Narasimha-Purana 48

कृतदारो महातेजा रामः कमललोचनः । पित्रे सुमहतीं प्रीतिं जनानाम् उपपादयन्

kṛtadāro mahātejā rāmaḥ kamalalocanaḥ / pitre sumahatīṃ prītiṃ janānām upapādayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोध्यायां स्थितो रामः सर्वभोगसमन्वितः । प्रीत्या नन्दत्य् अयोध्यायां रामे रघुपतौ नृप

ayodhyāyāṃ sthito rāmaḥ sarvabhogasamanvitaḥ / prītyā nandaty ayodhyāyāṃ rāme raghupatau nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्राता शत्रुघ्नसहितो भरतो मातुलं ययौ । ततो दशरथो राजा प्रसमीक्ष्य सुशोभनम्

bhrātā śatrughnasahito bharato mātulaṃ yayau / tato daśaratho rājā prasamīkṣya suśobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युवानं बलिनं योग्यं भूपसिद्ध्यै सुतं कविम् । अभिषिच्य राज्यभारं रामे संस्थाप्य वैष्णवम्

yuvānaṃ balinaṃ yogyaṃ bhūpasiddhyai sutaṃ kavim / abhiṣicya rājyabhāraṃ rāme saṃsthāpya vaiṣṇavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदं प्राप्तुं महद् यत्नं करिष्यामीत्य् अचिन्तयत् । संचिन्त्य तत्परो राजा सर्वदिक्षु समादिशत्

padaṃ prāptuṃ mahad yatnaṃ kariṣyāmīty acintayat / saṃcintya tatparo rājā sarvadikṣu samādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राज्ञान् भृत्यान् महीपालान् मन्त्रिगणश् च त्वरान्वितः । रामाभिषेकद्रव्याणि ऋषिप्रोक्तानि यानि वै

prājñān bhṛtyān mahīpālān mantrigaṇaś ca tvarānvitaḥ / rāmābhiṣekadravyāṇi ṛṣiproktāni yāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि भृत्याः समाहृत्य शीघ्रम् आगन्तुम् अर्हथ । दूतामात्याः समादेशात् सर्वदिक्षु नराधिपान्

tāni bhṛtyāḥ samāhṛtya śīghram āgantum arhatha / dūtāmātyāḥ samādeśāt sarvadikṣu narādhipān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहूय तान् समाहृत्य शीघ्रम् आगन्तुम् अर्हथ । अयोध्यापुरम् अत्यर्थं सर्वशोभासमन्वितम्

āhūya tān samāhṛtya śīghram āgantum arhatha / ayodhyāpuram atyarthaṃ sarvaśobhāsamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनाः कुरुत सर्वत्र नृत्यगीतादिनन्दितम् । पुरवासिजनानन्दं देशवासिमनःप्रियम्

janāḥ kuruta sarvatra nṛtyagītādinanditam / puravāsijanānandaṃ deśavāsimanaḥpriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामाभिषेकं विपुलं श्वो भविष्यति जानथ । श्रुत्वेत्थं मन्त्रिणः प्राहुस् तं नृपं प्रणिपत्य च

rāmābhiṣekaṃ vipulaṃ śvo bhaviṣyati jānatha / śrutvetthaṃ mantriṇaḥ prāhus taṃ nṛpaṃ praṇipatya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोभनं ते मतं राजन् यद् इदं परिभाषितम् । रामाभिषेकम् अस्माकं सर्वेषां च प्रियंकरम्

śobhanaṃ te mataṃ rājan yad idaṃ paribhāṣitam / rāmābhiṣekam asmākaṃ sarveṣāṃ ca priyaṃkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो दशरथस् तैस् तान् सर्वान् पुनर् अब्रवीत् । आनीयन्तां द्रुतं सर्वे संभारा मम शासनात्

ityukto daśarathas tais tān sarvān punar abravīt / ānīyantāṃ drutaṃ sarve saṃbhārā mama śāsanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वतः सारभूता च पुरी चेयं समन्ततः । अद्य शोभान्विता कार्या कर्तव्यं यागमण्डलम्

sarvataḥ sārabhūtā ca purī ceyaṃ samantataḥ / adya śobhānvitā kāryā kartavyaṃ yāgamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवमुक्ता राज्ञा ते मन्त्रिणः शीघ्रकारिणः । तथैव चक्रुस् ते सर्वे पुनः पुनर् उदीरिताः

ity evamuktā rājñā te mantriṇaḥ śīghrakāriṇaḥ / tathaiva cakrus te sarve punaḥ punar udīritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तहर्षः स राजा च शुभं दिनम् उदीक्षयन् । कौशल्या लक्ष्मणश् चैव सुमित्रा नागरो जनः

