क्अ इइ,२३।२२-२४।१९ रो इइइ,६४-६६ किमर्थः ककारः । क्ङिति इति गुणप्रतिषेधः यथा स्यात् । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । सार्वधातुकार्धधातुकयोः अङ्गस्य गुणः उच्यते । धातोः च विहितः प्रत्ययः शेषः आर्धधातुकसञ्ज्ञाम् लभते । न च अयम् धातोः विधीयते । लोहितादीनि प्रातिपदिकानि । सामान्यग्रहणार्थः तर्हि । क्व सामान्यग्रहणेन अर्थः । नः क्ये इति । न अयम् नान्तात् विधीयते । इह तर्हि । यस्य हलः क्यस्य विभाषा इति । न अयम् हलन्तात् विधीयते । इह तर्हि । आपत्ययस्य च तद्धिते अनाति क्यच्व्योः च इति । न अयम् आपत्यात् विधीयते । इह तर्हि । क्यात् छन्दसि इति । यात् छन्दसि इति एतावत् वक्तव्यम् चरण्यूः तुरण्युः भुरण्युः इति एवमर्थम् । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । यत् तत् अकृत्यकारे इति दीर्घत्वम् तत्र क्ङिद्ग्रहणम् अनुवर्तते । तत् इह अपि यथा स्यात् । लोहितायते । किम् पुनः कारणम् तत्र क्ङिद्ग्रहणम् अनुवर्तते । इह मा भूत् । उरुया धृष्णुया इति । यदि क्ङिद्ग्रहणम् अनुवर्तते इत्र्यम् इति पितुः रीङ्भावः न प्राप्नोति । रीङ्भावे क्ङिद्ग्रहणम् निवर्तिष्यते । यदि निवर्तते कथम् असूया वसूया च यमामहे । असूयतेः असूया वसूयतेः वसूया । अथ वा छान्दसम् एतत् । दृष्टानुविधिः च छन्दसि भवति इति । यदि छान्दसत्वम् हेतुः न अर्थः क्ङिद्ग्रहणेन अनुवर्तमानेन । कस्मात् न भवति उरुया धृष्णुया इति । छान्दसत्वात् । अथ वा अस्तु अत्र दीर्घत्वम् । छान्दसम् ह्रस्वत्वम् भविष्यति । तत् यथा उपगायन्तु माम् पत्नयः गर्भिणयः युवतयः इति । अथ किमर्थः षकारः । विशेषणार्थः । क्व विशेषणार्थेन अर्थः । वा क्यषः इति । वा यात् इति हि उच्यमाने अतः अपि प्रसज्येत । न एतत् असि प्रयोजनम् । परस्मैपदम् इति उच्यते । न च अतः परस्मैपदम् न अपि आत्मनेपदम् पश्यामः । सामान्यग्रहणाविघातार्थः तर्हि भविष्यति । क्व सामान्यग्रहणाविघातार्थेन अर्थः । क्यात् छन्दसि इति । यात् छन्दसि इति एवम् वक्तव्यम् चरण्यूः तुरण्युः भुरण्युः इति एवमर्थम् ।
KA II,23.22-24.19 Ro III,64-66 kimarthaḥ kakāraḥ . kṅiti iti guṇapratiṣedhaḥ yathā syāt . na etat asti prayojanam . sārvadhātukārdhadhātukayoḥ aṅgasya guṇaḥ ucyate . dhātoḥ ca vihitaḥ pratyayaḥ śeṣaḥ ārdhadhātukasañjñām labhate . na ca ayam dhātoḥ vidhīyate . lohitādīni prātipadikāni . sāmānyagrahaṇārthaḥ tarhi . kva sāmānyagrahaṇena arthaḥ . naḥ kye iti . na ayam nāntāt vidhīyate . iha tarhi . yasya halaḥ kyasya vibhāṣā iti . na ayam halantāt vidhīyate . iha tarhi . āpatyayasya ca taddhite anāti kyacvyoḥ ca iti . na ayam āpatyāt vidhīyate . iha tarhi . kyāt chandasi iti . yāt chandasi iti etāvat vaktavyam caraṇyūḥ turaṇyuḥ bhuraṇyuḥ iti evamartham . idam tarhi prayojanam . yat tat akṛtyakāre iti dīrghatvam tatra kṅidgrahaṇam anuvartate . tat iha api yathā syāt . lohitāyate . kim punaḥ kāraṇam tatra kṅidgrahaṇam anuvartate . iha mā bhūt . uruyā dhṛṣṇuyā iti . yadi kṅidgrahaṇam anuvartate itryam iti pituḥ rīṅbhāvaḥ na prāpnoti . rīṅbhāve kṅidgrahaṇam nivartiṣyate . yadi nivartate katham asūyā vasūyā ca yamāmahe . asūyateḥ asūyā vasūyateḥ vasūyā . atha vā chāndasam etat . dṛṣṭānuvidhiḥ ca chandasi bhavati iti . yadi chāndasatvam hetuḥ na arthaḥ kṅidgrahaṇena anuvartamānena . kasmāt na bhavati uruyā dhṛṣṇuyā iti . chāndasatvāt . atha vā astu atra dīrghatvam . chāndasam hrasvatvam bhaviṣyati . tat yathā upagāyantu mām patnayaḥ garbhiṇayaḥ yuvatayaḥ iti . atha kimarthaḥ ṣakāraḥ . viśeṣaṇārthaḥ . kva viśeṣaṇārthena arthaḥ . vā kyaṣaḥ iti . vā yāt iti hi ucyamāne ataḥ api prasajyeta . na etat asi prayojanam . parasmaipadam iti ucyate . na ca ataḥ parasmaipadam na api ātmanepadam paśyāmaḥ . sāmānyagrahaṇāvighātārthaḥ tarhi bhaviṣyati . kva sāmānyagrahaṇāvighātārthena arthaḥ . kyāt chandasi iti . yāt chandasi iti evam vaktavyam caraṇyūḥ turaṇyuḥ bhuraṇyuḥ iti evamartham .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.