क्अ इ,३४६।२०-३४७।२१ रो इइ,४५८-४६० किमर्थम् इदम् उच्यते । कर्मप्रवचनीयसञ्ज्ञा यथा स्यात् । गत्युपसर्गसञ्ज्ञे मा भूताम् इति । किम् च स्यात् । शाकल्यस्य सम्हिताम् अनु प्रावर्षत् : गतिः गतौ इति निघातः प्रसज्येत । यदि एवम् वेः अपि कर्मप्रवचनीयसञ्ज्ञा वक्तव्या । वेः अपि निघातः न इष्यते : प्रादेशम् प्रादेशम् विपरिलिखति । अस्ति अत्र विशेषः । न अत्र वेः लिखिम् प्रति क्रियायोगः । किम् तर्हि । अप्रयुज्यमानम् । प्रादेशम् प्रादेशम् विमाय परिलिखति इति । यदि एवम् अनोः अपि कर्मप्रवचनीयसञ्ज्ञया न अर्थः । अनोः अपि हि न वृषिम् प्रति क्रियायोगः । किम् तर्हि अप्रयुज्यमानम् । शाकल्येन सुकृताम् सम्हिताम् अनुविशम्य देवः प्रावर्षत् । इदम् तर्हि प्रयोजनम् द्वितीया यथा स्यात् कर्मप्रवचनीययुक्ते द्वितीया इति । अतः उत्तरम् पठति । अनुर्लक्षणेवचनानर्थक्यम् सामान्यकृतत्वात् । अनुर्लक्षणेवचनार्थक्यम् । किम् कारणम् । सामान्यकृतत्वात् । सामान्येन एव अत्र कर्मप्रवचनीयसञ्ज्ञा भविष्यति लक्षणेत्थम्भूताख्यानभागवीप्सासु प्रतिपर्यनवः इति । हेत्वर्थम् तु वचनम् । हेत्वर्थम् इदम् वक्तव्यम् । हेतुः शाकल्यस्य सम्हिता वर्षस्य न लक्षणम् । किम् वक्तव्यम् एतत् । न हि । कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते । लक्षणम् हि नाम सः भवति येन पुनः पुनः लक्ष्यते न यः सकृदपि निमित्तत्वाय कल्पते । सकृत् च असौ शाकल्येन सुकृताम् सम्हिताम् अनुशिम्य देवः प्रावर्षत् । सः तर्हि तथा । निर्देशः कर्तव्यः अनुः हेतौ इति । अथ इदानीम् लक्षणेन हेतुः अपि व्याप्तः न अर्थः अनेन । लक्षणेन हेतुः अपि व्याप्तः । न हि अवश्यम् तत् एव लक्षणम् भवति येन पुनः पुनः लक्ष्यते । किम् तर्हि । यत् सकृत् अपि निमित्त्वाय कल्पते तत् अपि लक्षणम् भवति । तत् यथा अपि भवान् कमण्डुलपाणिम् छात्रम् अद्रक्षीत् इति । सकृत् आसौ कमण्डलुपाणिः छात्रः दृष्टः तस्य तत् एव लक्षणम् भवति । तत् एव तर्हि प्रयोजनम् द्वितीया यथा स्यात् कर्मप्रवचनीययुक्ते द्वितीया इति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । सिद्धा अत्र द्वितीया कर्मप्रवचनीययुक्ते इति एव । न सिध्यति । परत्वात् हेतुत्वाश्रया तृतीया प्राप्नोति ।
KA I,346.20-347.21 Ro II,458-460 kimartham idam ucyate . karmapravacanīyasañjñā yathā syāt . gatyupasargasañjñe mā bhūtām iti . kim ca syāt . śākalyasya samhitām anu prāvarṣat : gatiḥ gatau iti nighātaḥ prasajyeta . yadi evam veḥ api karmapravacanīyasañjñā vaktavyā . veḥ api nighātaḥ na iṣyate : prādeśam prādeśam viparilikhati . asti atra viśeṣaḥ . na atra veḥ likhim prati kriyāyogaḥ . kim tarhi . aprayujyamānam . prādeśam prādeśam vimāya parilikhati iti . yadi evam anoḥ api karmapravacanīyasañjñayā na arthaḥ . anoḥ api hi na vṛṣim prati kriyāyogaḥ . kim tarhi aprayujyamānam . śākalyena sukṛtām samhitām anuviśamya devaḥ prāvarṣat . idam tarhi prayojanam dvitīyā yathā syāt karmapravacanīyayukte dvitīyā iti . ataḥ uttaram paṭhati . anurlakṣaṇevacanānarthakyam sāmānyakṛtatvāt . anurlakṣaṇevacanārthakyam . kim kāraṇam . sāmānyakṛtatvāt . sāmānyena eva atra karmapravacanīyasañjñā bhaviṣyati lakṣaṇetthambhūtākhyānabhāgavīpsāsu pratiparyanavaḥ iti . hetvartham tu vacanam . hetvartham idam vaktavyam . hetuḥ śākalyasya samhitā varṣasya na lakṣaṇam . kim vaktavyam etat . na hi . katham anucyamānam gaṃsyate . lakṣaṇam hi nāma saḥ bhavati yena punaḥ punaḥ lakṣyate na yaḥ sakṛdapi nimittatvāya kalpate . sakṛt ca asau śākalyena sukṛtām samhitām anuśimya devaḥ prāvarṣat . saḥ tarhi tathā . nirdeśaḥ kartavyaḥ anuḥ hetau iti . atha idānīm lakṣaṇena hetuḥ api vyāptaḥ na arthaḥ anena . lakṣaṇena hetuḥ api vyāptaḥ . na hi avaśyam tat eva lakṣaṇam bhavati yena punaḥ punaḥ lakṣyate . kim tarhi . yat sakṛt api nimittvāya kalpate tat api lakṣaṇam bhavati . tat yathā api bhavān kamaṇḍulapāṇim chātram adrakṣīt iti . sakṛt āsau kamaṇḍalupāṇiḥ chātraḥ dṛṣṭaḥ tasya tat eva lakṣaṇam bhavati . tat eva tarhi prayojanam dvitīyā yathā syāt karmapravacanīyayukte dvitīyā iti . etat api na asti prayojanam . siddhā atra dvitīyā karmapravacanīyayukte iti eva . na sidhyati . paratvāt hetutvāśrayā tṛtīyā prāpnoti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.