prāptaharṣaḥ sa rājā ca śubhaṃ dinam udīkṣayan / kauśalyā lakṣmaṇaś caiva sumitrā nāgaro janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामाभिषेकम् आकर्ण्य मुदं प्राप्यातिहर्षितः । श्वश्रुश्वशुरयोः सम्यक् शुश्रूषणपरा तु सा

rāmābhiṣekam ākarṇya mudaṃ prāpyātiharṣitaḥ / śvaśruśvaśurayoḥ samyak śuśrūṣaṇaparā tu sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुदान्विता सिता सीता भर्तुर् आकर्ण्य शोभनम् । श्वोभाविन्य् अभिषेके तु रामस्य विदितात्मनः

mudānvitā sitā sītā bhartur ākarṇya śobhanam / śvobhāviny abhiṣeke tu rāmasya viditātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासी तु मन्थरानाम्नी कैकेय्याः कुब्जरूपिणी । स्वां स्वामिनीं तु कैकेयीम् इदं वचनम् अब्रवीत्

dāsī tu mantharānāmnī kaikeyyāḥ kubjarūpiṇī / svāṃ svāminīṃ tu kaikeyīm idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु राज्ञि मभाभागे वचनं मम शोभनम् । त्वत्पतिस् तु महाराजस् तव नाशाय चोद्यतः

śṛṇu rājñi mabhābhāge vacanaṃ mama śobhanam / tvatpatis tu mahārājas tava nāśāya codyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामो ऽसौ कौशलीपुत्रः श्वो भविष्यति भूपतिः । वसुवाहनकोशादि राज्यं च सकलं शुभे

rāmo 'sau kauśalīputraḥ śvo bhaviṣyati bhūpatiḥ / vasuvāhanakośādi rājyaṃ ca sakalaṃ śubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यत्य् अद्य रामस्य भरतस्य न किंचन । भरतो ऽपि गतो दूरं मातुलस्य गृहं प्रति

bhaviṣyaty adya rāmasya bharatasya na kiṃcana / bharato 'pi gato dūraṃ mātulasya gṛhaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा कष्टं मन्दभाग्यासि सापत्न्याद् दुःखिता भृशम् । सैवम् आकर्ण्य कैकेयी कुब्जाम् इदम् अथाब्रवीत्

hā kaṣṭaṃ mandabhāgyāsi sāpatnyād duḥkhitā bhṛśam / saivam ākarṇya kaikeyī kubjām idam athābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्य मे दक्षतां कुब्जे अद्यैव त्वं विचक्षणे । यथा तु सकलं राज्यं भरतस्य भविष्यति

paśya me dakṣatāṃ kubje adyaiva tvaṃ vicakṣaṇe / yathā tu sakalaṃ rājyaṃ bharatasya bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस्य वनवासश् च तथा यत्नं करोम्य् अहम् । इत्य् उक्त्वा मन्थरां सा तु उन्मुच्य स्वाङ्गभूषणम्

rāmasya vanavāsaś ca tathā yatnaṃ karomy aham / ity uktvā mantharāṃ sā tu unmucya svāṅgabhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्त्रं पुष्पाणि चोन्मुच्य स्थूलवासोधराभवत् । निर्माल्यपुष्पधृक् कष्टा कश्मलाङ्गी विरूपिणी

vastraṃ puṣpāṇi conmucya sthūlavāsodharābhavat / nirmālyapuṣpadhṛk kaṣṭā kaśmalāṅgī virūpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्मधूल्यादिनिर्दिग्धा भस्मधूल्या तथा श्रिते । भूभागे शान्तदीपे सा संध्याकाले सुदुःखिता

bhasmadhūlyādinirdigdhā bhasmadhūlyā tathā śrite / bhūbhāge śāntadīpe sā saṃdhyākāle suduḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ललाटे श्वेतचैलं तु बद्ध्वा सुष्वाप भामिनी । मन्त्रिभिः सह कार्याणि संमन्त्र्य सकलानि तु

lalāṭe śvetacailaṃ tu baddhvā suṣvāpa bhāminī / mantribhiḥ saha kāryāṇi saṃmantrya sakalāni tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्याहःस्वस्तिमाङ्गल्यैः स्थाप्य रामं तु मण्डले । ऋषिभिस् तु वसिष्ठाद्यैः सार्धं संभारमण्डपे

puṇyāhaḥsvastimāṅgalyaiḥ sthāpya rāmaṃ tu maṇḍale / ṛṣibhis tu vasiṣṭhādyaiḥ sārdhaṃ saṃbhāramaṇḍape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धिजागरणीयैश् च सर्वतस् तूर्यनादिते । गीतनृत्यसमकीर्णे शङ्खकाहलनिःस्वनैः

vṛddhijāgaraṇīyaiś ca sarvatas tūryanādite / gītanṛtyasamakīrṇe śaṅkhakāhalaniḥsvanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं दशरथस् तत्र स्थित्वा प्रत्यागतः पुनः । कैकेय्या वेश्मनो द्वारं जरद्भिः परिरक्षितम्

