूयांसितुसमाम्नानाद्,।व्यञ्जनमात्रम्तुतत्तस्यअभिधानस्यभवति,।यथाब्राह्मणायबुभुक्षितायओदनम्देहि,।स्नातायअनुलेपनम्,।पिपासतेपानीयमिति।[७८६]

jagatī.gatatamaṃś.chandas,.jala.cara.gatir.vā.''.jalgalyamāno.asṛjat''.iti.ca.brāhmaṇam/[785] virāt.virājanād.vā.virādhanād.vā.viprāpanād.vā/[785] virājanāt.sampūrṇa.akṣarā,.virādhanād.ūna.akṣarā,.viprāpanād.adhika.akṣarā/[785] pipīlika.madhyā.ity.aupamikam/ pipīlikā.pelater.gati.karmaṇah/[785] iti.imā.devatā.anukrāntāh/[786] sūkta.bhājo.havis.bhāja.rc.bhājaś.ca.bhūyisthāh,.kāścit.nipāta.bhājah/[786].[ṛcaḥ.sūryāya.gīyanta.udveti.ity.ardha.pañcamāḥ..ḍ.787,..Cf..Bḍ.6,5]. [nipāto.hi.dvividhah/ devatā.antaraiḥ.saha.sādhāranyena.upastutau.naighaṇṭukatvena.ca/ tatra.sādhārana.upastutau.tad.yathā.''.vidhātā.dhātā.vyākhyātah/ tasya.eṣa.nipātas.bhavati.bahu.devatāyām.ṛci/ somasya.rājñah''.iti/ asyām.soma.prabhṛtibhiḥ.saha.vidhātā.stūyate.sādhāranyena/ naighaṇṭukatvena.punaḥ.tadyathā.''.pṛthivī.vyākhyātā/ tasyā.eṣa.nipāto.bhavaty.aindrāgnyām.ṛci/ yad.indrāgnī.paramasyām.pṛthivyām''.iti/ tābhyām.indra.agnibhyām.saha.sādhāranyena.pṛthivī.na.stūyate,.kim.tarhi/ lakṣaṇatvena.indra.agni.or.eva.upādīyate..ḍ.788,..Cf..ṇir.11,11-12,12,30-31,.]. [atha.ayam.aparo.nipāta.prakāra.upekṣyah,.tadyathā.atyanta.naighaṇṭukam.devatā.ahidhānam.anatyanta.naighaṇṭukaṃś.ca..ḍ.788] atha.uta.abhidhānaih[witḥ.their.characteristic.appellations].samyujya.havis.codayati.indrāya.vṛtraghna.indrāya.vṛtra.tura.indrāya.aṃhas.muca.iti/[786] tāny.apy.eke.samāmananti,.bhūyāṃsi.tu.samāmnānād,.yat.tu.saṃvijñāna[conventional.epithet].bhūtam.syāt.prādhānya.stuti.tat.samāmane/[786] atha.uta.karmabhir.ṛṣir.devatāḥ.stauti.vṛtrahā.purandara.iti/[786] tāny.apy.eke.samāmananti,.bhūyāṃsi.tu.samāmnānād,.vyañjana.mātram.tu.tat.tasya.abhidhānasya.bhavati,.yathā.brāhmaṇāya.bubhukṣitāya.odanam.dehi,.snātāya.anulepanam,.pipāsate.pānīyam.iti/[786]

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/7.13

Cite as: Yāska: Nirukta 7.13, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/7.13), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text