दृष्टान्तधर्मं साध्ये समासञ्जयत उत्कर्शसमः । यदि क्रियाहेतुगुणयोगाल् लोष्टवत् क्रियावान् आत्मा लोष्टवद् एव स्पर्शवान् अपि प्राप्नोति । अथ न स्पर्शवांल् लोष्टवत् क्रियावान् अपि न प्राप्नोति विपर्यये वा विशेषो वक्तव्य इति । साध्ये धर्माभावं दृष्टान्तात् प्रसञ्जयतो ऽपकर्शसमः । लोष्टः खलु क्रियावान् अविभुर् दृष्टः कामम् आत्मापि क्रियावान् अविभुर् अस्तु विपर्यये वा विशेषो वक्तव्य इति । ख्यापनीयो वर्ण्यो विपर्ययाद् अवर्ण्यः ताव् एतौ साध्यदृष्टान्तधर्मौ विपर्यस्यतो वर्ण्यावर्ण्यसमौ भवतः । साधनधर्मयुक्ते दृष्टान्ते धर्मान्तरविकल्पात् साध्यधर्मविकल्पं प्रसञ्जयतो विकल्पसमः । क्रियाहेतुगुणयुक्तं किंचिद् गुरु यथा लोष्टः किंचिल् लघु यथा वायुः एवं क्रियाहेतुगुणयुक्तं किंचित् क्रियावत् स्याद् यथा लोष्टः किंचिद् अक्रियं यथात्मा विशेषो वा वाच्य इति । हेत्वाद्यवयवसामर्थ्ययोगी धर्मः साध्यः तं दृष्टान्ते प्रसञ्जयतः साध्यसमः । यदि यथा लोष्टस् तथात्मा प्राप्तस् तर्हि यथात्मा तथा लोष्ट इति । साध्यश् चायम् आत्मा क्रियावान् इति कामं लोष्टो ऽपि साध्यः अथ नैवं न तर्हि यथा लोष्टः तथात्मा ॥
dṛṣṭāntadharmaṃ sādhye samāsañjayata utkarśasamaḥ / yadi kriyāhetuguṇayogāl loṣṭavat kriyāvān ātmā loṣṭavad eva sparśavān api prāpnoti / atha na sparśavāṃl loṣṭavat kriyāvān api na prāpnoti viparyaye vā viśeṣo vaktavya iti / sādhye dharmābhāvaṃ dṛṣṭāntāt prasañjayato 'pakarśasamaḥ / loṣṭaḥ khalu kriyāvān avibhur dṛṣṭaḥ kāmam ātmāpi kriyāvān avibhur astu viparyaye vā viśeṣo vaktavya iti / khyāpanīyo varṇyo viparyayād avarṇyaḥ tāv etau sādhyadṛṣṭāntadharmau viparyasyato varṇyāvarṇyasamau bhavataḥ / sādhanadharmayukte dṛṣṭānte dharmāntaravikalpāt sādhyadharmavikalpaṃ prasañjayato vikalpasamaḥ / kriyāhetuguṇayuktaṃ kiṃcid guru yathā loṣṭaḥ kiṃcil laghu yathā vāyuḥ evaṃ kriyāhetuguṇayuktaṃ kiṃcit kriyāvat syād yathā loṣṭaḥ kiṃcid akriyaṃ yathātmā viśeṣo vā vācya iti / hetvādyavayavasāmarthyayogī dharmaḥ sādhyaḥ taṃ dṛṣṭānte prasañjayataḥ sādhyasamaḥ / yadi yathā loṣṭas tathātmā prāptas tarhi yathātmā tathā loṣṭa iti / sādhyaś cāyam ātmā kriyāvān iti kāmaṃ loṣṭo 'pi sādhyaḥ atha naivaṃ na tarhi yathā loṣṭaḥ tathātmā //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.