svayaṃ daśarathas tatra sthitvā pratyāgataḥ punaḥ / kaikeyyā veśmano dvāraṃ jaradbhiḥ parirakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामाभिषेकं कैकेयीं वक्तुकामः स पार्थिवः । कैकेयीभवनं वीक्ष्य सान्धकारम् अथाब्रवीत्

rāmābhiṣekaṃ kaikeyīṃ vaktukāmaḥ sa pārthivaḥ / kaikeyībhavanaṃ vīkṣya sāndhakāram athābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धकारम् इदं कस्माद् अद्य ते मन्दिरे प्रिये । रामाभिषेकं हर्षाय अन्त्यजा अपि मेनिरे

andhakāram idaṃ kasmād adya te mandire priye / rāmābhiṣekaṃ harṣāya antyajā api menire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहालंकरणं कुर्वन्त्य् अद्य लोका मनोहरम् । त्वयाद्य न कृतं कस्माद् इत्य् उक्त्वा च महीपतिः

gṛhālaṃkaraṇaṃ kurvanty adya lokā manoharam / tvayādya na kṛtaṃ kasmād ity uktvā ca mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वालयित्वा गृहे दीपान् प्रविवेश गृहं नृपः । अशोभनाङ्गीं कैकेयीं स्वपत्नीं पतितां भुवि

jvālayitvā gṛhe dīpān praviveśa gṛhaṃ nṛpaḥ / aśobhanāṅgīṃ kaikeyīṃ svapatnīṃ patitāṃ bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा दशरथः प्राह तस्याः प्रियम् इदं त्व् इति । आश्लिष्योत्थाय तां राजा शृणु मे परमं वचः

dṛṣṭvā daśarathaḥ prāha tasyāḥ priyam idaṃ tv iti / āśliṣyotthāya tāṃ rājā śṛṇu me paramaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वमातुर् अधिकां नित्यं यस् ते भक्तिं करोति वै । तस्याभिषेकं रामस्य श्वो भविष्यति शोभने

svamātur adhikāṃ nityaṃ yas te bhaktiṃ karoti vai / tasyābhiṣekaṃ rāmasya śvo bhaviṣyati śobhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ता पार्थिवेनापि किंचिन् नोवाच सा शुभा । मुञ्चन्ती दीर्घम् उष्णं च रोषोच्छ्वासं मुहुर् मुहुः

ityuktā pārthivenāpi kiṃcin novāca sā śubhā / muñcantī dīrgham uṣṇaṃ ca roṣocchvāsaṃ muhur muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्थाव् आश्लिष्य हस्ताभ्यां पार्थिवः प्राह रोषिताम् । किं ते कैकेयि दुःखस्य कारणं वद शोभने

tasthāv āśliṣya hastābhyāṃ pārthivaḥ prāha roṣitām / kiṃ te kaikeyi duḥkhasya kāraṇaṃ vada śobhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्त्राभरणरत्नादि यद् यद् इच्छसि शोभने । तत् त्वं गृह्णीष्व निःशङ्कं भाण्डारात् सुखिनी भव

vastrābharaṇaratnādi yad yad icchasi śobhane / tat tvaṃ gṛhṇīṣva niḥśaṅkaṃ bhāṇḍārāt sukhinī bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाण्डारेण मम शुभे श्वो ऽर्थसिद्धिर् भविष्यति । यदाभिषेकं संप्राप्ते रामे राजीवलोचने

bhāṇḍāreṇa mama śubhe śvo 'rthasiddhir bhaviṣyati / yadābhiṣekaṃ saṃprāpte rāme rājīvalocane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाण्डागारस्य मे द्वारं मया मुक्तं निरर्गलम् । भविष्यति पुनः पूर्णं रामे राज्यं प्रशासति

bhāṇḍāgārasya me dvāraṃ mayā muktaṃ nirargalam / bhaviṣyati punaḥ pūrṇaṃ rāme rājyaṃ praśāsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहु मानय रामस्य अभिषेकं महात्मनः । इत्युक्ता राजवर्येण कैकेयी पापलक्षणा

bahu mānaya rāmasya abhiṣekaṃ mahātmanaḥ / ityuktā rājavaryeṇa kaikeyī pāpalakṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमतिर् निर्घृणा दुष्टा कुब्जया शिक्षिताब्रवीत् । राजानं स्वपतिं वाक्यं क्रूरम् अत्यन्तनिष्ठुरम्

kumatir nirghṛṇā duṣṭā kubjayā śikṣitābravīt / rājānaṃ svapatiṃ vākyaṃ krūram atyantaniṣṭhuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नादि सकलं यत् ते तन् ममैव न संशयः । देवासुरमहायुद्धे प्रीत्या यन् मे वरद्वयम्

