क्अ इ,२३१।१४-२३२।७ रो ११०-११३ तिष्यपुनर्वस्वोः इति किमर्थम् । कृत्तिकारोहिण्यः । नक्षत्र इति किमर्थम् । तिष्यः च माणवकः पुनर्वसू मणवकौ तिष्यपुनर्वसवः । अथ नक्षत्रे इति वर्तमाने पुनः नक्षत्रग्रहणम् किमर्थम् । अयम् तिष्यपुनर्वसुशब्दः अस्ति एव ज्योतिषि वर्तते । अस्ति च कालवाची । तत् यथा : बहवः तिष्यपुनर्वसवः अतिक्रान्ताः । कतरेण तिष्येण गतः इति । तत् यः ज्योतिषि वर्तते तस्य इदम् ग्रहणम् । अथ वा नक्षत्रे इति वर्तमाने पुनः नक्षत्रग्रहणस्य एतत् प्रयोजनम् : विदेशस्थम् अपि तिष्यपुनर्वस्वोः कार्यम् तत् अपि नक्षत्रस्य एव यथा स्यात् : तिष्यपुष्ययोः नक्षत्राणि यलोपः वक्तव्यः इति नक्षत्रग्रहणम् न कर्तव्यम् भवति । अथ वा अथ वा नक्षत्रे इति वर्तमाने पुनः नक्षत्र ग्रहणस्य एतत् प्रयोजनम् : तिष्यपुनर्वसुपर्यायवाचिनाम् अपि यथा स्यात् : पुष्यपुनर्वसू सिध्यपुनर्वसू । अथ द्वन्द्वे इति किमर्थम् । यः तिष्यः तौ पुनर्वसू येषाम् ते इमे तिष्यपुनर्वसवः उन्मुग्धाः । बहुवचनस्य इति किमर्थम् । उदितम् तिष्यपुनर्वसू । कथम् च अत्र एकवचनम् । जातिद्वन्द्वः एकवत् भवति इति । अप्राणिनाम् इति प्रतिषेधः प्राप्नोति । एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् बहुवचनग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः : सर्वः द्वन्द्वः विभाषा एकवत् भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । बाभ्रवशालङ्कायनम् बाभ्रवशालङ्कायनाः इति एतत् सिद्धम् भवति । अथ वा न अत्र भवन्तः प्राणिनाः । प्राणाः एव अत्र भवन्तः ।
KA I,231.14-232.7 Ro 110-113 tiṣyapunarvasvoḥ iti kimartham . kṛttikārohiṇyaḥ . nakṣatra iti kimartham . tiṣyaḥ ca māṇavakaḥ punarvasū maṇavakau tiṣyapunarvasavaḥ . atha nakṣatre iti vartamāne punaḥ nakṣatragrahaṇam kimartham . ayam tiṣyapunarvasuśabdaḥ asti eva jyotiṣi vartate . asti ca kālavācī . tat yathā : bahavaḥ tiṣyapunarvasavaḥ atikrāntāḥ . katareṇa tiṣyeṇa gataḥ iti . tat yaḥ jyotiṣi vartate tasya idam grahaṇam . atha vā nakṣatre iti vartamāne punaḥ nakṣatragrahaṇasya etat prayojanam : videśastham api tiṣyapunarvasvoḥ kāryam tat api nakṣatrasya eva yathā syāt : tiṣyapuṣyayoḥ nakṣatrāṇi yalopaḥ vaktavyaḥ iti nakṣatragrahaṇam na kartavyam bhavati . atha vā atha vā nakṣatre iti vartamāne punaḥ nakṣatra grahaṇasya etat prayojanam : tiṣyapunarvasuparyāyavācinām api yathā syāt : puṣyapunarvasū sidhyapunarvasū . atha dvandve iti kimartham . yaḥ tiṣyaḥ tau punarvasū yeṣām te ime tiṣyapunarvasavaḥ unmugdhāḥ . bahuvacanasya iti kimartham . uditam tiṣyapunarvasū . katham ca atra ekavacanam . jātidvandvaḥ ekavat bhavati iti . aprāṇinām iti pratiṣedhaḥ prāpnoti . evam tarhi siddhe sati yat bahuvacanagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ : sarvaḥ dvandvaḥ vibhāṣā ekavat bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . bābhravaśālaṅkāyanam bābhravaśālaṅkāyanāḥ iti etat siddham bhavati . atha vā na atra bhavantaḥ prāṇināḥ . prāṇāḥ eva atra bhavantaḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.