Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.2·1.2.1·1.2.1.2

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.2.1.2

P 1.2.1.2

क्अ इ,१९२।१३-१९३।१३ रो इइ,७-१० अथ किमर्थम् पृथक् ङित्कितौ क्रियेते न सर्वम् कित् एव वा स्यात् ङित् एव वा । पृथगनुबन्धत्वे प्रयोजनम् वचिस्वपियजादीनाम् असम्प्रसारणम् सार्वधातुकचङादिषु । पृथगनुबन्धत्वे प्रयोजनम् वचिस्वपियजादीनाम् असम्प्रसारणम् सार्वधातुके चङादिषु च। सार्वधातुके प्रयोजनम् : यथा इह भवति सुप्तः , सुप्तवान् इति एवम् स्वपितः , स्वपिथः : अत्र अपि प्राप्नोति । चङादिषु प्रयोजनम् । के पुनः चङादयः । चङङ्नजिङ्ङ्वनिबथङ्नङः । चङ् : यथा इह भवति शूनः , शूनवान् इति एवम् अशिश्वियत् : अत्र अपि प्राप्नोति । अङ् : यथा इह भवति शूनः , उक्तः इति एवम् अश्वत् , अवोचत् : अत्र अपि प्राप्नोति । नजिङ् : यथा इह भवति सुप्तः इति एवम् स्वप्नक् : अत्र अपि प्राप्नोति । ङ्वनिप् : यथा इह भवति इष्टः इति एवम् यज्वा : अत्र अपि प्राप्नोति । अथङ् : यथा इह भवति उषितः इति एवम् आवसथः : अत्र अपि प्राप्नोति । नङ् : यथा इह भवति इष्टम् एवम् यज्ञः : अत्र अपि प्राप्नोति । जाग्रः अगुणविधिः । जागर्तेः अगुणविधिः प्रयोजनम् । यथा इह भवति जागृतः , जागृथः इति अङिति इति पर्युदासः एवम् जागरितः, जागरितवान् इति अत्र अपि प्राप्नोति । अपरः आह : जाग्रः गुणविधिः । जागर्तेः गुणविधिः प्रयोजनम् । यथा इह भवति जागरितः , जागरितवान् एवम् जागृतः जागृथः इति अत्र अपि प्राप्नोति । कुटादीनाम् इट्प्रतिषेधः । कुटादीनाम् इट्प्रतिषेधः प्रयोजनम् । यथा इह भवति लूत्वा पूत्वा श्र्युकः किति इति इट्प्रतिषेधः एवम् नुविता धुविता : अत्र अपि प्राप्नोति । क्त्वायाम् कित्प्रतिषेधः च । क्त्वायाम् कित्प्रतिषेधः च प्रयोजनम् । किम् च । इट्प्रतिषेधः च । न इति आह । अदेशे अयम् चः पठितः । क्त्वायाम् च कित्प्रतिषेधः इति । यथा इह भवति देवित्वा सेवित्वा न क्त्वा सेट् इति प्रतिषेधः एवम् कुटित्वा पुटित्वा : अत्र अपि प्राप्नोति । अथ वा देशे एव अयम् चः पठितः । क्त्वायाम् कित्प्रतिषेधः च इट्प्रतिषेधः च । इट्प्रतिषेधः : यथा इह भवति लूत्वा पूत्वा श्र्युकः किति इति इट्प्रतिषेधः एवम् नुवित्वा धुवित्वा : अत्र अपि प्राप्नोति । स्यात् एतत् प्रयोजनम् यदि अत्र नियोगतः आतिदेशिकेन ङित्त्वेन औपदेशिकम् कित्त्वम् बाध्येत । सति अपि तु ङित्त्वे कित् एव एषः । तस्मात् नूत्वा धूत्वा इति एव भवितव्यम् ।

KA I,192.13-193.13 Ro II,7-10 atha kimartham pṛthak ṅitkitau kriyete na sarvam kit eva vā syāt ṅit eva vā . pṛthaganubandhatve prayojanam vacisvapiyajādīnām asamprasāraṇam sārvadhātukacaṅādiṣu . pṛthaganubandhatve prayojanam vacisvapiyajādīnām asamprasāraṇam sārvadhātuke caṅādiṣu ca. sārvadhātuke prayojanam : yathā iha bhavati suptaḥ , suptavān iti evam svapitaḥ , svapithaḥ : atra api prāpnoti . caṅādiṣu prayojanam . ke punaḥ caṅādayaḥ . caṅaṅnajiṅṅvanibathaṅnaṅaḥ . caṅ : yathā iha bhavati śūnaḥ , śūnavān iti evam aśiśviyat : atra api prāpnoti . aṅ : yathā iha bhavati śūnaḥ , uktaḥ iti evam aśvat , avocat : atra api prāpnoti . najiṅ : yathā iha bhavati suptaḥ iti evam svapnak : atra api prāpnoti . ṅvanip : yathā iha bhavati iṣṭaḥ iti evam yajvā : atra api prāpnoti . athaṅ : yathā iha bhavati uṣitaḥ iti evam āvasathaḥ : atra api prāpnoti . naṅ : yathā iha bhavati iṣṭam evam yajñaḥ : atra api prāpnoti . jāgraḥ aguṇavidhiḥ . jāgarteḥ aguṇavidhiḥ prayojanam . yathā iha bhavati jāgṛtaḥ , jāgṛthaḥ iti aṅiti iti paryudāsaḥ evam jāgaritaḥ, jāgaritavān iti atra api prāpnoti . aparaḥ āha : jāgraḥ guṇavidhiḥ . jāgarteḥ guṇavidhiḥ prayojanam . yathā iha bhavati jāgaritaḥ , jāgaritavān evam jāgṛtaḥ jāgṛthaḥ iti atra api prāpnoti . kuṭādīnām iṭpratiṣedhaḥ . kuṭādīnām iṭpratiṣedhaḥ prayojanam . yathā iha bhavati lūtvā pūtvā śryukaḥ kiti iti iṭpratiṣedhaḥ evam nuvitā dhuvitā : atra api prāpnoti . ktvāyām kitpratiṣedhaḥ ca . ktvāyām kitpratiṣedhaḥ ca prayojanam . kim ca . iṭpratiṣedhaḥ ca . na iti āha . adeśe ayam caḥ paṭhitaḥ . ktvāyām ca kitpratiṣedhaḥ iti . yathā iha bhavati devitvā sevitvā na ktvā seṭ iti pratiṣedhaḥ evam kuṭitvā puṭitvā : atra api prāpnoti . atha vā deśe eva ayam caḥ paṭhitaḥ . ktvāyām kitpratiṣedhaḥ ca iṭpratiṣedhaḥ ca . iṭpratiṣedhaḥ : yathā iha bhavati lūtvā pūtvā śryukaḥ kiti iti iṭpratiṣedhaḥ evam nuvitvā dhuvitvā : atra api prāpnoti . syāt etat prayojanam yadi atra niyogataḥ ātideśikena ṅittvena aupadeśikam kittvam bādhyeta . sati api tu ṅittve kit eva eṣaḥ . tasmāt nūtvā dhūtvā iti eva bhavitavyam .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.2.1.2

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.2.1.2, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.2.1.2), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text