ratnādi sakalaṃ yat te tan mamaiva na saṃśayaḥ / devāsuramahāyuddhe prītyā yan me varadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा दत्तं त्वया राजंस् तद् इदानीं प्रयच्छ मे । इत्युक्तः पार्थिवः प्राह कैकेयीम् अशुभां तदा

purā dattaṃ tvayā rājaṃs tad idānīṃ prayaccha me / ityuktaḥ pārthivaḥ prāha kaikeyīm aśubhāṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदत्तम् अप्य् अहं दास्ये तव नान्यस्य वा शुभे । किं मे प्रतिश्रुतं पूर्वं दत्तम् एव मया तव

adattam apy ahaṃ dāsye tava nānyasya vā śubhe / kiṃ me pratiśrutaṃ pūrvaṃ dattam eva mayā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभाङ्गी भव कल्याणि त्यज कोपम् अनर्थकम् । रामाभिषेकजं हर्षं भजोत्तिष्ठ सुखी भव

śubhāṅgī bhava kalyāṇi tyaja kopam anarthakam / rāmābhiṣekajaṃ harṣaṃ bhajottiṣṭha sukhī bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ता राजवर्येण कैकेयी कलहप्रिया । उवाच परुषं वाक्यं राज्ञो मरणकारणम्

ityuktā rājavaryeṇa kaikeyī kalahapriyā / uvāca paruṣaṃ vākyaṃ rājño maraṇakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरद्वयं पूर्वदत्तं यदि दास्यसि मे विभो । श्वोभूते गच्छतु वनं रामो ऽयं कोशलात्मजः

varadvayaṃ pūrvadattaṃ yadi dāsyasi me vibho / śvobhūte gacchatu vanaṃ rāmo 'yaṃ kośalātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाब्दं निवसतु त्वद्वाक्याद् दण्डके वने । अभिषेकं च राज्यं च भरतस्य भविष्यति

dvādaśābdaṃ nivasatu tvadvākyād daṇḍake vane / abhiṣekaṃ ca rājyaṃ ca bharatasya bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आकर्ण्य स कैकेय्या वचनं घोरम् अप्रियम् । पपात भुवि निःसंज्ञो राजा सापि विभूषिता

ity ākarṇya sa kaikeyyā vacanaṃ ghoram apriyam / papāta bhuvi niḥsaṃjño rājā sāpi vibhūṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रिशेषं नयित्वा तु प्रभाते सा मुदावती । दूतं सुमन्त्रम् आहैवं राम आनीयताम् इति

rātriśeṣaṃ nayitvā tu prabhāte sā mudāvatī / dūtaṃ sumantram āhaivaṃ rāma ānīyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस् तु कृतपुण्याहः कृतस्वस्त्ययनो द्विजैः । यागमण्डपमध्यस्थः शङ्खतूर्यरवान्वितः

rāmas tu kṛtapuṇyāhaḥ kṛtasvastyayano dvijaiḥ / yāgamaṇḍapamadhyasthaḥ śaṅkhatūryaravānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आसाद्य ततो दूतः प्रणिपत्य पुरःस्थितः । राम राम महाबाहो आज्ञापयति ते पिता

tam āsādya tato dūtaḥ praṇipatya puraḥsthitaḥ / rāma rāma mahābāho ājñāpayati te pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुतम् उत्तिष्ठ गच्छ त्वं यत्र तिष्ठति ते पिता । इत्युक्तस् तेन दूतेन शीघ्रम् उत्थाय राघवः

drutam uttiṣṭha gaccha tvaṃ yatra tiṣṭhati te pitā / ityuktas tena dūtena śīghram utthāya rāghavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुज्ञाप्य द्विजान् प्राप्तः कैकेय्या भवनं प्रति । प्रविशन्तं गृहं रामं कैकेयी प्राह निर्घृणा

anujñāpya dvijān prāptaḥ kaikeyyā bhavanaṃ prati / praviśantaṃ gṛhaṃ rāmaṃ kaikeyī prāha nirghṛṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुस् तव मतं वत्स इदं ते प्रब्रवीम्य् अहम् । वने वस महाबाहो गत्वा त्वं द्वादशाब्दकम्

pitus tava mataṃ vatsa idaṃ te prabravīmy aham / vane vasa mahābāho gatvā tvaṃ dvādaśābdakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यैव गम्यतां वीर तपसे धृतमानसः । न चिन्त्यम् अन्यथा वत्स आदरात् कुरु मे वचः

adyaiva gamyatāṃ vīra tapase dhṛtamānasaḥ / na cintyam anyathā vatsa ādarāt kuru me vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा पितुर् वाक्यं रामः कमललोचनः । तथेत्य् आज्ञां गृहीत्वासौ नमस्कृत्य च ताव् उभौ

etac chrutvā pitur vākyaṃ rāmaḥ kamalalocanaḥ / tathety ājñāṃ gṛhītvāsau namaskṛtya ca tāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्क्रम्य तद्गृहाद् रामो धनुर् आदाय वेश्मतः । कौशल्यां च नमस्कृत्य सुमित्रां गन्तुम् उद्यतः

