Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.4·1.4.50

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.50

P 1.4.50

क्अ इ,३३३।१३-२३ रो इइ,४११-४१२ किम् उदाहरणम् । विषम् भक्षयति इति । न एतत् अस्ति । पूर्वेण अपि एतत् सिध्यति । न सिध्यति । कर्तुः ईप्सिततमम् कर्म इति उच्यते कस्य च नाम विषभक्षणम् ईप्सितम् स्यात् । विषभक्षणम् अपि कस्य चित् ईप्सितम् भवति । कथम् । इह यः एषः मनुष्यः दुःखार्तः भवति सः अन्यानि दुःखानि अनुनिशम्य विषभक्षणम् एव ज्यायः मन्यते । आतः च ईप्सितम् यत् तत् भक्षयति । यत् तर्थि अन्यत् करिष्यामि इति अन्यत् करोति तत् उदाहरणम् । किम् पुनः तत् । ग्रामान्तरम् अयम् गच्छन् चौरान् पश्यति अहिम् लङ्घयति कण्टकान् मृद्नाति । इह ईप्सितस्य अपि कर्मसञ्ज्ञा आरभ्यते अनीप्सितस्य अपि । यत् इदानीम् न एव ईप्सितमम् न अपि अनीप्सितम् तत्र कथम् भवितव्यम् । ग्रामान्तरम् अयम् गच्छन् वृक्षमूलानि उपसर्पति कुड्यमूलानि उपसर्पति इति । अत्र अपि सिद्धम् । कथम् । अनीप्सितम् इति न अयम् प्रसज्यप्रतिषेधः ईप्सितम् न इति । किम् तर्हि । पर्युदासः अयम् यत् अन्यत् ईप्सितात् तत् अनीप्सितम् इति । अन्यत् च एतत् ईप्सितात् यत् न एव ईप्सितम् न अपि अनीप्सितम् इति ।

KA I,333.13-23 Ro II,411-412 kim udāharaṇam . viṣam bhakṣayati iti . na etat asti . pūrveṇa api etat sidhyati . na sidhyati . kartuḥ īpsitatamam karma iti ucyate kasya ca nāma viṣabhakṣaṇam īpsitam syāt . viṣabhakṣaṇam api kasya cit īpsitam bhavati . katham . iha yaḥ eṣaḥ manuṣyaḥ duḥkhārtaḥ bhavati saḥ anyāni duḥkhāni anuniśamya viṣabhakṣaṇam eva jyāyaḥ manyate . ātaḥ ca īpsitam yat tat bhakṣayati . yat tarthi anyat kariṣyāmi iti anyat karoti tat udāharaṇam . kim punaḥ tat . grāmāntaram ayam gacchan caurān paśyati ahim laṅghayati kaṇṭakān mṛdnāti . iha īpsitasya api karmasañjñā ārabhyate anīpsitasya api . yat idānīm na eva īpsitamam na api anīpsitam tatra katham bhavitavyam . grāmāntaram ayam gacchan vṛkṣamūlāni upasarpati kuḍyamūlāni upasarpati iti . atra api siddham . katham . anīpsitam iti na ayam prasajyapratiṣedhaḥ īpsitam na iti . kim tarhi . paryudāsaḥ ayam yat anyat īpsitāt tat anīpsitam iti . anyat ca etat īpsitāt yat na eva īpsitam na api anīpsitam iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.4.50

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.50, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.4.50), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text