साधर्म्येणोपसंहारे साध्यधर्मविपर्ययोपपत्तेः साधर्म्येणैव प्रत्यवस्थानम् अविशिष्यमाणं स्थापनाहेतुतः साधर्म्यसमः प्रतिषेधः । निदर्शनं क्रियावान् आत्मा द्रव्यस्य क्रियाहेतुगुणयोगात् । द्रव्यं लोष्टः क्रियाहेतुगुणयुक्तः क्रियावांस् तथा चात्मा तस्मात् क्रियावान् इति । एवम् उपसंहृते परः साधर्म्येणैव प्रत्यवतिष्ठते निष्क्रिय आत्मा विभुनो द्रव्यस्य निष्क्रियत्वाद् विभु चाकाशं निष्क्रियं च तथा चात्मा तस्मान् निष्क्रिय इति । न चास्ति विशेषहेतुः क्रियावत्साधर्म्यात् क्रियावता भवितव्यं न पुनर् अक्रियसाधर्म्याद् निष्क्रियेणेति । विशेषहेत्वभावात् साधर्म्यसमः प्रतिषेधो भवति । अथ वैधर्म्यसमः क्रियाहेतुगुणयुक्तो लोष्टः परिच्छिन्नो दृष्टो न च तथात्मा तस्मान् न लोष्टवत् क्रियावान् इति । न चास्ति विशेषहेतुः क्रियावत्साधर्म्यात् क्रियावता भवितव्यं न पुनः क्रियावद्वैधर्म्याद् अक्रियेणेति विशेषहेत्वभावाद् वैधर्म्यसमः । वैधर्म्येण चोपसंहारः निष्क्रिय आत्मा विभुत्वात् क्रियावद् द्रव्यम् अविभु दृष्टं निष्क्रियं लोष्टः न च तथात्मा तस्मान् निष्क्रिय इति । वैधर्म्येण प्रत्यवस्थानं निष्क्रियं द्रव्यम् आकाशं क्रियाहेतुगुणरहितं दृष्टं न च तथात्मा तस्मान् न निष्क्रिय इति । न चास्ति विशेषहेतुः क्रियावद्वैधर्म्यान् निष्क्रियेण भवितव्यं न पुनर् अक्रियवैधर्म्यात् क्रियावतेति विशेषहेत्वभावाद् वैधर्म्यसमः । अथ साधर्म्यसमः क्रियावांल् लोष्टः क्रियाहेतुगुणयुक्तो दृष्टः तथा चात्मा तस्मात् क्रियावान् इति न चास्ति विशेषहेतुः क्रियावद्वैधर्म्यान् निष्क्रियो न पुनः क्रियावत्साधर्म्यात् क्रियावान् इति विशेषहेत्वभावात् साधर्म्यसमः ॥
sādharmyeṇopasaṃhāre sādhyadharmaviparyayopapatteḥ sādharmyeṇaiva pratyavasthānam aviśiṣyamāṇaṃ sthāpanāhetutaḥ sādharmyasamaḥ pratiṣedhaḥ / nidarśanaṃ kriyāvān ātmā dravyasya kriyāhetuguṇayogāt / dravyaṃ loṣṭaḥ kriyāhetuguṇayuktaḥ kriyāvāṃs tathā cātmā tasmāt kriyāvān iti / evam upasaṃhṛte paraḥ sādharmyeṇaiva pratyavatiṣṭhate niṣkriya ātmā vibhuno dravyasya niṣkriyatvād vibhu cākāśaṃ niṣkriyaṃ ca tathā cātmā tasmān niṣkriya iti / na cāsti viśeṣahetuḥ kriyāvatsādharmyāt kriyāvatā bhavitavyaṃ na punar akriyasādharmyād niṣkriyeṇeti / viśeṣahetvabhāvāt sādharmyasamaḥ pratiṣedho bhavati / atha vaidharmyasamaḥ kriyāhetuguṇayukto loṣṭaḥ paricchinno dṛṣṭo na ca tathātmā tasmān na loṣṭavat kriyāvān iti / na cāsti viśeṣahetuḥ kriyāvatsādharmyāt kriyāvatā bhavitavyaṃ na punaḥ kriyāvadvaidharmyād akriyeṇeti viśeṣahetvabhāvād vaidharmyasamaḥ / vaidharmyeṇa copasaṃhāraḥ niṣkriya ātmā vibhutvāt kriyāvad dravyam avibhu dṛṣṭaṃ niṣkriyaṃ loṣṭaḥ na ca tathātmā tasmān niṣkriya iti / vaidharmyeṇa pratyavasthānaṃ niṣkriyaṃ dravyam ākāśaṃ kriyāhetuguṇarahitaṃ dṛṣṭaṃ na ca tathātmā tasmān na niṣkriya iti / na cāsti viśeṣahetuḥ kriyāvadvaidharmyān niṣkriyeṇa bhavitavyaṃ na punar akriyavaidharmyāt kriyāvateti viśeṣahetvabhāvād vaidharmyasamaḥ / atha sādharmyasamaḥ kriyāvāṃl loṣṭaḥ kriyāhetuguṇayukto dṛṣṭaḥ tathā cātmā tasmāt kriyāvān iti na cāsti viśeṣahetuḥ kriyāvadvaidharmyān niṣkriyo na punaḥ kriyāvatsādharmyāt kriyāvān iti viśeṣahetvabhāvāt sādharmyasamaḥ //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.