niṣkramya tadgṛhād rāmo dhanur ādāya veśmataḥ / kauśalyāṃ ca namaskṛtya sumitrāṃ gantum udyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तु ततः पौरा दुःखशोकपरिप्लुताः । विव्यथुश् चाथ सौमित्रिः कैकेयीं प्रति रोषितः

tac chrutvā tu tataḥ paurā duḥkhaśokapariplutāḥ / vivyathuś cātha saumitriḥ kaikeyīṃ prati roṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं राघवो दृष्ट्वा लक्ष्मणं रक्तलोचनम् । वारयाम् अस धर्मज्ञो धर्मवाग्भिर् महामतिः

tatas taṃ rāghavo dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ raktalocanam / vārayām asa dharmajño dharmavāgbhir mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तु तत्र ये वृद्धास् तान् प्रणम्य मुनींश् च सः । रामो रथं खिन्नसूतं प्रस्थानायारुरोह वै

tatas tu tatra ye vṛddhās tān praṇamya munīṃś ca saḥ / rāmo rathaṃ khinnasūtaṃ prasthānāyāruroha vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मीयं सकलं द्रव्यं ब्राह्मणेभ्यो नृपात्मजः । श्रद्धया परया दत्त्वा वस्त्राणि विविधानि च

ātmīyaṃ sakalaṃ dravyaṃ brāhmaṇebhyo nṛpātmajaḥ / śraddhayā parayā dattvā vastrāṇi vividhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिस्रः श्वश्रूः समामन्त्र्य श्वशुरं च विसंज्ञितम् । मुञ्चन्तम् अश्रुधाराणि नेत्रयोः शोकजानि च

tisraḥ śvaśrūḥ samāmantrya śvaśuraṃ ca visaṃjñitam / muñcantam aśrudhārāṇi netrayoḥ śokajāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यती सर्वतः सीता चारुरोह तथा रथम् । रथम् आरुह्य गच्छन्तं सीतया सह राघवम्

paśyatī sarvataḥ sītā cāruroha tathā ratham / ratham āruhya gacchantaṃ sītayā saha rāghavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा सुमित्रा वचनं लक्ष्मणं चाह दुःखिता । रामं दशरथं विद्धि मां विद्धि जनकात्मजाम्

dṛṣṭvā sumitrā vacanaṃ lakṣmaṇaṃ cāha duḥkhitā / rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोध्याम् अटवीं विद्धि व्रज ताभ्यां गुणाकर । मात्रैवमुक्तो धर्मात्मा स्तनक्षीरार्द्रदेहया

ayodhyām aṭavīṃ viddhi vraja tābhyāṃ guṇākara / mātraivamukto dharmātmā stanakṣīrārdradehayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां नत्वा चारुयानं तम् आरुरोह स लक्ष्मणः । गच्छतो लक्ष्मणो भ्राता सीता चैव पतिव्रता

tāṃ natvā cāruyānaṃ tam āruroha sa lakṣmaṇaḥ / gacchato lakṣmaṇo bhrātā sītā caiva pativratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस्य पृष्ठतो यातौ पुराद् धीरौ महामते । विधिच्छिन्नाभिषेकं तं रामं राजीवलोचनम्

rāmasya pṛṣṭhato yātau purād dhīrau mahāmate / vidhicchinnābhiṣekaṃ taṃ rāmaṃ rājīvalocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोध्याया विनिष्क्रान्तम् अनुयाताः पुरोहिताः । मन्त्रिणः पौरमुख्याश् च दुःखेन महतान्विताः

ayodhyāyā viniṣkrāntam anuyātāḥ purohitāḥ / mantriṇaḥ pauramukhyāś ca duḥkhena mahatānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं च प्राप्य हि गच्छन्तं रामम् ऊचुर् इदं वचः । राम राम महाबाहो गन्तुं नार्हसि शोभन

taṃ ca prāpya hi gacchantaṃ rāmam ūcur idaṃ vacaḥ / rāma rāma mahābāho gantuṃ nārhasi śobhana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्न् अत्र निवर्तस्व विहायास्मान् क्व गच्छसि । इत्युक्तो राघवस् तैस् तु तान् उवाच दृढव्रतः

rājann atra nivartasva vihāyāsmān kva gacchasi / ityukto rāghavas tais tu tān uvāca dṛḍhavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छध्वं मन्त्रिणः पौरा गच्छध्वं च पुरोधसः । पित्रादेशं मया कार्यम् अभियास्यामि वै वनम्

gacchadhvaṃ mantriṇaḥ paurā gacchadhvaṃ ca purodhasaḥ / pitrādeśaṃ mayā kāryam abhiyāsyāmi vai vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाब्दं व्रतं चैतन् नीत्वाहं दण्डके वने । आगच्छामि पितुः पादं मातॄणां द्रष्टुम् अञ्जसा

dvādaśābdaṃ vrataṃ caitan nītvāhaṃ daṇḍake vane / āgacchāmi pituḥ pādaṃ mātṝṇāṃ draṣṭum añjasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा ताञ् जगामाथ रामः सत्यपरायणः । तं गच्छन्तं पुनर् याताः पृष्ठतो दुःखिता जनाः

ity uktvā tāñ jagāmātha rāmaḥ satyaparāyaṇaḥ / taṃ gacchantaṃ punar yātāḥ pṛṣṭhato duḥkhitā janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः प्राह स काकुत्स्थो गच्छध्वं नगरीम् इमाम् । मातॄश् च पितरं चैव शत्रुघ्नं नगरीम् इमाम्

punaḥ prāha sa kākutstho gacchadhvaṃ nagarīm imām / mātṝś ca pitaraṃ caiva śatrughnaṃ nagarīm imām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजाः समस्तास् तत्रस्था राज्यं भरतम् एव च । पालयध्वं महाभागास् तपसे याम्य् अहं वनम्

prajāḥ samastās tatrasthā rājyaṃ bharatam eva ca / pālayadhvaṃ mahābhāgās tapase yāmy ahaṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लक्ष्मणम् आहेदं वचनं राघवस् तदा । सीताम् अर्पय राजानं जनकं मिथिलेश्वरम्

atha lakṣmaṇam āhedaṃ vacanaṃ rāghavas tadā / sītām arpaya rājānaṃ janakaṃ mithileśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृमातृवशे तिष्ठ गच्छ लक्ष्मण याम्य् अहम् । इत्युक्तः प्राह धर्मात्मा लक्ष्मणो भ्रातृवत्सलः

pitṛmātṛvaśe tiṣṭha gaccha lakṣmaṇa yāmy aham / ityuktaḥ prāha dharmātmā lakṣmaṇo bhrātṛvatsalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैवम् आज्ञापय विभो माम् अद्य करुणाकर । गन्तुम् इच्छसि यत्र त्वम् अवश्यं तत्र याम्य् अहम्

maivam ājñāpaya vibho mām adya karuṇākara / gantum icchasi yatra tvam avaśyaṃ tatra yāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो लक्ष्मणेनासौ सीतां ताम् आह राघवः । सीते गच्छ ममादेशात् पितरं प्रति शोभने

ityukto lakṣmaṇenāsau sītāṃ tām āha rāghavaḥ / sīte gaccha mamādeśāt pitaraṃ prati śobhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमित्राया गृहे चापि कौशल्यायाः सुमध्यमे । निवर्तस्व हि तावत् त्वं यावद् आगमनं मम

sumitrāyā gṛhe cāpi kauśalyāyāḥ sumadhyame / nivartasva hi tāvat tvaṃ yāvad āgamanaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ता राघवेनापि सीता प्राह कृताञ्जलिः । यत्र गत्वा वने वासं त्वं करोषि महाभुज

ityuktā rāghavenāpi sītā prāha kṛtāñjaliḥ / yatra gatvā vane vāsaṃ tvaṃ karoṣi mahābhuja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र गत्वा त्वया सार्धं वसाम्य् अहम् अरिंदम । वियोगं नो सहे राजंस् त्वया सत्यवता क्वचित्

tatra gatvā tvayā sārdhaṃ vasāmy aham ariṃdama / viyogaṃ no sahe rājaṃs tvayā satyavatā kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस् त्वां प्रार्थयिष्यामि दयां कुरु मम प्रभो । गन्तुम् इच्छसि यत्र त्वम् अवश्यं तत्र याम्य् अहम्

atas tvāṃ prārthayiṣyāmi dayāṃ kuru mama prabho / gantum icchasi yatra tvam avaśyaṃ tatra yāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानायानैर् उपगताञ् जनान् वीक्ष्य स पृष्ठतः । योषितां च गणान् रामो वारयाम् अस धर्मवित्

nānāyānair upagatāñ janān vīkṣya sa pṛṣṭhataḥ / yoṣitāṃ ca gaṇān rāmo vārayām asa dharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्त्य स्थीयतां स्वैरम् अयोध्यायां जनाः स्त्रियः । गत्वाहं दण्डकारण्यं तपसे धृतमानसः

nivṛttya sthīyatāṃ svairam ayodhyāyāṃ janāḥ striyaḥ / gatvāhaṃ daṇḍakāraṇyaṃ tapase dhṛtamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतिपयाब्दाद् आयास्ये नान्यथा सत्यम् ईरितम् । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या च स्वभार्यया

katipayābdād āyāsye nānyathā satyam īritam / lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā ca svabhāryayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनान् निवर्त्य रामो ऽसौ जगाम च गुहाश्रमम् । गुहस् तु रामभक्तो ऽसौ स्वभावाद् एव वैष्णवः

janān nivartya rāmo 'sau jagāma ca guhāśramam / guhas tu rāmabhakto 'sau svabhāvād eva vaiṣṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा किं कर्तव्यम् इति स्थितः । महता तपसआनीता गुरुणा या हि वः पुरा

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā kiṃ kartavyam iti sthitaḥ / mahatā tapasaānītā guruṇā yā hi vaḥ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागीरथेन या भूमिं सर्वपापहरा शुभा । नानामुनिजनैर् जुष्टा कूर्ममत्स्यसमाकुला

bhāgīrathena yā bhūmiṃ sarvapāpaharā śubhā / nānāmunijanair juṣṭā kūrmamatsyasamākulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गा तुङ्गोर्मिमालाढ्या स्फटिकाभजलावहा । गुहोपनीतनावा तु तां गङ्गां स महाद्युतिः

gaṅgā tuṅgormimālāḍhyā sphaṭikābhajalāvahā / guhopanītanāvā tu tāṃ gaṅgāṃ sa mahādyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तीर्य भगवान् रामो भरद्वाजाश्रमं सुभम् । प्रयागे तु ततस् तस्मिन् स्नात्वा तीर्थे यथाविधि

uttīrya bhagavān rāmo bharadvājāśramaṃ subham / prayāge tu tatas tasmin snātvā tīrthe yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राघवः सीतया सह । भरद्वाजाश्रमे तत्र विश्रान्तस् तेन पूजितः

lakṣmaṇena saha bhrātrā rāghavaḥ sītayā saha / bharadvājāśrame tatra viśrāntas tena pūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभाते विमले तम् अनुज्ञाप्य राघवः । भरद्वाजोक्तमार्गेण चित्रकूटं शनैर् ययौ

tataḥ prabhāte vimale tam anujñāpya rāghavaḥ / bharadvājoktamārgeṇa citrakūṭaṃ śanair yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानाद्रुमलताकीर्णं पुण्यतीर्थम् अनुत्तमम् । तापसं वेषम् आस्थाय जह्नुकन्याम् अतीत्य वै

nānādrumalatākīrṇaṃ puṇyatīrtham anuttamam / tāpasaṃ veṣam āsthāya jahnukanyām atītya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते रामे सभार्ये तु सह भ्रात्रा ससारथौ । अयोध्याम् अवसन् भूप नष्टसोभां सुदुःखिताः

gate rāme sabhārye tu saha bhrātrā sasārathau / ayodhyām avasan bhūpa naṣṭasobhāṃ suduḥkhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टसंज्ञो दशरथः श्रुत्वा वचनम् अप्रियम् । रामप्रवासजननं कैकेय्या मुखनिःसृतम्

naṣṭasaṃjño daśarathaḥ śrutvā vacanam apriyam / rāmapravāsajananaṃ kaikeyyā mukhaniḥsṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लब्धसंज्ञः क्षणाद् राजा राम रामेति चुक्रुशे । कैकेय्य् उवाच भूपालं भरतं चाभिषेचय

labdhasaṃjñaḥ kṣaṇād rājā rāma rāmeti cukruśe / kaikeyy uvāca bhūpālaṃ bharataṃ cābhiṣecaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीतालक्ष्मणसंयुक्तो रामचन्द्रो वनं गतः । पुत्रशोकाभिसंतप्तो राजा दशरथस् तदा

sītālakṣmaṇasaṃyukto rāmacandro vanaṃ gataḥ / putraśokābhisaṃtapto rājā daśarathas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहाय देहं दुःखेन देवलोकं गतस् तदा । ततस् तस्य महापुर्य्याम् अयोध्यायाम् अरिंदम

vihāya dehaṃ duḥkhena devalokaṃ gatas tadā / tatas tasya mahāpuryyām ayodhyāyām ariṃdama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुरुदुर् दुःखशोकार्ता जनाः सर्वे च योषितः । कौशल्या च सुमित्रा च कैकेयी कष्टकारिणी

rurudur duḥkhaśokārtā janāḥ sarve ca yoṣitaḥ / kauśalyā ca sumitrā ca kaikeyī kaṣṭakāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवार्य मृतं तत्र रुरुदुस् ताः पतिं ततः । ततः पुरोहितस् तत्र वसिष्ठः सर्वधर्मवित्

parivārya mṛtaṃ tatra rurudus tāḥ patiṃ tataḥ / tataḥ purohitas tatra vasiṣṭhaḥ sarvadharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलद्रोण्यां विनिक्षिप्य मृतं रजकलेवरम् । दूतं वै प्रेषयाम् अस सहमन्त्रिगणैः स्थितः

tailadroṇyāṃ vinikṣipya mṛtaṃ rajakalevaram / dūtaṃ vai preṣayām asa sahamantrigaṇaiḥ sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गत्वा यत्र भरतः शत्रुघ्नेन सह स्थितः । तत्र प्राप्य तथा वार्ता संनिवर्त्य नृपात्मजौ

sa gatvā yatra bharataḥ śatrughnena saha sthitaḥ / tatra prāpya tathā vārtā saṃnivartya nṛpātmajau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताव् आनीय ततः शीघ्रम् अयोध्यां पुनर् आगतः । क्रूराणि दृष्ट्वा भरतो निमित्तानि च वै पथि

tāv ānīya tataḥ śīghram ayodhyāṃ punar āgataḥ / krūrāṇi dṛṣṭvā bharato nimittāni ca vai pathi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपरीतं त्व् अयोध्यायाम् इति मेने स पार्थिवः । निःशोभां निर्गतश्रीकां दुःखशोकान्वितां पुरीम्

viparītaṃ tv ayodhyāyām iti mene sa pārthivaḥ / niḥśobhāṃ nirgataśrīkāṃ duḥkhaśokānvitāṃ purīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेय्यग्निविनिर्दग्धाम् अयोध्यां प्रविवेश सः । दुःखान्विता जनाः सर्वे तौ दृष्ट्वा रुरुदुर् भृशम्

kaikeyyagnivinirdagdhām ayodhyāṃ praviveśa saḥ / duḥkhānvitā janāḥ sarve tau dṛṣṭvā rurudur bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा तात राम हा सीते लक्ष्मणेति पुनः पुनः । रुरोद भरतस् तत्र शत्रुघ्नश् च सुदुःखितः

hā tāta rāma hā sīte lakṣmaṇeti punaḥ punaḥ / ruroda bharatas tatra śatrughnaś ca suduḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेय्यास् तत्क्षणाच् छ्रुत्वा चुक्रोध भरतस् तदा । दुष्टा त्वं दुष्टचित्ता च यया रामः प्रवासितः

kaikeyyās tatkṣaṇāc chrutvā cukrodha bharatas tadā / duṣṭā tvaṃ duṣṭacittā ca yayā rāmaḥ pravāsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राघवः सीतया वनम् । साहसं किं कृतं दुष्टे त्वया सद्यो ऽल्पभाग्यया

lakṣmaṇena saha bhrātrā rāghavaḥ sītayā vanam / sāhasaṃ kiṃ kṛtaṃ duṣṭe tvayā sadyo 'lpabhāgyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्वास्य सीतया रामं लक्ष्मणेन महात्मना । ममैव पुत्रं राजानं करोत्व् इति मतिस् तव

udvāsya sītayā rāmaṃ lakṣmaṇena mahātmanā / mamaiva putraṃ rājānaṃ karotv iti matis tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टाया नष्टभाग्यायाः पुत्रो ऽहं भाग्यवर्जितः । भ्रात्रा रामेण रहितो नाहं राज्यं करोमि वै

duṣṭāyā naṣṭabhāgyāyāḥ putro 'haṃ bhāgyavarjitaḥ / bhrātrā rāmeṇa rahito nāhaṃ rājyaṃ karomi vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र रामो नरव्याघ्रः पद्मपत्रायतेक्षणः । धर्मज्ञो सर्वशास्त्रज्ञो मतिमान् बन्धुवत्सलः

yatra rāmo naravyāghraḥ padmapatrāyatekṣaṇaḥ / dharmajño sarvaśāstrajño matimān bandhuvatsalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीता च यत्र वैदेही नियमव्रतचारिणी । पतिव्रता महाभागा सर्वलक्षणसंयुता

sītā ca yatra vaidehī niyamavratacāriṇī / pativratā mahābhāgā sarvalakṣaṇasaṃyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणश् च महावीर्यो गुणवान् भ्रातृवत्सलः । तत्र यास्यामि कैकेयि महत् पापं त्वया कृतम्

lakṣmaṇaś ca mahāvīryo guṇavān bhrātṛvatsalaḥ / tatra yāsyāmi kaikeyi mahat pāpaṃ tvayā kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राम एव मम भ्राता ज्येष्ठो मतिमतां वरः । स एव राजा दुष्टात्मे भृत्यो ऽहं तस्य वै सदा

rāma eva mama bhrātā jyeṣṭho matimatāṃ varaḥ / sa eva rājā duṣṭātme bhṛtyo 'haṃ tasya vai sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा मातरं तत्र रुरोद भृशदुःखितः । हा राजन् पृथिवीपाल मां विहाय सुदुःखितम्

ity uktvā mātaraṃ tatra ruroda bhṛśaduḥkhitaḥ / hā rājan pṛthivīpāla māṃ vihāya suduḥkhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व गतो ऽस्य् अद्य वै तात किं करोमीह तद् वद । भ्राता पित्रा समः क्वास्ते ज्येष्ठो मे करुनाकरः

kva gato 'sy adya vai tāta kiṃ karomīha tad vada / bhrātā pitrā samaḥ kvāste jyeṣṭho me karunākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.